Su'esu'ega o Sootaga Fa'ava-o-malo e Fa'aaoga ai le A'oa'oga Liberal

Su'esu'ega o Sootaga Fa'ava-o-malo e Fa'aaoga ai le A'oa'oga Liberal

O le a'oa'oga fa'aliberale o se tasi o auala autū i le su'esu'eina o Sootaga Fa'ava-o-malo (IR), e ofoina atu ai se va'aiga fa'amoemoe i le avanoa e galulue fa'atasi ai i le va o setete. E le pei o le va'aiga fa'a-realist, lea e fa'amamafa ai le tauvaga o le pule ma feeseeseaiga o ni tulaga "masani" o le faiga fa'ava-o-malo, e va'aia e le fa'aliberale e mafai e setete ma isi tagata fa'atino ona fausia se fa'atulagaga sili atu ona fa'atulagaina e ala i fa'alapotopotoga, tu ma aga masani, fefa'ataua'iga, ma le faatemokalasi. O lenei tusiga o lo'o talanoaina ai le fa'aaogaina o le a'oa'oga fa'aliberale e iloilo ai le fa'agasologa o sootaga fa'ava-o-malo , e aofia ai ona manatu fa'avae, meafaigaluega fa'ata'ita'i, ma fa'ata'ita'iga o lona fa'aogaina i mataupu fa'alelalolagi i aso nei.

O le Mafaufauga Faavae o le Teori Liberal i Sootaga Faavaomalo

I aso ua mavae, o le saolotoga e faavae i mafaufauga o faifilosofia e pei o John Locke ma Immanuel Kant. Ae maise lava, o Kant ua lauiloa i lona manatu o le filemu e faavavau, lea na faamamafaina ai poutū e tolu: malo/faatemokalasi, fefaatauaiga faavaomalo, ma faalapotopotoga faavaomalo. I suesuega faavaomalo i aso nei, ua atiaeina le saolotoga i ni nai ituaiga eseese, e pei o le saolotoga faalapotopotoga, saolotoga tau fefaatauaiga (fefaatauaiga), ma le saolotoga faatemokalasi.

O se manatu autū o le talitonuga fa'aliberale, o tagata soifua ma malo e lē o ni tagata sauā; e mafai ona latou faia ni gaioiga fa'apitoa e ausia ai o latou mana'oga fa'atasi. E mafai ona tupu feeseesea'iga, ae e lē o se mea e lē maalofia. E teena fo'i e le fa'aliberale le manatu e fa'apea o malo o na'o tagata taua ia. O fa'alapotopotoga fa'ava-o-malo, fa'alapotopotoga tetele, NGO, ala o faasalalauga, ma e o'o lava i manatu o tagata lautele e fa'atulaga ai faiga fa'avae mai fafo ma faiga fa'alelalolagi.

Tagata Fa'atino ma Mea e Fiafia i ai: E lē o Tasi ma Tutusa Setete i Taimi Uma

O se tasi o sao taua o le saolotoga o le malo o lona gauai atu lea i faiga faapolotiki i totonu o le atunuu. E le o vaaia le setete o se "pusa uliuli" e galue tutusa i taimi uma. O faiga faavae i fafo e tulaʻi mai mai faiga i totonu: o manaoga tauva a le au maualuluga, o le mamafa o le sosaiete, o le matafaioi a vaega faaupufai, o le tamaoaiga, ma le faatosinaga a vaega e fiafia i ai. I totonu o lenei faavae, o manaoga faaleatunuu e le o ni mea e tumau, ae o le taunuuga o feutanaiga ma finauga i totonu o le atunuu.

Mo se faʻataʻitaʻiga, o le faiga faʻavae tau fefaʻatauaʻiga a se atunuʻu e masani ona aʻafia e alamanuia faʻataʻatitia, faʻalapotopotoga faapisinisi, poʻo faʻalapotopotoga a le aufaigaluega. I le suiga o le tau, o feeseeseaiga o manaʻoga i le va o vaega o le suauʻu ma le malosiaga faʻafouina e mafai ona iʻu ai i ni faiga faʻavae mai fafo e le mautonu, faʻalavelaveina, poʻo feteenai foʻi.

