Fautuaga o se fesoasoani i sauaga i totonu o aiga

Fautuaga o se Fesoasoani i Sauāga i Aiga

O le sauāga i totonu o aiga (DV) o se faʻafitauli tau soifua maloloina faʻaagafesootai ma le mafaufau e aʻafia ai vaega uma o le sosaiete. E le o taimi uma e aliali mai ai o se faʻaleagaina faaletino; e masani ona aliali mai i le tulaga o taufaʻamataʻu, pulea tele, faʻamataʻu, vavaeʻese faʻaagafesootai, sauāga tau tamaoaiga, ma sauaga faʻalagona ma feusuaʻiga. O lona aʻafiaga e matua lautele: e mafai e tagata ua aʻafia ona oʻo i ni mafatiaga, atuatuvale, popole, lagona tausalaina tele, le maualalo o le manatu ia te ia lava, faʻalavelave i le moe, ma faigata ona fausia ni mafutaga ma galulue. I le lotolotoi o lenei faigata, o le fautuaga o se fesoasoani taua tele—e le o se "fofo e tasi," ae o se vaega o se auala atoatoa e faʻamuamua ai le saogalemu o tagata ua aʻafia, toe faʻaleleia o le mafaufau, ma le suiga o amioga mo le tagata na faia le solitulafono e ala i se auala talafeagai.

Malamalama i le fa'agasologa o sauaga i totonu o aiga

E masani ona mulimulita'i faiga sauā i totonu o aiga i se mamanu faifai pea, e pei o se taamilosaga o feeseeseaiga—faalavelave sauā—faaleleiga—vaega filemu. I le taimi o le vaega o le faaleleiga, e ono faatoese le tagata solitulafono, folafola atu e suia, pe faaalia se uiga faaleleiga, ma faamalosiau i le tagata ua aafia e faamoemoe o le a faaleleia le tulaga. Peitai, a aunoa ma se fesoasoani talafeagai, e masani ona toe fai le taamilosaga ma le faateleina o le malosi. E le gata i lea, e masani ona maileia tagata ua aafia i ni mea e pei o le faalagolago i le tamaoaiga, le mamafa o aiga, le fefe, le faamata'u i a latou fanau, le faailoga tagata lautele, po o le talitonuga o le sauā o se "mataupu faaleaiga." O le mea lea, o fesoasoani lelei e tatau ona nofouta i nei mea moni faalemafaufau ma faaleagafesootai.

O le ā le fautuaga ma o le ā lona matafaioi i sauaga i totonu o aiga?

O le fautuaga o se faiga lagolago fa'apolofesa e fa'atatau i le fesoasoani i tagata ta'ito'atasi ia malamalama i fa'afitauli, fa'amalosia lo latou gafatia e feagai ai ma le atuatuvale, faia ni fa'ai'uga saogalemu, ma toe fa'afo'isia le gaioiga fa'alemafaufau. I le tulaga o sauaga i totonu o aiga, e le na'o le taula'i atu o le fautuaga i le "toe fa'aleleia" o le mafutaga, ae o le:

1. Ia avea le saogalemu ma mea e sili ona tāua.
2. Fa'amaonia le aafiaga o le tagata ua a'afia ma fa'aitiitia lagona o le tausalaina po'o le māsiasi.
3. Galulue fa'atasi ma i latou ua a'afia i le atina'eina o fuafuaga mo le puipuiga o le tagata lava ia, lagolago lautele, ma le mauaina o auaunaga.
4. Toe fa'aleleia mai manu'a fa'afuase'i ina ia maua ai e tagata ua a'afia le malosi ma mafai ai ona latou fuafua lo latou lumana'i.
5. Fesoasoani tau amioga mo tagata solitulafono e ala i polokalame faapitoa mo le suiga o amioga, tali atu, ma le puleaina o sauaga.

I se isi faaupuga, o le fautuaga i sauaga i totonu o aiga o se fesoasoani e faavae i luga o le puipuiga, toe faaleleia, ma le puipuia o sauaga faifai pea.

Fautuaga mo ē ua aafia: mai le faalavelave seia oo i le toe faaleleia

1. Fautuaga mo faʻalavelave faʻafuaseʻi ma le iloiloga o tulaga lamatia
O le laasaga muamua o le fautuaga e masani lava ona aofia ai le iloiloga o le tele o taimi e tutupu ai le sauā, le natura o le sauā, le lamatiaga o le oti, le avanoa e maua ai e le tagata solitulafono auupega, le faaaogaina o le ava malosi/fualaau faasaina, ma le lamatiaga i le tamaititi. E fesoasoani faufautua i tagata ua aafia e iloa faailoga o le lamatiaga ma atiae se fuafuaga saogalemu, e pei o le saunia o pepa taua, teuina o numera faafuasei, faailoaina o nofoaga saogalemu, po o le malilie i se tulafono o amioga ma e pele ia i latou.

