O le matafaioi a le Faʻalapotopotoga o le Tau i le Lalolagi i le faʻatulagaina o faʻamaumauga

O le Matafaioi a le Faʻalapotopotoga o le Tau i le Lalolagi i le Faʻatulagaina o Faʻamaumauga

I se vaitaimi o loʻo faʻateleina ai le faʻanatinati o suiga o le tau, faʻalavelave tau vai, ma le manaʻomia o faʻamatalaga tau i le taimi moni, o le lelei o faʻamaumauga o se faʻavae autu mo le faia o faʻaiuga. E le gata ina manaʻomia faʻamaumauga tau ma vai e le gata i ofisa tau a le atunuʻu ae faʻapea foʻi i vaega o vaʻalele, vaʻa, faʻatoʻaga, malosiaga, soifua maloloina, ma le faʻaitiitia o faʻalavelave faʻafuaseʻi. Peitaʻi, o le tele o faʻamaumauga e le otometi lava ona aoga pe afai e le tutusa, tutusa, pe fesuiaʻi i le va o atunuʻu. O iinei e taua tele ai le Faʻalapotopotoga Tau o le Lalolagi (WMO): ia mautinoa o faʻamaumauga o le tau, tau, ma le vai i le lalolagi atoa e tausisia tulaga tutusa ina ia mafai ona faʻaaogaina lelei, saogalemu, ma faʻatuatuaina.

O se aotelega o le WMO ma lana matafaioi

O le Fa'alapotopotoga o le Tau i le Lalolagi o se ofisa fa'apitoa a Malo Aufaatasi (UN) e taula'i i le tau (tau ma le tau), galuega fa'atino o le vai (ta'amilosaga o le vai, vaitafe, lologa), ma auaunaga tau si'osi'omaga e feso'ota'i i ai. O le WMO o se nofoaga mo le galulue fa'atasi i le va o atunu'u o lo'o avea ma sui auai i le atina'eina o ta'iala, faiga, ma faiga masani. O se tasi o ana poloa'iga sili ona taua o le fa'atulagaina o fa'amaumauga: fa'atuina o se "gagana masani" ina ia mafai ona tu'ufa'atasia, iloiloina, ma fa'aaogaina matauga mai atunu'u eseese ma meafaigaluega mo auaunaga lautele sili atu.

O le fa'atulagaina o tulaga fa'atulagaina e lē na'o se mataupu fa'atekinolosi, ae o se auala e fausia ai le fa'atuatuaga. A tu'uina atu e se atunu'u fa'amaumauga e uiga i le mamafa o le ea, timuga, po'o le vevela o le sami, e tatau i isi atunu'u ona mautinoa o lo'o fuaina fa'amaumauga i se auala fa'atuatuaina, fa'ailogaina tutusa, ma mafai ona fa'amatalaina e aunoa ma le le mautonu.

Aiseā e tāua ai le faʻatulagaina o faʻamaumauga tau?

E sopoia tuaoi o faʻamaumauga o le tau ma le siosiomaga. E le iloa e le faiga o le ea tuaoi faʻapulega. O le saʻo o valoʻaga i se tasi atunuu e masani ona faʻalagolago i faʻamaumauga mai isi atunuu, aemaise lava i itulagi e agi mai le matagi. A aunoa ma ni tulaga faʻatonuina, o faʻafitauli e pei o:

1. Fete'ena'iga i iunite ma fa'amatalaga: mo se fa'ata'ita'iga, eseesega i le auala e fuafua ai timuga i aso ta'itasi po'o le averesi o le saoasaoa o le matagi.
2. Eseesega i le tulaga lelei o le meafaigaluega ma metotia o le fa'atulagaina: e mafai e sensors e le'i fa'atulagaina ona fa'atupuina ai se fa'aitu'au fa'atulagaina.
3. Eseesega i le faatulagaga ma faamatalaga patino: o faamatalaga e aunoa ma faamatalaga i le nofoaga, taimi e matauina ai, maualuga o le nofoaga, po o le ituaiga o meafaigaluega e faigata ona faaaogaina.
4. Fa'alavelave i le fesuia'iga o fa'amaumauga: o fa'atulagaga e le fetaui e faigata ai ona tu'ufa'atasia i totonu o faiga fa'alelalolagi.