Galulue Fa'atasi Fa'ava-o-malo ma le Matafaioi a Fa'alapotopotoga

O le taulaʻiga autū o le Liberalism o le auala e mafai ai ona faia le galulue faʻatasi e ui lava i le lē mautonu o le faiga faʻavaomalo (e aunoa ma se pulega faʻavaomalo). O iinei, o loʻo faʻamatalaina ai e le liberalism faʻalapotopotoga e faʻapea, o faʻalapotopotoga ma pulega faʻavaomalo e fesoasoani e faʻaitiitia le le mautonu, faʻaitiitia tau o fefaʻatauaʻiga, tuʻuina atu ni auala e manino ai, ma fatuina ni tulafono e mafai ona vavaloina.

O faʻalapotopotoga e pei o Malo Aufaatasi (UN), le Faʻalapotopotoga o Fefaʻatauaʻiga a le Lalolagi (WTO), le Faʻalapotopotoga Tupe Faʻavaomalo (IMF), ma maliega faʻaitulagi eseese e avea ma faʻavae o feutanaʻiga ma faʻatonutonu amioga a le setete. E le o lona uiga e aveesea e faʻalapotopotoga feeseeseaiga, ae latou te faʻateleina avanoa mo le foʻia filemu o feeseeseaiga ma faʻaitiitia ai faʻamalosiʻau mo gaioiga e toʻatasi.

I le tulaga o le saogalemu, mo se faʻataʻitaʻiga, o le faʻatuina o ni faiga faʻatuatuaina ma le manino e ala i maliega o le puleaina o auupega e mafai ona faʻaitiitia ai le lamatiaga o ni manatu sese. I le tulaga tau tamaoaiga, o tulafono faavaomalo e taofia ai le soona puipuia o mea e ono mafua ai se taua tau fefaʻatauaʻiga umi.

Fefaʻalagolagoaʻi ma Fefaʻatauaʻiga o ni Avetaʻavale o le Filemu

O le fa'asa'olotoga fa'apisinisi e fa'amamafa ai o le fefa'asoaa'i o tamaoaiga i le va o atunu'u e fa'ateleina ai tau o fete'ena'iga. A fefa'alagolagoa'i atunu'u i sapalai, tupe teufaafaigaluega, ma fefa'ataua'iga, e sili atu lo latou fa'aeteete i le fa'aleagaina o mafutaga aogā. I se isi faaupuga, o fefa'ataua'iga ma le lalolagi atoa e mafai ona avea o se taofi i le fa'atupula'ia o fete'ena'iga.

Ae ui i lea, o le fa'asa'olotoga e lē fa'apea ai o fefa'ataua'iga e aumaia ai le fealofani i taimi uma. O le lē tutusa o le fa'alagolago e mafai ona fa'atupuina ai ni vaivaiga ma le tauvaga mo le puleaina o tekinolosi ma maketi. Ae ui i lea, o se va'aiga fa'asa'olotoga e finau o le fofo sili ona lelei e lē o le motusia o sootaga, ae o le fa'amalosia o tulafono faatonutonu, fa'alauteleina pa'aga, ma fa'atuina ni auala e fo'ia ai feeseesea'iga.

O se faʻataʻitaʻiga mautinoa e mafai ona vaʻaia i le galulue faʻatasi tau tamaoaiga faʻaitulagi e pei o le Iuni a Europa, lea na fausia i luga o le tuʻufaʻatasiga tau tamaoaiga ina ua maeʻa le Taua Lona Lua a le Lalolagi. E ui i le feagai ai ma faʻalavelave faʻapolokiki i totonu ma faʻalavelave faʻafuaseʻi (e pei o le faʻalavelave tau tupe poʻo mataupu tau femalagaaʻiga), o lenei galuega faʻatino tuʻufaʻatasi na faʻaalia ai e mafai e fesoʻotaʻiga tau tamaoaiga ma faʻalapotopotoga faʻasoa ona faʻatupuina se mautu mo se taimi umi i se itulagi na masani ona i ai taua.

