Le Auala e Fausia ai le Kiona ma Mea e Aafia ai
O le kiona o se tasi o mea e sili ona mataʻina ma taua i le tau i le lalolagi. Mo nisi, o le kiona e tutusa ma le matagofie ma le malulu o le ea o mauga poʻo atunuu e fa vaitau le tau. Peitaʻi, i lalo o lona matagofie, e fausia le kiona e ala i faiga faigata o le fisiki o le ea e aʻafia i mea eseese, e aofia ai le vevela ma le susū ma le ufiufi o ao. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le auala e fausia ai le kiona ma mea autu e fuafua ai pe o le a toʻulu le kiona i se itulagi, timu, poʻo se tuʻufaʻatasiga o ia mea uma e lua.
Fa'amatalaga o le Kiona
O le kiona o timuga (timu) i foliga o ni tioata aisa mafiafia e pa'ū mai le ea i luga o le Lalolagi. E le pei o le timu, o ni mataua vai, e tupu le kiona pe a liu aisa le ausa o le vai i le ea ma avea ma tioata aisa i ao, ona tuufaatasi lea e fausia ai ni kiona tetele ma mamafa e pa'ū i le eleele.
O le mea e malie ai, e lē o tau malulu uma e otometi lava ona maua ai le kiona. E mafai ona matuā malulu se vaipanoa ae e leai lava se kiona pe afai e itiiti lona ausa. I se isi itu, o vaipanoa e maualuga le susū e mafai ona maua ai le kiona mamafa pe afai e lelei tulaga o le vevela.
O le Faagasologa o le Fausiaina o le Kiona i le Ea
E masani ona tupu le fa'aputuga o le kiona i ao stratiform po'o cumuliform i vaega o le ea lea e maualalo ifo ai le vevela i le aisa. O la'asaga autū e fa'apea:
1. E oso aʻe le ausa ma malūlū
E iai lava le ausa vai i le ea. A oso aʻe le ea susu (mo se faʻataʻitaʻiga, ona o le vevela o le fogaeleele, fetaiaʻi ma mauga, poʻo le iai o se faiga e maualalo le mamafa), e faʻamālūlūina e aunoa ma se vai. O lenei faʻamālūlūina e faʻaitiitia ai le mafai e le ea ona taofia le ausa vai, ma mafua ai ona faʻaputu pe faʻaputu.
2. Fausiaina o le Condensation Core ma le Freezing Core
Ina ia liua le ausa vai i ni vaega o le vai po o le aisa, e masani lava ona manaʻomia se "nucleus" i foliga o ni vaega laiti e felelei i le ea e pei o le efuefu, masima sami, lefulefu o le mauga mu, po o mea leaga. O nei vaega e masani ona taʻua o ni nuclei o le aisa mo le fausiaina o tioata aisa. A aunoa ma nei vaega, e faigata ona fausia e le ausa vai ni tioata aisa, e ui lava e mafai lava ona tutupu i lalo o nisi o tulaga.
3. Vevela i Ao i lalo ifo o le 0°C
E fausia le kiona pe a pa'ū le vevela o le ao i lalo ifo o le 0°C. Peita'i, i le ea moni, o le tele o ao o lo'o i ai le vai "malulu tele", o se vai vai e tumau i le vevela i lalo ifo o le 0°C. A pa'i atu lenei vai malulu tele i tioata aisa, e fa'a'aisa ma fa'aleleia ai le tuputupu a'e o tioata.
4. Fa'aputuga: Liu Sa'o le Ausa o le Vai ma Aisa
O se tasi o faiga autū i le fausiaina o tioata o le kiona o le fa'aputuga, o le liua sa'o lea o le ausa vai i le aisa e aunoa ma le ui atu i le vaega vai. E pipii atu molekula o le ausa vai i tioata aisa laiti, ma fa'ateleina ai lo latou lapopo'a. E fa'alagolago tele le tuputupu a'e o le tioata i le vevela ma le susū i totonu o le ao.
5. Fa'aputuga: E Tu'ufa'atasia Kirisitala e Avea ma Kiona
A uma ona fausia, e mafai e tioata aisa ona feto'ai ma pipii fa'atasi. O lenei faiga e ta'ua o le fa'aputuga. O le i'uga o ni kiona tetele, e masani ona faigata ona foliga. O nei kiona e iu lava ina pa'u'ū i luga.
6. Malaga i le Luga o le fogaeleele: E Ola ea le kiona?
A uma ona pa'ū mai se ao, e ui atu ai kiona i ni vaega o le ea e mafai ona eseese le vevela. Afai e lava le mafanafana o le ea i lalo o le ao, e ono liusuavai le kiona ma liua i le timu a'o le'i o'o i le eleele. Afai e na'o sina mea itiiti i luga a'e o le 0°C le ea e lata ane i luga, e ono o'o lava le kiona i le eleele ae vave ona liusuavai.
Foliga ma le Fausaga o le Kiona
E eseese foliga o fasi kiona: o nisi e foliga fetu, foliga nila, foliga ipu, ma e oo lava i ni faaputuga e le tutusa. O nei eseesega e fuafua e tulaga laiti i totonu o le ao, aemaise lava le vevela ma le susū. I nisi vevela, e masani ona tutupu aʻe tioata i foliga e pei o ni ipu, ae i isi vevela, e faigofie ona latou fausia ni nila po o ni koluma. O le mafuaaga lea e mafai ai e afa kiona taitasi ona maua ai se uiga eseese o le kiona—o nisi e fulufulua ma mago, o isi e susu ma mamafa.