FAITAU  Meafaigaluega autu i totonu o se nofoaga o le tau

O le iʻuga, e mafai ona faʻaitiitia le saʻo o faʻataʻitaʻiga faʻafuainumera o le tau (NWPs), auʻiliʻiliga o le tau i se taimi umi, ma faiga lapataʻi vave. O le faʻatulagaina o le WMO e fesoasoani e faʻapipiʻi nei va.

Tulaga fa'atonuina o le mata'ituina: mai meafaigaluega i auala e fuaina ai

O le matafaioi a le WMO i le fa'atulagaina o fa'amaumauga e amata mai i le la'asaga muamua: o le mata'ituina. E lolomiina e le WMO ni ta'iala ma ni faiga sili ona lelei e fa'atatau i le tu'uina o le nofoaga, le maualuga o le fa'apipi'iina o masini fa'alogo, va o fuataga, ma faiga fa'atonutonu lelei. Mo se fa'ata'ita'iga, o tulaga fa'atonuina e aofia ai le auala e fuaina ai le vevela o le ea (puipuiga mai le radiation, fa'aleleia o le ea), le auala e tu'u ai anemometers e fa'aitiitia ai fa'alavelave, ma metotia mo le fuaina o timuga i lalo o tulaga eseese (e aofia ai le kiona po'o le timu fa'atasi ai ma matagi malolosi).

E fa'alauiloa fo'i e le WMO le fa'atusatusaga. O lona uiga o fa'amaumauga mai nofoaga eseese e lua e le na'o le "fuaina," ae fuaina fo'i e fa'aaoga ai mataupu fa'avae tutusa, ma mafai ai ona fa'atusatusa mo le au'ili'iliga o aga. E taua tele lenei mea i su'esu'ega o suiga o le tau, lea e mafai ai e ni eseesega laiti i auala e mata'ituina ai ona fa'atupuina ai se fa'aitu'au mo se taimi umi.

Fa'atulagaina o fefa'ataua'iga o fa'amatalaga i luga o feso'ota'iga fa'alelalolagi

E fa'afaigofieina e le WMO le fefa'asoaa'iga o fa'amaumauga e ala i se fa'avae fa'alelalolagi e mafai ai ona tafe mai fa'amaumauga tau i le taimi moni. O le manatu autū o le fausiaina lea o se faiga e fa'amautinoa ai e mafai ona fesiita'i fa'amaumauga mai nofoaga fa'alotoifale i nofoaga tutotonu fa'ale-atunu'u, ona sosoo ai lea ma nofoaga tutotonu fa'aitulagi ma le lalolagi atoa, e fa'aaoga ai fa'atulagaga ma fa'atonuga tutusa.

I le fa'atinoina, e atia'e e le WMO ni ta'iala i le auala e fa'ailogaina ai, fa'ailoaina, ma fa'asalalauina ai fa'amaumauga (telefoni feavea'i). O nei tulaga fa'atonuina e fa'amautinoa ai e mafai e isi faiga ona faitauina fe'au fa'amaumauga mai pole i le sami, radar o le tau, po'o nofoaga i luga o le fogaeleele e aunoa ma le mana'omia o le liua fa'atino, lea e ono fa'atupuina ai ni mea sese.

E le gata i lea, o loʻo faʻamamafa e le WMO le galulue faʻatasi: e tatau ona faʻaaogaina faʻamaumauga e le tele o faʻaoga, mai auaunaga tau vaʻalele i lapataiga o lologa. Faatasi ai ma tulaga faatonuina tutusa, e mafai e faʻamaumauga ona ulufale saʻo i le faasologa o faʻagasologa ma lagolago ai le faia vave o faʻaiuga.

