Faiga Fa'avae mo le Siosiomaga ma Sootaga Fa'ava-o-malo

Faiga Fa'avae mo le Siosiomaga ma Sootaga Fa'ava-o-malo

E lē mafai ona toe vaʻaia mataupu tau le siosiomaga o ni mataupu faʻalotoifale. O suiga o le tau, le leiloa o le tele o meaola eseese, le faʻaleagaina o le ea i tua atu o tuaoi, ma le faʻaleagaina o le sami ua faʻaalia ai o le faʻaleagaina o le siosiomaga e sili atu nai lo tuaoi o atunuʻu. O le mea lea, o le faiga faʻavae tau le siosiomaga ua faʻateleina le fesootaʻi ma fegalegaleaiga faʻavaomalo: le auala e feutagaʻi ai atunuu, galulue faʻatasi, tauva, ma fausia ai o latou igoa taʻuleleia i le lalolagi atoa. I lenei tulaga, o le faiga faʻavae tau le siosiomaga e lē gata i le "puipuia o le natura," ae e aʻafia ai foʻi manaʻoga tau tamaoaiga, saogalemu, faiga faʻava-o-malo, ma le faʻamasinoga tonu.

Siosiomaga o se fuafuaga fa'apolokiki fa'alelalolagi

Talu mai le faaiuga o le seneturi lona 20, ua avea le siosiomaga ma se mataupu taua i le lalolagi atoa. O le Konafesi a Stockholm i le 1972 na saunia ai le ala mo le iloaina o le atinaeina o le tamaoaiga ma le puipuiga o le siosiomaga e tatau ona o faatasi. O le Konafesi a Rio i le 1992 na faalauiloa ai le manatu o le atinae gafataulimaina ma gaosia ai ni faavae taua e pei o le Feagaiga a Malo Aufaatasi i Suiga o le Tau (UNFCCC) ma le Feagaiga i le Eseesega o Meaola (CBD). O le Maliega a Pale i le 2015 na mulimuli ane faamaonia ai le tautinoga a atunuu e taofia le siitia o le vevela o le lalolagi e ala i sini ua fuafuaina faaleatunuu (NDCs).

Mai se vaaiga fa'ava-o-malo, o lenei atina'e ua fa'aalia ai se suiga i le natura o faiga fa'ava-o-malo: o mataupu "faiga fa'apolokiki maualalo" e pei o le siosiomaga ua i ai nei ni aafiaga "faiga fa'apolokiki maualuga" aua e a'afia ai le mautu o le tamaoaiga, saogalemu o mea'ai, malosi, ma le saogalemu o tagata. E le gata ina tauva atunu'u e fa'amalosia a latou 'autau, ae fa'apea fo'i ona fa'amautu sapalai o le malosi mama, avanoa i tekinolosi lanumeamata, ma le fa'atosinaga i le fa'atulagaina o tulaga fa'atonuina fa'alelalolagi.

Aiseā e manaʻomia ai e le faiga faʻavae tau siʻosiʻomaga le galulue faʻatasi faʻavaomalo?

E taua tele le galulue faʻatasi faʻavaomalo auā e tolu uiga autū o mataupu tau siʻosiʻomaga. Muamua, e sopoʻia tuaoi: o le kasa kaponi mai le tasi atunuʻu e aʻafia ai le ea atoa; o otaota palasitika mai luga e mafai ona iʻu i vasa ma talafatai o isi atunuʻu. Lua, e umi ma faʻaputuina: o aʻafiaga o aso nei e faʻaputuina i ni faʻalavelave i le tele o tausaga i le lumanaʻi. Tolu, e lavelave ma aofia ai le tele o vaega: le malosi, felauaiga, faʻatoʻaga, alamanuia, ma e oʻo lava i le fuafuaina o le vateatea.

FAITAU  Malamalama i Sootaga Faavaomalo i se Tulaga Faavaomalo

I le mataupu faavae o fegalegaleaiga faavaomalo, o lenei tulaga e masani ona malamalama i ai o se faafitauli o le "oloa lautele i le lalolagi atoa". O le mautu o le tau o se mea lelei lautele: o atunuu uma e manuia mai se tau mautu, ae o atunuu taitasi e iai le uunaiga e "saoloto" - aloese mai tau o le faaitiitia o kasa oona ae manuia mai taumafaiga a isi. O le mea lea, o le faiga faapolokiki o le siosiomaga e taumafai e fatuina ni faatosinaga, tulafono, auala tau tupe, ma faiga o lipoti e faamalosia ai le usitaia o tulafono.