Temokalasi ma le Manatu o le "Filemu Temokalasi"

O se tasi o tagi sili ona lauiloa o le aʻoaʻoga faʻaliberale o le aʻoaʻoga o le filemu faʻatemokalasi, o le manatu e faʻapea o malo faʻatemokalasi e itiiti le ono tau ma le tasi. E eseese mafuaʻaga o lenei mea: o faiga faʻatino a le lautele e faigata ai mo taʻitaʻi faʻatemokalasi ona faʻapotopoto mo le taua; o tu ma aga faʻatemokalasi o le maliliega ma le feutanaʻiga e faʻaauau pea i faiga faʻavae i fafo; ma o faʻamatalaga tatala e faʻaitiitia ai le masalosalo.

E ui o lenei aʻoaʻoga o loʻo tele ina finauina—mo se faʻataʻitaʻiga, e mafai lava e malo faatemokalasi ona tau ma malo e lē o ni malo faatemokalasi—ae e vaʻaia e le liberalism le salalau atu o tulaga faatauaina faatemokalasi, aia tatau a tagata soifua, ma le pulega e tali atu o ni mea taua i le fausiaina o se faatulagaga faavaomalo e sili atu le filemu.

I le faʻatinoina, e masani ona feteenai le faʻalauiloaina o le faatemokalasi ma mataupu faavae o le pule silisili ese, aia faʻapolokiki faʻafanua, ma mea moni faʻaagafesootai o le atunuʻu o loʻo faʻamoemoe i ai. O le mea lea, o se suʻesuʻega faʻaliberale ua maeʻa ona mafaufauina lelei e masani ona manatu o le faʻatemokalasi e manaʻomia ai ni faʻalapotopotoga malolosi, pulega o le tulafono, ma le faʻamaoniaina faʻaagafesootai, ae le naʻo faiga palota.

Liberalism i le Iloiloga o Mataupu Fa'aonaponei

E mafai ona fa'aaogaina le a'oa'oga fa'aliberale e faitau ai mataupu faigata eseese o le lalolagi:

1. Suiga o le tau
O le Liberalism e fa'amamafaina le mana'omia o le galulue fa'atasi a le tele o itu e ala i maliega fa'alelalolagi e pei o le Maliega a Pale. O le suiga o le tau o se fa'ata'ita'iga masani o se fa'afitauli o gaioiga fa'atasi—e manuia atunu'u uma mai le mautu o le tau, ae e tofu lava atunu'u ma se fa'amalosi'au e "sa'oloto." O fa'alapotopotoga ma auala e lipotia ai lipoti e taua tele i le fa'aleleia atili o le tausisia o tulafono ma le manino.

2. Fa'ama'i pipisi ma le soifua maloloina o le lalolagi
Ua faʻaalia e le faʻamaʻi pipisi e le o toe faʻatapulaʻaina i le militeri ia faʻamataʻu tau le saogalemu. Ua finau tagata Liberal e taua tele le faʻamaopoopoina faʻavaomalo, fefaʻasoaaʻiga o faʻamatalaga, ma le faʻamalosia o faʻalapotopotoga tau soifua maloloina i le lalolagi atoa. O le galulue faʻatasi i suʻesuʻega o tui puipui, tufatufaina atu o mea tau lokisitika, ma faiga faʻavae o femalagaaiga i le va o tuaoi ua atagia mai ai le manaʻomia o faʻalapotopotoga e mafai ona foʻia mataupu tau le va o tuaoi.