Metadata: “fa'amaumauga e uiga i fa'amaumauga” e fuafua ai le uiga

O se tasi o sao taua a le WMO i le faʻatulagaina o tulaga faʻatulagaina o le faʻalauiloaina lea o le atoatoa o faʻamaumauga. I le saienisi faʻamaumauga faʻaonaponei, o faʻamaumauga e aunoa ma faʻamaumauga e masani ona leai se aoga. Mo faʻamaumauga tau, o faʻamaumauga e aofia ai:

FAITAU  Fa'ailoaina o ituaiga ao ma valo'aga o le tau

– fa'amaopoopoga fa'afanua, maualuga o le nofoaga, si'osi'omaga o lo'o siomia ai (e.g. taulaga/nu'u i tua),
– taimi e mataʻituina ai ma le sone taimi,
– ituaiga ma faʻataʻitaʻiga o le meafaigaluega, talafaasolopito o le faʻatulagaina,
– suiga o le nofoaga o le nofoaga poʻo le suiga o meafaigaluega,
– auala fa'agasologa (e.g. fa'asa'oga fa'aitu'au, fa'amamāina o le lelei).

Ua fa'amamafa e le WMO e tatau ona mulimulita'i fa'amaumauga i se fa'atulagaga tutusa ina ia mafai ona su'esu'eina i le tele o tausaga. E taua tele lenei mea mo le toe su'esu'eina o le tau ma le iloa o aga masani i le lumana'i, aua o suiga laiti i meafaigaluega po'o le nofoaga e mafai ona a'afia ai le fa'amatalaina o fa'amaumauga.

Pulega o le Tulaga Lelei: ia mautinoa o faʻamaumauga e saʻo ma faʻatuatuaina

O le fa'atulagaina e lē gata i le fa'atulagaga; e tatau ona fa'atumauina le lelei o fa'amaumauga. O lo'o fa'alauiloa e le WMO se faiga o le Quality Management System (QMS) mo auaunaga tau le tau ma le vai. O le QMS e aofia ai faiga fa'atonutonu lelei, su'esu'ega, fa'amaumauga o faiga, ma a'oa'oga mo tagata faigaluega.

Mo se faʻataʻitaʻiga, e tatau ona faʻailoga ma faʻamaonia le siʻitia faʻafuaseʻi ma le ogaoga o faʻamaumauga o le vevela, nai lo le faʻaaogaina saʻo i faʻataʻitaʻiga. E faʻamalosia e le WMO faiga faʻatonutonu lelei faʻapitoa (siakiina o tuaoi, tutusa i le va o fesuiaʻiga) ma le lima (faʻamaoniga a le au suʻesuʻe). O le iʻuga, o faʻamaumauga e sili atu ona faʻatuatuaina mo le valoia o le tau, lapataiga vave, ma le suʻesuʻeina o le tau.

Tulaga fa'atonuina mo ituaiga eseese o fa'amaumauga: luga, luga, radar, satelite, ma fa'amaumauga vai

E lē gata ina sau faʻamaumauga tau mai nofoaga i luga o le fogaeleele. E aʻafia foʻi le WMO i le faʻatulagaina o faʻamaumauga mai:

– O le matauina o leitio ma matauga o le ea pito i luga, e taua mo le fa'afanua o le vevela, susū ma foliga o le matagi.
– Radar o le tau, e aofia ai vaega o le fa'atulagaina ma le fa'amatalaina o le atagia mai o le tau mo le fa'atatauina o timuga.
– Satelite, ia e maua ai le ufiufi i le lalolagi atoa ma e manaʻomia tulaga faʻatulagaina o le tuʻufaʻatasia ma vaʻaiga i totonu lava o le nofoaga.
– Su'esu'ega o le vai i le fa'agaioiga o le vai, e pei o le maualuga o le vai, le tafega o le vaitafe, ma fa'ailoga o le lāmala.

Faatasi ai ma se fa'avae atoatoa o tulaga fa'atonuina, e mafai ona tu'ufa'atasia fa'amaumauga mai le tele o fa'avae (fa'atasiga o fa'amaumauga) mo se malamalamaga sili atu ona atoatoa. O lenei mea e fa'aleleia atili ai le mafai ona iloa afa, mata'ituina lāmala, ma vavalo i lologa.

