Faiga Fa'apolokiki ma le Fa'agasologa o Fegalegaleaiga Fa'ava-o-malo
O le talitonuga fa'apolokiki o se seti o manatu, tulaga fa'atauaina, ma talitonuga e fa'avae ai le va'aiga a se atunu'u i le lalolagi ma fuafua ai le auala e gaoioi ai i totonu o le atunu'u ma fa'avaomalo. I fegalegaleaiga fa'ava-o-malo, e le gata o le talitonuga fa'apolokiki e avea ma "fa'asinomaga" o se pulega, ae o se puna fo'i o le fa'atulafonoina, o se fa'aosofiaga o faiga fa'avae, ma se meafaigaluega mo le fausiaina o ni mafutaga fa'atasi po'o le fa'aosoina o feeseeseaiga. E ui o le tele o su'esu'ega fa'aonaponei e fa'amamafa ai mana'oga fa'ale-atunu'u ma mea tau tamaoaiga o ni mea autu e fuafua ai faiga fa'avae i fafo, ae o lo'o fa'aalia i le talafa'asolopito e masani ona avea le talitonuga fa'apolokiki o se tioata e fa'atulaga ai le fa'auigaga o "mana'oga" lava ia. O le mea lea, o le malamalama i talitonuga fa'apolokiki e fesoasoani ia i tatou e malamalama ai i le fa'agasologa o fegalegaleaiga fa'ava-o-malo i se auala sili atu ona atoatoa.
Faiga Fa'avae o se Fa'avae mo Mafaufauga Fa'a-Setete
O le uiga autū, o talitonuga fa'a-ideologia e ofoina atu ai se fa'avae mo le mafaufau: o ai uo ma o ai fili, o a tulaga fa'atauaina e tatau ona lagolagoina, ma le auala e tatau ona fa'atulaga ai le fa'atulagaga fa'avaomalo. O atunu'u e fa'avae i luga o le saolotoga, mo se fa'ata'ita'iga, e masani ona fa'amamafa le fa'atemokalasi, aia tatau a tagata, ma fefa'ataua'iga saoloto o ni mataupu fa'avae autu. I le taimi nei, o atunu'u e malolosi o latou uiga fa'aleatunuu e ono fa'amuamua le pule silisili ese, le saogalemu, ma le fa'asinomaga fa'ale-atunu'u. O atunu'u e iai se fa'asinomaga fa'asolopito fa'asosaiete po'o le fa'akomunisi e fa'alauiloa le manatu o le tutusa o le tamaoaiga ma se matafaioi taua mo le setete, ma e masani ona faitioina fausaga fa'ale-tamaoaiga fa'alelalolagi ua manatu e fa'aaogā sese.
O nei vaaiga eseese fa'avae e a'afia ai le auala e iloilo ai e atunu'u ia taufa'amata'u ma avanoa. E mafai ona malamalama i maliega tau fefa'ataua'iga o ni avanoa mo le tuputupu a'e fa'atasi i lalo o se vaaiga fa'asaoloto, ae e mafai ona va'aia o ni taufa'amata'u i pisinisi i totonu o le atunu'u i lalo o se vaaiga puipuia po'o se vaaiga fa'aleatunuu. E mafai ona va'aia le fesoasoani fa'ava-o-malo i tagata lautele o se matafaioi tau amio e nisi atunu'u, ae e mafai ona va'aia o se soliga o le pule silisili ese e isi. O lona uiga e le o taimi uma e otometi ai ona fuafuaina le gaioiga e le fa'avae, ae e a'afia ai le gagana, tala, ma le fa'amaoniga o faiga fa'avae i fafo.
Mai le Taua Malulu i le Vaitaimi Ina ua Maeʻa le Lalolagi Faʻavaomalo
O le faʻataʻitaʻiga sili ona manino o le matafaioi a le faiga faʻavae i fegalegaleaiga faʻavaomalo o loʻo vaʻaia i le Cold War. O le tauvaga i le va o le Iunaite Setete ma le Soviet Union e le na o se tauiviga mo le faatosinaga faʻapolokiki, ae o se tauiviga faʻavae foʻi i le va o le faʻapisinisi faʻaliberale ma le komunisi. O mafutaga faʻamiliteli, fesoasoani tau tamaoaiga, faʻasalalauga, ma le lagolago mo pulega faʻapitoa i itulagi eseese o vaega uma ia o taumafaiga e faʻalautele ai a latou faʻataʻitaʻiga faʻapolokiki. O feeseeseaiga i le lotoifale i Asia, Aferika, ma Amerika Latina sa masani ona "tosina" i le tauvaga faʻavae i le lalolagi atoa.