I le taimi nei, o le auala talafeagai o le tausiga e faʻamatalaina ai le tulaga o le manuʻa, o le fautuaga lea e iloa ai o tali a le tagata ua aʻafia (e pei o le filemu, le mautonu, poʻo le liliu atu i le tagata na faia le solitulafono) e masani lava o taunuuga o le manuʻa ma se fuafuaga e taulimaina ai. E ʻaloʻese faufautua mai le tuʻuaʻia o le tagata ua aʻafia ma taulaʻi atu i filifiliga sili ona saogalemu i le tulaga ua tuʻuina atu.

2. Fa'amalosia fa'alemafaufau ma le toe fa'afo'isia o le fa'aaloalo ia te oe lava
E masani ona oo i tagata ua aafia i sauaga i totonu o aiga ni faaletonu o le mafaufau ona o le faiga faasesē a le tagata na faia, e pei o le lagona e pei ua tatau ia i latou, pe o i latou na mafua ai, pe afai ou te onosai atili, semanu e suia o ia. E fesoasoani le fautuaga e faasolosolo malie ona luʻitauina nei mafaufauga. E ala i metotia e pei o le toe faatulagaina o le mafaufau (i totonu o le faavae o le CBT), e fesoasoani faufautua i tagata ua aafia e iloa mea moni, iloa le eseesega o tiutetauave, ma toe fausia le talitonuga ia i latou lava.

3. Togafitiga e faʻavae i manuʻaga
E to'atele tagata ua a'afia e o'o i ai fa'ailoga o le PTSD, toe tepa i tua i mea na tutupu, le leai o se lagona, po'o le mataala tele. O togafitiga fa'apitoa e fa'atatau i le mafatiaga—e pei o togafitiga fa'alemafaufau ma amioga mo mafatiaga, EMDR (e se tagata tomai fa'apitoa ua a'oa'oina), po'o auala fa'aletino—e mafai ona fesoasoani i tagata ua a'afia e fa'agasolo ma le saogalemu aafiaga fa'alavelave. Peita'i, e taua le maitauina: o le fa'agasologa o mafatiaga e tatau ona faia pe a saogalemu ma mautu le tagata ua a'afia, aua o le togafitiga fa'alavelave e vave tele ona amata e mafai ona fa'ateteleina ai le atuatuvale pe afai o lo'o fa'aauau pea le sauāina.

4. Fautuaga fa'avaega ma le lagolago fa'aagafesootai
E masani ona fesoasoani tele fautuaga fa'avaega po'o vaega lagolago auā e fesoasoani i tagata ua a'afia ia iloa e le o tu'ua na'o i latou. E mafai fo'i e vaega ona fa'aitiitia le tu'ua to'atasi fa'aagafesootai—o se auala masani e pulea ai e tagata solitulafono. E ala i le fa'asoa atu o aafiaga, e maua ai e tagata ua a'afia ni fuafuaga aoga, lagolago fa'alagona, ma fa'ata'ita'iga o le toe fa'aleleia mai isi tagata na sao mai.

Fautuaga mo ē faia solitulafono: matafaioi ma suiga o amioga

E tatau ona faia ma le fa'aeteete fa'alavelave i tagata solitulafono. E le tatau ona avea fautuaga fa'apitoa mo tagata solitulafono ma se avanoa e fa'amaonia ai ("Ua ou ita ona o la'u pa'aga na mafua ai"). O se auala aoga e fa'amamafa ai le tali atu, o lona uiga e nafa le tagata solitulafono ma lana filifiliga e faia le sauā.

O se polokalame e masani ona fautuaina o le Batterer Intervention Program (BIP) poʻo le polokalame suiga o amioga mo i latou e faia faiga sauā, lea e taulaʻi i:
– malamalama i mamanu o le pulea ma le sauā,
– iloa mea e faʻaosofia ai e aunoa ma le faia o ni 'alofaga,
– fausiaina o tomai e pulea ai lagona,
– fa'atino fesootaiga e le fa'asauā,
– soloia talitonuga fa'atama/pulepulega fa'atama'ita'i e fa'atagaina ai le sauā,
– mata'ituina fuafuaga mo le toe fo'i mai o le fa'ama'i ma le puipuiga.

E manaʻomia foʻi e faufautua ona nofouta i le lamatiaga o le faʻasesēina: o nisi tagata solitulafono e ulufale atu i le fautuaga e foliga mai "lelei" i o latou aiga poʻo le tulafono, ae le o le suia. O le mea lea, e tatau ona faʻavae iloiloga o le alualu i luma i amioga moni ma tutusa, ae le naʻo ni faʻamatalaga.

E talafeagai le fefautua'iga fa'atasi ma ulugalii?

