Malamalama i amioga tatau i le fautuaina o tamaiti ma talavou

Malamalama i Amioga Mama i le Fautuaga i Tamaiti ma Talavou

O le fautuaga mo tamaiti ma talavou o se matāʻupu o auaunaga faʻalemafaufau e manaʻomia ai le maualuga o le lagona mataalia, e le gata i le atinaʻeina o le olaga ae faʻapea foʻi i mataupu faavae o amioga faʻapolofesa. O tamaiti ma talavou o loʻo i ai i se tulaga vaivai, o loʻo atiina ae lo latou faasinomaga, tulaga faatauaina, ma tomai e pulea ai lagona. E le gata i lea, e masani ona latou i ai i ni mafutaga faʻalagolago ma o latou matua, faiaʻoga, poʻo ē tausi. O lenei tulaga e tuʻuina atu ai se luʻitau tulaga ese mo le faʻatinoina o fautuaga i lenei vaitausaga: e tatau i faufautua ona puipuia le manuia sili o tagata o tausia, tausisia o latou aia tatau, ma faʻamaopoopo ma tagata matutua e faʻatuatuaina. O le malamalama i amioga tatau i le fautuaga mo tamaiti ma talavou e taua tele i le faʻamautinoaina o auaunaga saogalemu, aoga, ma faʻaaloalo mo le mamalu o tagata o tausia.

1. Aiseā e Tāua Tele ai Amioga Mama?

O amioga mama o se seti o mataupu faavae tau amio ma tulafono faapolofesa e taiala ai amioga a le faufautua. O le sini e le na o le "mulimulita'i i tulafono," ae ia mautinoa o fesoasoani fautu e le afaina pe solia ai aia tatau a tagata o tausia. E maualuga atu le lamatiaga o tamaiti ma talavou i le solia o amioga mama ona o le le paleni o le pule ma lo latou tomai faatapulaaina e malamalama ai i taunuuga o faaiuga. Mo se faataitaiga, atonu e le mafai e tamaiti ona iloilo atoatoa pe saogalemu nisi faamatalaga e faasoa atu pe atonu foi e le mafai ona latou faaalia lo latou teena o le faatonuga a se tagata matua.

E taua tele fo'i amioga mama auā e masani ona feagai le fautuaga ma mataupu ma'ale'ale e pei o le sauā, fa'asauā, feeseesea'iga fa'aleaiga, soifua maloloina o le mafaufau, fa'asinomaga o le tagata lava ia, ma amioga lamatia. A aunoa ma se fa'avae malosi o amioga mama, e mafai ona avea le fa'agasologa o le fautuaga ma se aafiaga fenumiai, fa'atiga, pe o'o lava i le mamafa fa'alemafaufau mo tagata o lo'o a'afia.

2. Mataupu Faavae Autū Tau Amio

O nisi o mataupu faavae tau amio e masani ona faʻaaogaina e fai ma faʻasinomaga i auaunaga faufautua e aofia ai:

1. Agalelei (faia o mea lelei): e taumafai le faufautua e tuuina atu ni aogā ma lagolago le soifua manuia o le tagata o tausia.
2. Le faia o se mea leaga (le faia o se mea leaga): e aloese mai faufautua mai gaioiga e ono afaina ai le mafaufau po o le sosaiete.
3. Tuto’atasi (fa’aaloalo i le tuto’atasi): e fa’aaloalo le faufautua i le aia tatau a le tagata o tausia e fai a latou filifiliga ma se leo, e tusa ai ma o latou tausaga ma le gafatia.
4. Faamasinoga Tonu: e tuʻuina atu e faufautua auaunaga e aunoa ma le faʻailoga tagata ma faʻamautinoa le tutusa o avanoa.
5. Faamaoni ma le tiutetauave: e tausia e faufautua le faatuatuaga, tumau, ma le tiutetauave faalegaluega.
6. Fa'amaoni (fa'amaoni): e manino le faufautua, e le fa'asesēina, ma fa'amatala le faiga i le gagana e malamalama i ai le tagata o tausia.

