Su'esu'ega o Mea Tau i le Eleele i Asia i Sautesasa'e ma Mauaga Taua
O Asia i Sautesasae o se itulagi e tamaoaiga ma lavelave lona talafaasolopito. E tele aganuu ma aganuʻu anamua na olaola i lenei itulagi, ma tuua ai mea tuai, malumalu, tusitusiga, ma isi nofoaga o mea anamua e taua tele i le malamalama i le talafaasolopito o tagata. Ua maua e le suʻesuʻega o mea anamua i Asia i Sautesasae le tele o mea na maua ua suia ai lo tatou malamalama i le talafaasolopito o le itulagi.
O le Atinaʻeina o Suʻesuʻega o Mea anamua i Asia i Sautesasae
Na amata ona gauai atu i suʻesuʻega o mea anamua i Asia i Sautesasae i le faaiuga o le seneturi lona 19 ma le amataga o le seneturi lona 20, aemaise lava i le taunuu mai o tagata suʻesuʻe Europa. O se tasi o faʻataʻitaʻiga o le mauaina o le Malumalu o Borobudur i Initonesia e Sir Thomas Stamford Raffles i le 1814. I le taimi nei, i Taialani, na amata ona suʻesuʻeina ma le faʻamaoni mataupu tau mea anamua i le faaiuga o le seneturi lona 19 faatasi ai ma le mauaina o le tele o tusitusiga anamua ma isi nofoaga na mulimuli ane faʻailoaina o ni toega o le aganuʻu Dvaravati.
Ona oo lea i le tuputupu aʻe o le atinaʻeina o mea anamua i Asia i Sautesasae i le afa lona lua o le seneturi lona 20, faatasi ai ma le auai o tagata suʻesuʻe mea anamua i le lotoifale e tuufaatasia metotia suʻesuʻega faʻaonaponei ma le malamalama masani. E tele faʻalapotopotoga suʻesuʻega mea anamua ua faʻavaeina i atunuʻu eseese o Asia i Sautesasae ma o loʻo faʻaauau pea ona faia suʻesuʻega ma eliina e faʻaalia atili ai le talafaasolopito o le itulagi.
Sailiga Taua i le Tele o Atunuu
Ikonisia
1. Malumalu o Borobudur:
O le Malumalu o Borobudur o loʻo i Magelang, Central Java, o se malumalu faʻa-Buddha e mai le seneturi lona 8 ma le 9 ma o se tasi o nofoaga faʻaleaganuʻu sili ona taua a Initonesia. O ona ata vane auiliili e faʻamatala ai tala mai le soifuaga o Buddha ma faʻaalia ai le tele o faʻamatalaga e uiga i le soifuaga faʻaagafesootai ma faʻalelotu o le vaitaimi.
2. Nofoaga o Sangiran:
O le nofoaga o Sangiran, o loʻo i Central Java, o se tasi o nofoaga taua o suʻesuʻega o meaola anamua i le lalolagi. O mea na maua i Sangiran e aofia ai mea totino o le Homo erectus, lea e maua ai faʻamatalaga taua e uiga i le evolusione o tagata. E faʻaleleia atili ai foʻi e le nofoaga lo tatou malamalama i siosiomaga anamua ma fegalegaleaiga a tagata ma siʻosiʻomaga o loʻo siomia ai.
Thailand
1. Ban Chiang:
O Ban Chiang, o se nofoaga tāua o mea anamua i le Itumalo o Udon Thani, Taialani, e lauiloa i ana omea o le Vaitaimi o Apamemea. O mea na maua i Ban Chiang ua suia ai le tele o manatu faasaienisi e uiga i le atinaeina o tekinolosi anamua i Asia i Sautesasae ma fegalegaleaiga i le va o nuu i lena vaitaimi.
2. Sukhothai:
I le avea ai ma laumua muamua o le Malo o Sukhothai, o le nofoaga o Sukhothai, lea ua avea nei ma UNESCO World Heritage Site, ua tumu i toega o malumalu, faatagata o Buddha, ma isi mea taulima eseese. O Sukhothai e maua ai le tele o faamatalaga e uiga i le atinaeina o faatufugaga, aganuu, ma tapuaiga i Taialani i le seneturi 13 i le 15.
Cambodia
1. Angkor Wat:
O Angkor Wat i Sim Reap o se tasi o malumalu aupito tele ma sili ona taʻutaʻua i le lalolagi. Na fausia e le Tupu o Suryavarman II i le seneturi lona 12, o Angkor Wat o se galuega mataʻina o le fausaga o fale Khmer, o loʻo faʻaalia ai faʻamatalaga auiliili o aganuʻu ma lotu Hindu i totonu o le talafaʻasolopito o Kemupotia. O isi suʻesuʻega ma suʻesuʻega i Angkor Wat ua faʻamauoa ai lo tatou malamalama i faiga faʻapolokiki, tamaoaiga, ma le faʻaleagaga o Kemupotia i le taimi lea.
2. Malumalu o Preah Vihear:
O lenei malumalu o loʻo i le tuaoi i le va o Kemupotia ma Taialani, na fausia i le seneturi lona 11 ma le amataga o le seneturi lona 12. O Preah Vihear e tuʻuina atu ai faʻamatalaga taua e uiga i le fausaga o Khmer ma avea o se faʻasinomaga taua i le malamalama i le salalau atu o le Hindu i Asia i Sautesasae.