E lē fautuaina le fautuaga mo ulugalii pe a iai ni faiga sauā, faamataʻu, po o ni faiga faamalosi. I ia tulaga, e ono matautia le fautuaga mo ulugalii: e ono faamataʻuina le tagata ua aafia e tautala faamaoni, ma o faamatalaga na faaalia i le sauniga e ono faaaogaina e le tagata solitulafono e taui ma sui ai i le fale. E tatau ona mafaufauina le fautuaga mo ulugalii pe afai:
– e le o faaauau pea le sauaga,
- o loʻo iai se faʻamaoniga o le saogalemu,
– ua faaalia e le tagata solitulafono le matafaioi ma le suiga,
– o loʻo iai se iloiloga malosi faʻapolofesa e faʻamaonia ai le saogalemu o lenei auala.

E tusa lava pe i ai nei tulaga, e toatele tagata atamamai e fautuaina pea ni togafitiga eseese muamua.

O le matafaioi a faufautua i fesoʻotaʻiga tautua

O le fautuaga mo sauaga i totonu o aiga e sili ona tuufaatasia ma isi auaunaga: faafomai, tulafono, puipuiga lautele, ma fale puipui. E le gata o faufautua o ni "tagata faalogologo" ae o ni fesootaiga foi e fesoasoani i tagata ua aafia e maua punaoa. O le galulue faatasi ma faalapotopotoga talafeagai e mafai ai e tagata ua aafia ona maua faamatalaga e uiga i o latou aia tatau, filifiliga mo lipoti, puipuiga o tamaiti, ma fesoasoani tau tamaoaiga.

I Initonesia, o loʻo faʻaauau pea ona suia le faʻavae faaletulafono e faʻatatau i sauaga i totonu o aiga ma le puipuiga o ē ua aʻafia. E tusa lava pe filifili se tagata ua aʻafia e lipoti pe leai, o loʻo faʻaauau pea ona faia e faufautua se matafaioi i le tuʻuina atu o faʻamatalaga manino, fesoasoani i le faia o faʻaiuga, ma le faʻaaloalo i le tutoʻatasi o lē ua aʻafia—pe afai o le saogalemu o le mea autu lea e mafaufau i ai.

Lu'itau i le fautuaga mo sauaga i totonu o aiga

E tele ni luʻitau masani, e aofia ai:
– Toe foʻi atu i le tagata na faia le solitulafono: e ono toe foʻi mai tagata ua aʻafia ona o le mamafa tau tamaoaiga, fanau, taufaamataʻu, poʻo le faʻamoemoe o se suiga. E manaʻomia e faufautua ona tumau pea le lagolago e aunoa ma le faʻamasinoina, aʻo faʻafouina le fuafuaga saogalemu.
– Fa'ailogaina ma aganu'u: o le manatu i le "maasiasi faaleaiga" e mafua ai ona fa'atuai e tagata ua a'afia ona sailia se fesoasoani.
– Aafiaga i tamaiti: E mafai ona avea tamaiti ma tagata ua aafia tuusaʻo pe aʻafia i ni mafatiaga o ni molimau. O le fautuaga faaleaiga/tamaiti e manaʻomia ai se auala faapitoa ma saogalemu.
– Le lava o le galuega: O faufautua e taulimaina mataupu o sauaga i totonu o aiga e vaivai faalelagona; e taua tele le vaavaaiga ma le lagolago faapolofesa.

Fa'ato'a

O le fautuaga o se fesoasoani taua tele i le taulimaina o sauaga i totonu o aiga aua e faamuamua ai le saogalemu o le tagata ua aafia, maua ai se avanoa mo le toe faaleleia o le mafaufau, ma fesoasoani ia i latou e toe maua ai lo latou lagona o le faamalosia. I le taimi lava e tasi, e mafai e le fautuaga ona fesoasoani i le suia o amioga a le tagata solitulafono e ala i polokalame e faamamafa ai le tali atu ma puipuia ai le toe tupu o sauaga. Peitai, o le aoga o le fautuaga e faalagolago tele i le auala sao: malamalama i mea ua mafatia ai, nofouta i tulaga lamatia, tuufaatasia ma fesoʻotaʻiga tautua, ma le le maileia o tagata ua aafia i se tala "filemu" e le amanaiaina le saogalemu.

I le iuga, o sauaga i totonu o aiga e lē na o se mataupu patino, ae o se soliga o aia tatau a tagata ma le mamalu. E fesoasoani le fautuaga e saunia ai le ala i le toe faaleleia ma filifiliga saogalemu o le olaga—ae faamanatu mai ai ia i tatou o le tiutetauave e taofi ai le sauaga e pa’ū i taimi uma i le tagata solitulafono, ma o le lagolago a le alalafaga ma faiga tautua e taua tele i le faamautinoaina e le o savavali na o i latou ua aafia.

Taofi faamatalaga