FAITAU  O le matafaioi a faufautua i le sosaiete

Mo tamaiti ma talavou, e manaʻomia ona faaliliuina nei mataupu faavae i ni auala moni ma aogā, auā o loʻo faʻaauau pea ona atiina ae o latou gafatia faʻalemafaufau, lagona, ma agafesootai.

3. Maliega Fa'amatalaina ma le Fa'amaoniga: Maliega Anoa

I auaunaga tau mafaufau, o le maliega fa'amalamalamaina e fa'asino i le maliega e tu'uina atu pe a uma ona malamalama le tagata o tausia (po'o le tausi) i le fa'amoemoega, fa'agasologa, fa'amanuiaga, tulaga lamatia, tau, ma tapula'a fa'alilolilo. I le tulaga o tamaiti, o le maliega e masani ona mana'omia ai le auai o se matua po'o se tausi ona o tapula'a fa'aletulafono a le tamaititi i le faia o fa'ai'uga atoatoa.

Peita’i, o se itu e tutusa lona tāua o le maliega—o le maliega loto i ai ma le loto i ai a le tamaititi, e tusa ai ma lo latou tulaga malamalama. E tusa lava pe sainia e se matua le pepa maliega, e mana’omia lava e le faufautua ona fa’amatala atu i le tamaititi po’o le talavou mea o le a tutupu i le sauniga, o a latou aia tatau, ma e fa’atagaina i latou e fai ni fesili pe fa’aalia so’o se le to’a. O le maliega e fa’aalia ai le faaaloalo i le leo o le tamaititi ma fesoasoani e fausia ai se lagona o le saogalemu.

Mo talavou, aemaise lava i latou ua agai atu i le matutua, e manaʻomia e faufautua ona saunia se avanoa tele mo lo latou auai i le faia o faaiuga, mo se faataitaiga, ia malilie i sini fefaʻasoaaʻi o le fautuaga ma talanoaina auala e fesootaʻi ai ma mātua.

4. Faalilolilo ma ona Tapula'a

O le faalilolilo o le faavae lea o se mafutaga faufautua. O le a sili atu ona tatala tamaiti ma talavou pe afai latou te lagona le saogalemu o le a le faasoa sa'o atu a latou tala. Peita'i, o le faalilolilo i auaunaga a tamaiti ma talavou e iai ona tapulaa e tatau ona faamatalaina mai le amataga.

I se tulaga lautele, e mafai e faufautua ona faʻasalalau faʻamatalaga e aunoa ma le maliega a le kalani pe afai o tulaga e pei o:
– Lamatiaga o le fa'amanu'alia o le tagata lava ia (e pei o le mafaufau e pule i lona ola fa'atasi ai ma se fuafuaga manino),
– Lamatiaga o le fa'aleagaina o isi,
– Tu'ua'iga o le sauāina po'o le fa'atamala i tamaiti,
– Nisi o matafaioi faaletulafono e tusa ai ma tulafono faatonutonu talafeagai.

E manaʻomia e le amio mama faufautua e faʻamatalaina nei tuaoi i se gagana faigofie. O se faʻataʻitaʻiga o le faʻamatalaga i se tamaititi atonu e faʻapea: "O mea e te taʻu mai ia te aʻu e faalilolilo. Ae afai o oe poʻo se isi tagata o loʻo i se tulaga lamatia, ou te manaʻomia se fesoasoani e puipui ai oe." Mo talavou, e mafai ona sili atu ona auiliili le faʻamatalaga, e aofia ai le auala o le a aofia ai e le faufautua matua poʻo isi paʻaga pe a manaʻomia.

5. Manaoga Sili mo le Tamaititi ma le Sootaga ma Matua

I le faia o fautuaga i tamaiti ma talavou, e masani ona iloa e faufautua o loo latou taulimaina mea e tele e fiafia i ai: manaoga o tagata o tausia, faamoemoega o matua, tulafono a le aoga, ma tulaga faatauaina faaleaganuu. O le mataupu faavae autu e tatau ona tausisia o le manuia sili lea o le tamaititi.