Mea e A'afia ai le Fausiaina o le Kiona
Ina ia mafai ona fausia le kiona ma oʻo atu i luga o le fogaeleele, o mea nei e taua tele:
1. Vevela o le Ea (Fa'asologa o le Vevela Fa'atulagaina)
O le mea e sili ona tāua o le vevela, e lē gata i luga o le fogaeleele, ae faapea foi i le ea atoa mai ao e oo atu i le eleele. I se tulaga lautele:
– Afai e i lalo ifo o le 0°C le vevela o le vaega atoa o le ea, e foliga mai o le a totō ifo timuga e fai ma kiona.
– Afai e iai se vaega mafanafana i le ogatotonu o le ea, e mafai ona liusuavai le kiona ma avea ma timu.
– Afai e liusuavai le kiona ona toe foʻi lea i le vaega malulu e lata ane i le fogāeleele, e mafai ona fausia ai ni uatoʻa laiti (sau aisa) poʻo ni timuga aisa, e fuafua i le mafiafia o le vaega malulu.
2. Susū ma le Aotelega o le Ausa o le Vai
E manaʻomia e le kiona le ausa o le vai e fai ma mea mata. O vaega e matuā malulu ae mago e masani ona seāseā ona toʻulu le kiona. I se isi itu, o vaega e lata ane i le sami poʻo vaituloto e masani ona tele atu le ausa o le vai, ma mafai ai ona toʻulu malosi le kiona, e pei o le mea e tupu i le kiona e aʻafia i le vaituloto e siomia ai Vaituloto Tetele i Amerika i Matu.
3. Ituaiga ma Faiga o Ao
O ao mafiafia e malolosi le agi i luga e ono mafua ai timuga. I totonu o afa, e fesoasoani le agi i luga e fa'amālūlū le ea ma fa'atumauina le aisa e tumu i le aisa, ma mafai ai ona vave tuputupu a'e ma tele tioata o le kiona.
4. Faiga o le Mamafa o le Ea ma le Tau
E masani ona tupu le kiona i totonu o faiga e maualalo le mamafa o le ea e feaveaʻi ai le ea susū o loʻo siʻitia. E mafai foʻi e itu malulu ma itu mafanafana ona mafua ai le timu. A tuleia aʻe le ea mafanafana i luga o le ea malulu (overrunning), e mafai ona fausia ai le timu i ao tetele, ma afai e lava le mafiafia o le vaega malulu, e mafai ona iʻu ai i le kiona.
5. Maualuga ma le Fa'afanua
O le maualuga o se eria, o le maualalo fo'i lea o le vevela i se tulaga lautele. O le mea lea, e sili atu ona faigofie ona kiona vaega maugā nai lo fanua maulalo i le latitu lava e tasi. E fa'amalosia fo'i e le tulaga o le eleele le ea e si'itia i luga (orographic lift), ma fa'ateleina ai le fa'aputuina o ao ma timuga. O le mafua'aga lea e masani ai ona avea mauga ma "fale gaosi kiona" masani.
6. Vevela o le Eleele
E ui lava e ono pa'ū le kiona, ae e lē o taimi uma e faaputuputu ai loa. Afai o loo mafanafana pea le eleele, o le a liusuavai le kiona pe a pa'i atu i le fogaeleele. E masani ona tupu le faaputuputuina o le kiona pe a tumau pea le vevela o le fogaeleele i le va o le 0°C pe i lalo ifo foi, pe a mamafa tele le kiona e lofituina ai le faagasologa o le liusuavai.
7. Matagi ma le Fevesia’iga
E aʻafia e le matagi le tufatufaina o le kiona aʻo paʻū ma pe a uma ona faʻaputu i le eleele. E mafai e matagi malolosi ona mafua ai le agi o le kiona ma le faʻaputuga lē tutusa. E le gata i lea, e feaveaʻi e matagi ni ea mafanafana pe malulu, lea e mafai ona suia ai le ituaiga o timuga.
8. Vaega o le Ea ma le Fa'aleagaina o le Ea
E mafai e vaega i le ea ona avea o ni nuclei e aisa. I lalo o nisi tulaga, o le faateleina o le aerosols e mafai ona aafia ai le auala e fausia ai e ao ni tioata aisa. Peitai, e faigata le aafiaga: e mafai e aerosols ona faateleina le aofaiga o nuclei, ae e mafai foi ona latou suia le fausaga o ao, o lea e eseese ai lo latou aafiaga i le fausiaina o le kiona mai lea nofoaga i lea nofoaga.
Fa'ato'a
E fausia le kiona e ala i le fegalegalea'i o le ausa o le vai, le malulu o le ea, le malulu o le aisa, ma le fe'avea'iga o ao ma le ea. E amata le faagasologa i le oso a'e o le ea susu, le fausiaina o tioata aisa i ao i le vevela i lalo ifo o le 0°C, le tuputupu a'e o tioata e ala i le fa'aputuina, ma le fa'atasia o tioata i ni kiona e pa'u'ū ifo i luga. Pe tumau pea kiona o kiona pe liua i le timu e tele lava ina fuafua e le vevela mai le ao i luga, fa'apea fo'i ma isi mea e pei o le susū, foliga o le eleele, ma tulaga o le tau i le itulagi.
O le malamalama i le auala e fausia ai le kiona e lē gata e mataʻina i le faasaienisi ae e tāua foʻi mo le valoia o le tau, pulega o punaoa o le vai, saogalemu o felauaiga, ma suʻesuʻega o suiga o le tau. O le malamalama i mea e aʻafia ai le kiona, e mafai ai ona tatou sauniuni lelei mo ona aʻafiaga ma talisapaia le lavelave o faiga masani e mafua ai nei fasi kiona papaʻe.