Peita’i, o le fa’ai’uga o le Taua Malulu e le’i aveesea atoatoa ai le matafaioi o faiga fa’avae. O le vaitau o le 1990 ma le amataga o le 2000 na fa’ailogaina i le fa’amoemoe e uiga i le lalolagi atoa ma le fa’alauteleina o fa’alapotopotoga fa’avaomalo saoloto. E tele atunu’u na fa’amalosiauina e fa’aaoga le faiga fa’atemokalasi fa’apalota ma tamaoaiga o maketi, ona o mana’oga fa’alotoifale ma mana’oga o fesoasoani ma tupe teufaafaigaluega. Peita’i, o atina’e na mulimuli mai na fa’aalia ai o le lalolagi atoa na i ai se fa’alavelave: o le si’itia o le populism, puipuiga, ma le atunu’u i vaega eseese o le lalolagi. O lenei gaioiga e toe fa’aalia ai le auala e avea ai faiga fa’avae ma se mea taua i le toe fa’atulagaina o sootaga i le va o atunu’u.
Faiga Fa'avae ma le Fa'avaeina o Feso'ota'iga Fa'avaomalo
E masani ona fausia ni mafutaga faavaomalo e le gata i luga o mafaufauga tau saogalemu, ae faapea foi i luga o ni manatu po o ni tulaga faatauaina tutusa. E masani ona faigofie ona faatuatuaina e atunuu faatemokalasi isi atunuu faatemokalasi ona o ni faiga faapolokiki tutusa ma ni tulaga masani o le manino. O le manatu o le "filemu faatemokalasi," mo se faataitaiga, o loo ta’ua ai e seasea ona tau malo faatemokalasi le tasi ma le isi, e ui o loo finauina pea lenei manatu ma e le o taimi uma e aoga ai.
I le isi itu, e mafai foi ona faʻaaogaina ni faiga tutusa faʻavae e fausia ai le lotogatasi e tetee i le puleʻaga. O atunuu e lagona le le manuia i se faatulagaga faʻalelalolagi faapitoa e mafai ona faia ni faiga faapaʻaga ma isi atunuu e tutusa le tala o le tetee, e ui lava i le eseese o faiga faʻapolokiki i totonu o le atunuʻu. I le faʻatinoina, o loʻo tumau pea le malosi o manaʻoga tau togafiti ma le tamaoaiga, ae o faiga faʻavae e fesoasoani e faʻatulaga ai ni mafutaga faʻatasi e "anoa" ma faʻamoemoeina i le talafaʻasolopito, nai lo na o ni fefaʻatauaʻiga.
Faiga Fa'avae o se Puna o Fete'ena'iga ma le Fevaevaea'iga
E lē gata ina autasia e faiga fa'avae ae vaeluaina fo'i. A iloa e se atunu'u ona tulaga fa'atauaina o se tulaga lamatia, e mafai ona tali atu i se auala sauā pe puipuia fo'i. O le fevaevaea'iga fa'avae e mafai ona fa'atupuina ai se fa'afitauli tau puipuiga: o le tasi itu e fa'amalosia ai ni pa'aga po'o le militeri i le suafa o le "puipuia o tulaga fa'atauaina," ae o le isi itu e va'ai i ai o se fa'amata'u fa'alauteleina.
E le gata i lea, o faiga fa'avae e mafai ai e setete ona fa'amaonia gaioiga feteenai. E mafai ona fa'aalia fa'alavelave fa'amiliteli i le tala o le "aumaia o le fa'atemokalasi" po'o le "fa'ato'ilaloina o le taufa'amata'u o faiga fa'atupu fa'alavelave," ae o le fa'amalosia o le pulega fa'apolokiki i totonu o le atunu'u e mafai ona fa'amaonia o se taumafaiga e puipuia ai le mautu o le atunu'u ma le fa'asinomaga mai "faatosinaga mai fafo." Talu ai ona o lo'o fa'agaoioia faiga fa'avae i le tulaga o amioga mama ma le fa'asinomaga, o fete'ena'iga e mafua mai i ai e masani ona faigata ona fo'ia nai lo fete'ena'iga fa'aletino.