FAITAU  Tomai mo fesili tatala i le fautuaga

E masani ona fia iloa e mātua le alualu i luma o le fautuaga. E mafai e faufautua ona tuʻuina atu ni manatu lautele—mo se faʻataʻitaʻiga, i autu o loʻo iai nei, alualu i luma i fuafuaga e faʻatonutonu ai lagona, poʻo ni fautuaga mo mamanu o fesootaʻiga i le fale—e aunoa ma le faʻaalia o faʻamatalaga faalilolilo e ono faʻavaivaia ai le faʻatuatuaga o le tagata o tausia. Afai e manaʻomia ona faʻasoa atu ni faʻamatalaga patino, e tatau i faufautua ona talanoaina muamua ma le tamaititi/talavou ma malilie i le auala o le a tuʻuina atu ai.

I le isi itu, e manaʻomia foʻi e faufautua ona nofouta i le avanoa e ono avea ai mātua ma puna o le mamafa poʻo le sauā. I ia tulaga, e manaʻomia e amioga mama faufautua e faia ni puipuiga, atiae ni fuafuaga saogalemu, ma faasino tamaiti i auaunaga poʻo pulega e puipuia ai tamaiti pe a manaʻomia.

6. Tuaoi Fa'apolofesa ma Sootaga Tele

E masani ona tutusa le siosiomaga o tamaiti ma talavou ma faufautua: a'oga, nu'u, po'o gaoioiga fa'aagafesootai. O lenei tulaga e faigofie ona fa'atupuina ai ni mafutaga se lua, e pei o faufautua o lo'o avea fo'i ma faia'oga, faia'oga i fafo atu o le a'oga, po'o ni uo a le aiga. E mafai e mafutaga se lua ona fa'anenefuina tapula'a fa'apolofesa, fa'atupuina ai fete'ena'iga o mana'oga, ma fa'atupuina ai le mamafa i tagata o lo'o fa'aaogaina auaunaga.

E manaʻomia e amioga tatau i faufautua ona tausia ni tuaoi manino: ʻalofia le faʻaituʻau, ʻaua neʻi aofia ai tagata o tausia i mataupu patino, ʻaua neʻi faʻaaogaina ni mafutaga mo le manuia patino, ma le faʻaeteete i le puleaina o fesootaʻiga i tua atu o sauniga. Mo se faʻataʻitaʻiga, o feiloaʻiga faʻafuaseʻi i nofoaga faitele e tatau ona taulimaina ma le le faaituʻau e puipuia ai le le faalauaiteleina o le tagata o tausia.

7. Agavaa Atina'e ma le Loto Ma'ale'ale

O le fautuaina o tamaiti ma talavou e manaʻomia ai tomai faʻapitoa, e aofia ai le malamalama i le mafaufau o le atinaʻeina o le mafaufau, metotia e fausia ai le mafutaga lelei i le taimi o le laʻitiiti, ma tomai talafeagai e fesoasoani ai (e pei o le taʻalo, metotia CBT mo talavou, auala faʻaleaiga). O le taulimaina o tamaiti e pei o tagata matutua e mafai ona le aoga ma e oʻo lava i le lamatia.

E fesoʻotaʻi foʻi amioga mama ma le iloa o tapulaʻa o tomai o se tasi. Afai o faʻafitauli o se tagata o tausia e le agavaa o le faufautua—mo se faʻataʻitaʻiga, o se faʻalavelave tau 'ai ogaoga, psychosis, poʻo se manuʻa faigata—e manaʻomia e le faufautua ona faʻasino le tagata o tausia i se tagata tomai faapitoa talafeagai aʻo tuʻuina atu pea le lagolago saogalemu i le faagasologa atoa o le faʻasino atu. E manaʻomia foʻi e faufautua ona tuʻuina atu le vaʻavaʻaiga ma aʻoaʻoga faifai pea.

8. Lagona Fa'aleaganuu, Tulaga Fa'a-Aiga, ma le Tulaga Fa'aagafesootai

E lē nonofo fa'atasi tamaiti ma talavou; e a'afia i latou i aganu'u, lotu, tulaga tau tamaoaiga, ma tu ma aga masani a le siosiomaga. E mana'omia e amioga tatau faufautua ia 'alo'ese mai le fa'ailoga tagata, 'aua le fa'amalosia o tulaga fa'atauaina patino, ma ia malamalama o le manatu o le "lelei" i totonu o aiga e mafai ona fesuisuia'i. O le malamalama fa'aleaganuu e fesoasoani i faufautua e fa'amatala tonu amioga a tagata o tausia ma fa'aitiitia ai le lamatiaga o le fa'ailogaina leaga.