Meafaigaluega autu: feagaiga faavaomalo, tulaga faatonuina ma faiga faavae

O le faiga faʻavae faʻalelalolagi mo le siosiomaga e tele lava ina faʻatinoina e ala i faiga faʻavaomalo, o ni seti o tu ma aga masani, tulafono, ma taualumaga ua malilie i ai. O se faʻataʻitaʻiga mataʻina o le Montreal Protocol, lea na manuia ai le faʻaitiitia o mea e faʻaleagaina ai le ozone. O lona manuia e masani ona mafua mai i le maua o tekinolosi eseese ma auala faʻatupeina mo atunuʻu tau atiaʻe.

Mo mataupu tau le tau, e sili atu ona lavelave auala e faʻatino ai aua e fesoʻotaʻi saʻo lava i faʻataʻitaʻiga o atinaʻe ma manaʻoga o le malosi. O le Maliega a Pale e faʻaaogaina se auala e fetuʻunaʻi ai le sao i le atunuʻu, e faʻalagolago i le manino ma le faʻateleina malie o le faʻamoemoe. I le faʻaopoopoga i maliega aloaia, o tulaga faʻatonuina o se meafaigaluega taua foʻi: mo se faʻataʻitaʻiga, tulaga faʻatonuina o le kasa o taʻavale, tulaga faʻatonuina o le faʻasaoina o oloa, poʻo le faʻailogaina o oloa i le siosiomaga. O nei tulaga faʻatonuina e faʻatulagaina ai amioga a le maketi i le lalolagi atoa ma faʻamalosia ai atunuʻu ma kamupani e fetuʻunaʻi a latou faiga faʻavae.

Manaoga faaleatunuu ma feutanaiga: i le va o le naunautaiga ma le maliliega

E ui i le fa'amalosia o le "fa'asaoina o le paneta," o feutanaiga tau si'osi'omaga o lo'o fa'atumuina pea i mana'oga fa'ale-atunu'u. O atunu'u e fa'alagolago tele i le malala po'o le suau'u o le a sili atu ona fa'aeteete i le fa'atulagaina o sini. O atunu'u motu e vaivai i fa'alavelave tau le tau o le a mana'omia ni fa'amoemoega maualuluga. O atunu'u tau atia'e e masani ona fa'amamafa le aia tatau i le tuputupu a'e ma sailia le lagolago i tupe, tekinolosi, ma le atina'eina o tomai.

O le manatu o "tiutetauave tutusa ae eseese" e taua tele: e nafa atunuu uma, ae e le mafai ona tufatufa tutusa le avega ona ua oo atunuu tau atiae i le faʻalauteleina o pisinisi ma ua gaosia ai le tele o kasa ea. O le finauga po o ai e totogi, le tele, ma le a le ituaiga (tupe fesoasoani, nonogatupe, tupe teufaafaigaluega) o se vaega moni o le faiga faʻava-o-malo o le tau.

FAITAU  Fa'avaomalo ma ona Aafiaga i Sootaga Fa'avaomalo

Tauvaga tau le siosiomaga, fefaatauaiga ma le tamaoaiga

O faiga fa'avae tau si'osi'omaga ua fa'ateleina le feso'ota'i ma fefa'ataua'iga fa'ava-o-malo. O lo'o fa'atinoina e le tele o atunu'u ni faiga fa'avae lanumeamata e a'afia ai le avanoa i maketi, e pei o mana'oga tau le fa'asaoina o oloa mai le vaomatua, suau'u pama, faiga faiva, po'o minerale. I le tasi itu, o nei faiga fa'avae e mafai ona fa'amalosia ai faiga gaosiga e sili atu ona lelei mo le si'osi'omaga. I le isi itu, o atunu'u o lo'o fa'atau atu oloa atonu latou te va'ai i ai o ni fa'alavelave e le o ni lafoga po'o ni ituaiga fa'alilolilo o le puipuiga.

O le suiga o le malosiaga o loʻo faʻatupuina ai foʻi ni tauvaga fou. O loʻo tauva atunuʻu e pulea le sapalai o taʻavale eletise, maa eletise, paneta o le la, ma minerale taua e pei o le nickel, cobalt, ma le lithium. O loʻo faʻateleina le taua o le fefaʻatauaʻiga o punaoa, e aofia ai le galulue faʻatasi i tupe teufaafaigaluega, maliega o sapalai, ma le faʻamalosia o tulaga faʻatonuina o le ESG. O le mea lea, e mafai e le faiga faʻavae tau siʻosiʻomaga ona avea ma meafaigaluega mo le tauvaga tau alamanuia ma se malae mo tauvaga faʻapolokiki faʻafanua.

Saogalemu o le siosiomaga ma le aafiaga o feeseeseaiga

E fesoʻotaʻi foʻi le siosiomaga ma le saogalemu. E mafai e suiga o le tau ona faʻateteleina ai faʻafitauli o le vai, faʻaletonu o faʻatoʻaga, femalagaaʻiga, ma feeseeseaʻiga faʻaagafesootai. E ui e seasea ona avea le tau ma mafuaʻaga autu o feeseeseaiga, ae mafai ona avea o se "faʻateleina o lamatiaga," ma faʻateteleina ai vaivaiga. O loʻo faʻateleina le mafaufau o setete ma faʻalapotopotoga faʻavaomalo i tulaga lamatia o le tau i faiga faʻavae tau puipuiga, pulega o faʻalavelave faʻafuaseʻi, ma le faʻamautuina o itulagi.