Viatename
1. Dong Son:
Ua lauiloa le nofoaga i ana mea taulima apamemea, e aofia ai talipalau apamemea lauiloa, o ni faailoga o le tulaga lautele. O mea na maua i Dong Son ua faaalia ai le maualuga o tomai tau uʻamea i le itulagi ma le sao taua na faia e Vietnam i fesoʻotaʻiga tau fefaatauaiga i le sami a Asia i Sautesasae.
2. Lo'u Atalii:
O My Son o se malumalu Hindu e mai le aganu'u o Champa. O lo'o i Quang Nam, Vietnam, o le nofoaga e ofoina atu ai se malamalamaaga loloto i le faatosinaga a le Hindu i Asia i Sautesasa'e, fa'apea fo'i ma le fausaga tulaga ese ma le faatufugaga a Champa.
Filipaina
1. Fagu Manunggul:
O lenei mea na maua o se fagu tanu na maua i le Ana o Manunggul, Palawan. O loʻo faʻaalia ai ni tagata se toʻalua o loʻo folau se vaʻa, o le fagu o loʻo tuʻuina mai ai faʻamaoniga taua o faiga tanu anamua ma talitonuga faʻaleagaga i Filipaina.
2. Atumotu o Masbate:
E mauoa nofoaga o suʻesuʻega anamua i Atumotu o Masbate i meafaitino e maua ai faʻamatalaga e uiga i le soifuaga faʻaagafesootai, faiga faʻalelotu, ma tekonolosi a tagata Filipaina aʻo leʻi oʻo i le pulega faʻakolone.
O le Aafiaga o Sailiiliga o Mea anamua i le Malamalamaaga Faasolopito ma Aganuu
O nei mea na maua mai suʻesuʻega anamua e maua ai ni malamalamaaga taua i vaega eseese o le olaga ua mavae, e aofia ai fausaga faʻaagafesootai, talitonuga faʻalelotu, tekinolosi, ma fegalegaleaiga i le va o nuʻu. E fesoasoani e tali fesili e uiga i le amataga o sosaiete, atinaʻe faʻaleaganuu, ma femalagaaʻiga ma fefaʻatauaʻiga i le va o itulagi.
Tamaoaiga ma Fefaatauaiga
O mea na maua e pei o mea taulima i le omea i Ban Chiang po o talipalau apamemea i Dong Son o loʻo faʻaalia ai le i ai o fesoʻotaʻiga fefaʻatauaʻiga tetele i Asia i Sautesasae talu mai aso anamua. O nei mea faitino e faʻaalia ai e leʻi nonofo tuʻua na o tagata o le itulagi, ae na latou galulue i le fefaʻasoaaʻi o oloa ma manatu ma isi nuʻu i Asia ma tua atu foʻi.
Faiga o Talitonuga ma le Faaleagaga
O le mauaina o malumalu, tusitusiga, ma mea tau lotu e pei o na i Borobudur, Angkor Wat, ma My Son ua maua ai se malamalamaaga i talitonuga ma le faaleagaga o sosaiete anamua i Sautesasae o Asia. O aganuu Hindu ma Buddhist, mo se faataitaiga, sa i ai se faatosinaga loloto ma tuua ai ni faailoga e mafai lava ona vaaia i aso nei, i fausaga tetele ma faiga faalelotu i aso taitasi.
Tekonolosi ma Faatufugaga
O nofoaga ma meafaitino na maua i Asia i Sautesasae o loʻo faʻaalia ai se tekinolosi ma faatufugaga ua matuā atinaʻeina. O le fagu Manunggul mai Filipaina, o le talipalau apamemea mai Dong Son, ma vaneina matagofie i Sukhothai ma Borobudur o loʻo atagia mai ai le tomai faʻa-tusiata ma tekinolosi maualuga. O nei suʻesuʻega e faʻaalia ai foʻi le malamalama loloto i uʻamea, faʻatoʻaga, ma le tusiata fale.
Auai o le Nu'u i le Lotoifale
O se vaega tāua o le atinaʻeina o suʻesuʻega faʻaonaponei o mea anamua o le auai lea o nuʻu i le suʻesuʻega ma le faʻasaoina o le tofi faʻaleaganuu. E lē gata ina fesoasoani lea i le faʻasaoina o meafaitino ma nofoaga ae faʻamalosia ai foʻi le faʻasinomaga faʻaleaganuu ma faʻasolopito o nei nuʻu.
I'uga
Ua maua e le suʻesuʻega o mea anamua i Asia i Sautesasae le tele o mea na maua e faʻamauoa ai lo tatou malamalama i le talafaasolopito o le itulagi. Mai Borobudur i Initonesia i Angkor Wat i Cambodia, ma Ban Chiang i Taialani ma Dong Son i Viatename, o mea na maua taitasi e faʻaopoopoina ai se isi vaega i le talafaasolopito ma le aganuʻu faigata o Asia i Sautesasae. O suʻesuʻega o mea anamua e le gata ina fesoasoani ia i tatou e malamalama i le taimi ua tuanaʻi ae maua ai foʻi se talaaga mo le iloiloina o le faasinomaga ma le atinaʻeina o aganuʻu ma agafesootai o sosaiete faʻaonaponei. O nei mea na maua o ni sao taua i le saienisi ma aganuʻu faʻavaomalo, ma faʻamamafaina ai le taua o le galulue faʻatasi faʻavaomalo ma faʻalotoifale i mea anamua.