Malosiaga Malū, Faasalalauga Faasalalau, ma Taua Fa'amatala
I fegalegaleaiga faavaomalo i aso nei, e masani ona faʻaalia le faiga faʻavae e ala i le malosi faʻaletino: faʻatosinaga faʻaleaganuu, faʻataʻitaʻiga atinaʻe, aʻoaʻoga, ala o faasalalauga, ma faiga faʻava-o-malo. E taumafai malo e faʻalauiloa le ata o a latou faiga faʻapolokiki ma tulaga faatauaina e sili atu pe sili atu ona agaalofa. O nei taumafaiga e mafai ona vaʻaia i fesoasoani tau atinaʻe, polokalame sikolasipi, tufatufaina atu o ala o faasalalauga faavaomalo, ma le galulue faʻatasi faʻatekonolosi.
I le vaitaimi faatekinolosi, ua fa’ateleina le lavelave o taua fa’amatala. Ua vave ona salalau atu fa’amatalaga i tuaoi, ma o tagata e le o ni setete—kamupani tekonolosi, fa’asalalauga fa’avaomalo, tagata e iai ni faatosinaga, ma vaega o tagata e fa’atino—e fesoasoani i le fa’atulagaina o le va’aiga a le lautele. O talitonuga fa’avae e le gata ina gaosia e setete ae ua tauva i le lalolagi lautele. O se taunuuga, o le fa’agasologa o fegalegaleaiga fa’ava-o-malo ua fa’ateleina ona a’afia e manatu o le lautele na fausia e ala i le fefinaua’iga o talanoaga i tuaoi.
Faiga Fa'avae, Tamaoaiga Fa'apolokiki Fa'avaomalo, ma le Fa'amasinoga Fa'avaomalo
O le faiga fa'avae fa'ava-o-malo tau tamaoaiga e tumu fo'i i talitonuga fa'avae. O finauga e uiga i maketi saoloto e fa'atusatusa i le puipuiga, le matafaioi a le setete i le tamaoaiga, lafoga fa'alelalolagi, le suiga o le malosi, ma e o'o lava i tulafono fa'atekonolosi e mafua uma mai i talitonuga fa'avae. Mo se fa'ata'ita'iga, o faiga fa'avae e fa'aitiitia ai tulafono ma le fa'asa'olotoina o fefa'ataua'iga e fa'amalosia e le talitonuga o le a fa'atupuina e maketi le lelei ma le manuia. I se fa'atusatusaga, o auala e sili atu ona fa'alavelave e fa'amamafa ai le puipuiga o tagata faigaluega, le tuto'atasi o alamanuia fa'ata'atitia, ma le tutusa.
I mataupu fa'alelalolagi e pei o suiga o le tau, o talitonuga fa'avae e a'afia ai le auala e iloilo ai e atunu'u tiutetauave fa'asolopito ma le fefa'asoaa'i o avega. E masani ona fa'amamafa e atunu'u tau atia'e le fa'aitu'au ma le aia tatau i le tuputupu a'e, ae o atunu'u tau atia'e e tuleia mo ni tautinoga lautele mo le fa'aitiitia o le kasa oona. O manatu i le "atina'e" lava ia—pe tatau ona fa'avae i luga o le tuputupu a'e vave o le tamaoaiga po'o le fa'asaoina i se taimi umi—e atagia mai ai fo'i mana'oga fa'avae taua.