FAITAU  Metotia fa'aaliga vaaia i le fautuaga

Peita’i, o le lagona fa’aleaganuu e lē fa’atagaina ai amioga e manino lava e afaina ai tamaiti, e pei o le sauā. E mana’omia e faufautua ona paleni le faaaloalo i tulaga fa’a-aiga ma mataupu fa’avae o le puipuiga ma le saogalemu o tagata o tausia.

9. Fa'amaumauga, Tulaga Faalilolilo o Fa'amaumauga, ma le Fa'aaogaina o Tekonolosi

O amioga fa'aonaponei a le faufautua e aofia ai le puipuia o fa'amatalaga a tagata o tausia: fa'amatalaga o le sauniga, taunu'uga o iloiloga, fa'amaumauga, ma e o'o lava i feso'ota'iga fa'atekinolosi. E mana'omia e faufautua ona teuina ma le saogalemu pepa fa'amaumauga, fa'atapula'a le avanoa, ma fa'amatala i matua/tagata o tausia le auala e pulea ai fa'amatalaga.

Afai e faia le fautuaga i luga o le initaneti, e manaʻomia e faufautua ona faʻamautinoa o loʻo saogalemu lelei le faʻavae, talanoaina atugaluga e uiga i le le faalauaiteleina (e pei o ai o loʻo i totonu o le potu i le taimi o le sauniga), ma faia se fuafuaga pe a motusia le fesoʻotaʻiga i le taimi o se taimi faigata faʻalagona. E tatau foʻi i faufautua ona faʻaeteete pe a fesootaʻi e ala i feʻau tusitusia ina ia ʻalofia ai le sopoʻia o tuaoi faʻapolofesa.

10. Taulimaina o Tulaga Lamatia: O le Saogalemu o se Faamuamua

O mataupu e pei o le fa'amanu'alia o le tagata lava ia, mafaufauga e pule i lona ola, fa'aaogāina o fualaau fa'asaina, po'o le fa'asauā fa'afeusuaiga e mana'omia ai se tali vave ma fa'atulagaina lelei. E mana'omia e faufautua ona faia se iloiloga o tulaga lamatia, atia'e se fuafuaga saogalemu, aofia ai leoleo po'o isi pe a mana'omia, ma fa'asino i auaunaga fa'afoma'i pe a mana'omia. I nei tulaga, o le tausia o le saogalemu o le tagata o tausia o se mea e fa'amuamua e sili atu nai lo le fa'alilolilo, ae e tatau ona faia i le auala sili ona faaaloalo e mafai ai—mo se fa'ata'ita'iga, fa'amatalaina la'asaga e tatau ona faia ma aofia ai le tagata o tausia i le fa'agasologa i le tele e mafai ai.

I'uga

O amioga tatau i le fautuaga mo tamaiti ma talavou e lē na o ni tulafono fa’apulega, ae o se ta’iala e fa’amautinoa ai o lo’o saogalemu auaunaga, fa’aaloalo i aia tatau a tagata o tausia, ma fa’atatau i le soifua manuia mo se taimi umi. Mai le maliega ma le fa’amaoniaina o le malamalama, i le fa’alilolilo ma ona tuaoi, i mafutaga ma matua, tuaoi fa’apolofesa, agava’a, ma le puipuiga o fa’amatalaga—o mea uma ia e feso’ota’i ma mana’omia le mafaufau lelei. O faufautua e tausisi i amioga tatau o le a mafai ona fausia le fa’atuatuaga, fausia se nofoaga saogalemu, ma fesoasoani i tamaiti ma talavou e ola maloloina atili. I le iuga, o amioga tatau o le fatu lea o faiga fa’atino o fautuaga agaalofa: o le i ai e fa’atasi e aunoa ma le fa’aleagaina, fesoasoani e aunoa ma le pulea, ma puipuia e aunoa ma le fa’aitiitia o le leo o le tagata o tausia.

Taofi faamatalaga