3. Fefaatauaiga, tekinolosi ma sapalai o oloa
I le tauvaga faatekinolosi i le lalolagi atoa, e talitonu le liberalism o fefaatauaiga tatala ma le galulue faatasi faasaienisi e tau atu i le alualu i luma. Peitai, e iloa ai foi le manaomia o tulafono faatonutonu, tulaga faatonuina faavaomalo, ma puipuiga mai le faaaogaina sese o tekinolosi. O faalapotopotoga faavaomalo po o maliega faaitulagi e mafai ona maua ai se fetuunaiga e faaitiitia ai le lamatiaga o feeseeseaiga.

4. Feteena'iga ma le fofoina feeseesea'iga
E manatu le Liberalism o ni meafaigaluega taua ia faiga fa'ava-o-malo, feutagaiga, ma misiona tau le filemu. O le matafaioi a fa'alapotopotoga fa'ava-o-malo ma fa'aitulagi (e pei o le ASEAN, le Iuni a Aferika, po'o le OSCE) e mafai ona fesoasoani e fa'afailele talanoaga ma fa'amutaina faiga sauā. E ui e le o taimi uma e manuia ai, ae o nei auala e ofoina atu ai se isi auala e sui ai fofo fa'amiliteli.

Faitioga o le A'oa'oga Fa'aliberale

E ui i lona faatosinaga tele, ae e lē aunoa le aʻoaʻoga faʻaliberale ma ni tagata faitio. E manatu tagata faʻamaoni o le faʻaliberale o se mea e soona faʻamoemoe ma e faʻatauvaʻa i faiga faʻapolokiki o le pule. E tusa ai ma nei faitioga, e naʻo le aoga o faʻalapotopotoga faʻavaomalo pe a lagolagoina e malo malolosi. E le gata i lea, e mafai ona faʻaaogaina le fefaʻalagolagoaʻi tau tamaoaiga o se meafaigaluega o le mamafa faʻapolokiki, ae le naʻo se mea e faʻaosofia ai le filemu.

O le isi faitioga e sau mai vaaiga faitio ma vaaiga mulimuli ane i le vaitaimi o pulega faakolone, lea e faamamafaina ai o le faatulagaga saoloto o le lalolagi e masani ona atagia ai manaoga o atunuu tau atiae. O faalapotopotoga tau tamaoaiga faavaomalo e vaaia i nisi taimi o loo faalauiloaina faiga faavae e manuia ai nisi vaega, ae o atunuu tau atiae e feagai ma le gafatia faatapulaaina ma le avanoa i faiga faavae. O le mea lea, o auiliiliga saoloto o aso nei ua faateleina le tuufaatasia o mataupu o le le tutusa o le lalolagi, faamasinoga tonu, ma le avea ma sui i totonu o pulega faavaomalo.

I'uga

O le aʻoaʻoga faʻaliberale e maua ai se faʻavae malosi o suʻesuʻega mo le malamalama i le mafuaʻaga ma le auala e tupu ai le galulue faʻatasi faʻavaomalo. I le faʻamamafaina o le matafaioi a faʻalapotopotoga, fefaʻalagolagoaʻi tau tamaoaiga, faatemokalasi, ma tagata e le o ni setete, e fesoasoani le faʻaliberale e faʻamatalaina ai le malosi o le lalolagi e le naʻo le malosi o le militeri e fuafuaina. Mo tagata suʻesuʻe ma tagata faʻatino IR, e aoga le aʻoaʻoga faʻaliberale mo le faʻatalanoaina o mataupu faʻavaomalo—e pei o suiga o le tau, faʻamaʻi pipisi, fefaʻatauaʻiga, ma feeseeseaiga—e manaʻomia ai fofo faʻatasi ma le pulega faʻatasi. Peitaʻi, e manaʻomia ona suʻesuʻeina pea le faʻaliberale ina ia ʻalofia ai le le amanaʻiaina o mea moni o le le tutusa, tauvaga faʻataʻatitia, ma tapulaʻa o faʻalapotopotoga faʻavaomalo i le faʻatalanoaina o luʻitau o se lalolagi o loʻo suia.

Taofi faamatalaga