O le Matafaioi a Tagata Fa'atino e Lē o ni Setete ma Faiga Fa'avae Fa'avaomalo
O le faiga fa'ava-o-malo i aso nei e le gata i le va o atunuu. O fa'alapotopotoga fa'ava-o-malo, NGO, kamupani tetele ma atunu'u eseese, ma e o'o lava i vaega fa'a-fa'avae fa'ava-o-malo e a'afia ai le fa'asologa o mataupu fa'alelalolagi. O gaioiga tau si'osi'omaga, faiga fa'afeminisi i le lalolagi atoa, faiga fa'aleatunuu i le va o tagata lautele, ma faiga fa'atupu fa'alavelave fa'avae i luga o fa'asinomaga ua fa'aalia ai e mafai e faiga fa'avae ona sopo'ia tuaoi fa'ale-atunu'u.
E mafai e tagata e lē o ni setete ona faʻamalosia pe faʻavaivaia le faiga faʻavae i fafo a se atunuʻu. O le lagolago faʻavaomalo mo mataupu tau aia tatau a tagata soifua e mafai ona faʻatinoina ai se mamafa faʻava-o-malo, ae o fesoʻotaʻiga faʻapisinisi i le lalolagi atoa e mafai ona faia ni taumafaiga e faʻaitiitia ai tulafono poʻo ni faʻatapulaʻaina faʻapitoa. I nisi tulaga, o talitonuga faʻavaomalo e faʻatupuina ai foʻi se taufaʻamataʻu i le saogalemu, e faʻamalosia ai le galulue faʻatasi o faʻamatalaga faʻapitoa i le va o tuaoi ma faiga faʻavae e teteʻe ai i faiga faʻapolokiki.
Initonesia ma le Tulaga o Faiga Faavae i Faiga Faavae i Fafo
I le tulaga o Initonesia, o se faiga fa'ava-o-malo "tuto'atasi ma galue malosi" e mafai ona malamalama i ai o se filifiliga fa'avae ma fa'ata'atiaga: o le musu e gaua'i i vaega tetele o malo tetele a'o taumafai malosi e tulituliloa le filemu ma le galulue fa'atasi fa'ava-o-malo. O le Pancasila, i le avea ai ma faiga fa'avae a le setete, e maua ai fo'i se fa'avae mo tulaga fa'atauaina e pei o le tagata soifua, le lotogatasi, ma le fa'amasinoga tonu lautele, lea e atagia mai i le tulaga o Initonesia i le mataupu a Palesitina, le totonugalemu o le ASEAN, ma le tautino atu i le tele o itu.
E ui i lea, o loʻo faʻaauau pea ona feagai Initonesia ma mea moni o se lalolagi tauva. E tatau i faiga faʻavae i fafo ona paleni tulaga taua ma mea e fiafia i ai: fefaʻatauaʻiga, tupe teufaafaigaluega, saogalemu o le gataifale, ma le saogalemu o le malosi. O iinei e avea ai le talitonuga faʻavae ma se tapasa, ae o le fuafuaga e avea ma se faʻafanua. A ogatusa mea e lua, e sili atu ona tutusa ma talitonuina faiga faʻava-o-malo; a feteenai, e foliga mai e le mautinoa pe tali atu faiga faʻavae i fafo.
I'uga
O le faiga fa'apolokiki o se elemene taua tele i le fa'agasologa o fegalegaleaiga fa'ava-o-malo aua e fa'atulaga ai le auala e malamalama ai setete i le lalolagi, fa'atulaga mea e fa'amuamua, fausia ni mafutaga, ma fa'amaonia a latou gaioiga. E ui o mea taua e pei o le saogalemu ma le tamaoaiga e masani ona pulea, o le faiga fa'apolokiki e maua ai le uiga, tala, ma le fa'amaoniaina e taliaina ai faiga fa'avae i fafo mo tagata fa'alotoifale ma fa'ava-o-malo. I le lotolotoi o suiga i le lalolagi—tauvaga a malo tetele, fa'alavelave fa'atekonolosi, fa'alavelave tau le tau, ma le fevaevaea'iga o fa'amatalaga—o le matafaioi o le faiga fa'apolokiki ua fa'ateleina ona va'aia e ala i taua ma feeseesea'iga i luga o fa'ata'ita'iga o pulega. I le malamalama i le faiga fa'apolokiki, e mafai ona tatou faitauina fegalegaleaiga fa'ava-o-malo e le gata o se malae "o le tagata e malosi e manumalo", ae o se finauga fo'i o manatu e uiga i le auala e tatau ona pulea ai le lalolagi.