A'afiaga tuusa'o: mai valo'aga i faiga fa'avae a le malo

Ua matuā moni lava le aafiaga o le fa'atulagaina o tulaga fa'atulagaina a le WMO. Muamua, ua sili atu ona sa'o tala o le tau ona o fa'ata'ita'iga fa'alelalolagi e maua ai fa'amaumauga tutusa. Lua, o lapata'iga vave mo fa'alavelave fa'afuase'i—e pei o afa, lologa fa'afuase'i, galu vevela, ma afi tetele—ua sili atu ona vave ma fuaina. Tolu, o le su'esu'ega o le tau mo le fetu'una'iga ma faiga fa'avae mo le fa'aitiitia o fa'alavelave ua sili atu ona malosi ona o fa'amaumauga fa'asolopito e mafai ona fa'atusatusa i atunu'u ma le tele o tausaga.

FAITAU  O le a'afiaga o suiga o le tau i fa'ato'aga

I le vaega o le tamaoaiga, o le fa'atulagaina o fa'amaumauga e lagolagoina ai le lelei o felauaiga, saogalemu o felauaiga, ma le fuafuaina o le malosiaga fa'afouina, lea e fa'alagolago tele i fa'amaumauga o le matagi ma le ave o le la. I le tulaga tau soifua maloloina, o fa'amaumauga fa'atulagaina o le tau e fesoasoani e fa'ata'ita'i le lamatiaga o fa'ama'i e feso'ota'i ma le tau ma le a'afiaga o galu vevela.

Luʻitau ma itu e agaʻi i ai i le lumanaʻi

E ui lava ina ua fausia e le WMO se faavae mo tulaga faatonuina faavaomalo, ae o loo i ai pea luitau. Muamua, o le eseesega o le gafatia i le va o atunuu o lona uiga e le tutusa i taimi uma le faatinoina o tulaga faatonuina. O nisi atunuu o loo feagai ma tapulaa i atinae o le mataituina, fesoasoani tau tupe mo le tausiga o masini, po o punaoa faaletagata ua uma ona aʻoaʻoina. Lua, o le faateleina o faamatalaga mai le Initaneti o Mea (IoT), masini taugofie, ma le aoina mai o faamatalaga a tagata lautele e laga ai le fesili: e faapefea ona tatou faamautinoa lo latou lelei ma le fetaui ma tulaga faatonuina a le WMO? Tolu, o le manaomia o faamatalaga maualuga ma le taimi moni mo aai tetele e manaomia ai ni faiga e vave ma saogalemu ai le fesuiaiga o faamatalaga.

O loʻo faʻaauau pea ona faʻalauiloa e le WMO le faʻaonaponeiina o tulaga faʻatonuina o faʻamaumauga ina ia ogatasi ma atinaʻe faʻatekonolosi, e aofia ai le fesoʻotaʻiga o faʻamaumauga tatala, faiga faʻatekinolosi e sili atu ona fetuutuunai, ma le tuʻufaʻatasia o le tele o punaoa. E tumau pea le sini: ia mautinoa le faʻatuatuaina o faʻamaumauga tau ma vai ma le mafai ona faʻaaogaina i soʻo se tuaoi.

I'uga

O le matafaioi a le Faʻalapotopotoga o le Vaʻai Tau a le Lalolagi i le faʻatulagaina o faʻamaumauga o le ivitū lea o le galulue faʻatasi a le lalolagi i le tau, le tau, ma le vai. Mai tulaga faʻatulagaina o fuataga ma metadata i le fefaʻasoaaʻiga o faʻamaumauga ma le pulega lelei, e faʻamautinoa e le WMO e mafai ona tuʻufaʻatasia ma faʻaaogaina faʻatasi faʻamatalaga na gaosia e atunuʻu eseese. I le iuga, o le faʻatulagaina e le gata ina faʻaleleia atili ai le saʻo o le faʻasaienisi ma tekinolosi o valoʻaga ae faʻasaoina ai foʻi ola, puipuia aseta, ma fesoasoani i le lalolagi e fetuʻunaʻi i luʻitau o le tau ua faʻatupulaʻia le faigata.

Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fetuʻunaʻia lenei tusiga i se sitaili faʻaleaʻoaʻoga atoa faʻatasi ai ma faʻamatalaga, pe taulaʻi le talanoaga i se tasi itu (e pei o tulaga faʻatonuina o faʻamatalaga, le faiga o fesuiaʻiga o faʻamatalaga a le WMO, poʻo se QMS mo faʻalapotopotoga tau tau a le atunuʻu).

Taofi faamatalaga