E le gata i lea, e mafai e feteenaiga faaauupegaina ona faaleagaina le siosiomaga e ala i le filogia, afi, po o le faaleagaina o atinae. I se isi itu, o le pulega o le siosiomaga i le va o tuaoi—e pei o vaitafe faavaomalo—e mafai ona avea ma meafaigaluega mo faiga faapolokiki ma le fausiaina o le faatuatuaga pe afai e pulea e ala i ni auala talafeagai.

O le matafaioi a tagata e lē o ni setete: NGO, saienitisi, aai ma kamupani

Ua lē toe na o malo e pulea sootaga faavaomalo i aso nei. E taua tele le sao o NGO tau le siosiomaga i le mataituina o tautinoga, lagolagoina o faiga faavae, ma le faalauiloaina o le malamalama o tagata lautele. O le vaega faasaienisi, e ala i lipoti a le IPCC ma suesuega eseese, e avea o se faasino taua e taiala ai feutanaiga ma le taitaiga o faiga faavae.

O loʻo faʻaalia foʻi e aai tetele o latou tulaga i fesoʻotaʻiga e pei o le C40 poʻo le ICLEI, ona o le tele o kasa e mafua mai i totonu o taulaga. I le taimi nei, o loʻo faʻaosofia e kamupani tetele faʻavaomalo tulaga faʻatonuina o gaosiga, tupe teufaafaigaluega i le malosi, ma sini e leai se aoga. Peitaʻi, o le luʻitau o le greenwashing—o tagi lanumeamata e le ogatusa ma faiga masani—ua aliaʻe mai foʻi, ma ua mafua ai ona faʻatupulaʻia manaʻoga mo le manino, suʻesuʻega, ma lipoti.

FAITAU  Faiga Fa'ava-o-malo Fa'avaomalo

Initonesia i faiga fa'ava-o-malo tau le siosiomaga

Mo Initonesia, o le faiga faavae tau siʻosiʻomaga o loʻo i le fetaulaiga o manaʻoga tau atinaʻe, puipuiga o vaomatua ma le tele o ituaiga o meaola eseese, ma le teteʻe atu i faʻalavelave tau le tau. O Initonesia o loʻo i ai se matafaioi taua o se tasi o atunuʻu tetele e iai vaomatua i le teropika ma e tele foʻi ona siʻosiʻomaga o le gataifale. O taumafaiga e faʻaitiitia ai le faʻaleagaina o vaomatua, toe faʻaleleia fanua, pulea afi o vaomatua, ma faʻatino le suiga o le malosi e iai sona aafiaga tele i le faʻasaʻolotoina o le ea i le lalolagi atoa.

I fegalegaleaiga faavaomalo, o loo aofia ai Initonesia i fonotaga eseese—e pei o le UNFCCC, le G20, ma le ASEAN—e lagolagoina ai le faatupeina o le tau, fesiitaiga o tekinolosi, ma le iloaina o le matafaioi a atunuu tau atiae. O le luitau o le faamautinoaina lea o faiga faavae faalotoifale e ogatasi ma tautinoga faavaomalo a o faamautinoaina se suiga talafeagai mo tagata faigaluega ma itulagi e faalagolago i vaega e faavae i mea tau suauʻu.

Fa'ato'a

Ua lē mafai nei ona māvaeina le faiga faʻavae tau siʻosiʻomaga ma fegalegaleaiga faʻavaomalo. O le faʻalavelave tau siʻosiʻomaga e faʻamalosia ai atunuʻu e galulue faʻatasi, ae ua tatalaina ai foʻi ni vaega fou o tauvaga i tekinolosi, fefaʻatauaʻiga, ma faatosinaga faʻapolokiki. O le aoga o faiga faʻavae faʻalelalolagi e faʻalagolago i le faʻatuatuaga, manino, faʻatupeina, ma le faʻamasinotonu i le fefaʻasoaaʻi o avega. I le iuga, o le faiga faʻava-o-malo tau siʻosiʻomaga e atagia ai le filifiliga a le lalolagi: pe o naunau atunuʻu e faʻamuamua le faʻasaoina o le siosiomaga o se mea e fiafia i ai, pe tumau pea ona maileia i ni mea e fiafia i ai mo se taimi puʻupuʻu. I le lotolotoi o le faʻateleina o lamatiaga o le tau, o le tali i lenei fesili o le a fuafua ai le ala o le mautu ma le manuia o le lalolagi i lenei seneturi.

Taofi faamatalaga