Te Ariā o te Harikoa o te Whaihuatanga: He Tūhuratanga Matatau
Ko te Whakamahinga Whaitake he ariā rapunga whakaaro e pā ana ki ngā whakaaro pēnei i a Jeremy Bentham rāua ko John Stuart Mill. I roto i tōna ngākau, e kī ana te Whakamahinga Whaitake ko te matatika o tētahi mahi ka whakatauhia e tōna putanga, inā koa e pā ana ki te harikoa, te oranga rānei e puta mai ana. Ko te ariā o te harikoa i roto i te Whakamahinga Whaitake e kī ana ko ngā mahi pai rawa atu ko ērā e whakanui ana i te ahuareka me te whakaiti i te mamae, me te whai kia pai rawa atu mō te tokomaha. Ka tūhuratia e tēnei tuhinga ngā mātāpono matua o te Whakamahinga Whaitake, ka ruku hohonu ki roto i tōna ariā mō te harikoa, ā, ka tirohia ōna pānga me ōna whakahē.
Ngā Mātāpono Matua o te Whaihuatanga
Ko te whakaaro whaihua te pūtake mai i te whakaaro ko te uara matatika o tētahi mahi ka aromatawaihia mā ōna hua. Nā Jeremy Bentham, tētahi o ngā tino pou o te whakaaro whaihua, i whakamārama tēnei mā te mātāpono o te whaihua, te mātāpono harikoa nui rawa atu rānei. E ai ki a Bentham, he tika ngā mahi i runga i te nui o tā rātou whakatairanga i te harikoa me te hē i te mea ka puta te ritenga kē atu o te harikoa, arā, te mamae. He tino pai te huarahi a Bentham ki te harikoa, e titiro ana ki te ahuareka me te mamae hei takoha matua ki te wheako tangata, ā, koia ngā mea tino whakatau i te pai me te kino o te matatika.
Nā John Stuart Mill, i whakawhānui ake i ngā whakaaro o Bentham, i kawe mai he māramatanga whānui ake mō te kaupapa whai hua. I kite a Mill i te uaua o te ahuareka o te tangata, ā, i wehewehe i waenga i ngā ahuareka teitei (hinengaro me te matatika) me ngā ahuareka iti (tinana). I tautohe ia he pai ake ngā ahuareka teitei i ngā mea iti, me te tautoko i te aromatawai kounga o te harikoa kaua ki te aromatawai tauanga noa iho. I whakamāramahia e Mill tana putanga o te mātāpono nui rawa atu o te harikoa mā te kī he tika ngā mahi ki te taumata e whakatairanga ana i te harikoa, ā, he hē ina puta te ritenga kē o te harikoa, ā, nā reira i whakatikatikaina ai te huarahi whai hua.
Te Ariā Whaihua mō te Harikoa
I roto i te kaupapa whai hua, ka whakaritea te harikoa ki te ahuareka me te kore mamae. Heoi, ka whakawhānuihia tēnei whārite māmā hei whakauru i te taonga o te wheako tangata. Ka aromatawaihia e te kaupapa hedonism tauanga a Bentham ngā ahuareka i runga i tōna kaha, te roa, te tino pono, te tata, me ētahi atu āhuatanga, me te whai kia tatauhia te 'whai hua' o ngā mahi rerekē mā te tātaitanga harikoa.
Ko te hedonism kounga a Mill e aro ana ki ngā whakahē o te ariā a Bentham mā te whakaae kāore e rite te uara o ngā ahuareka katoa. E ai ki a Mill, he nui ake te takoha o ngā ahuareka hinengaro me ngā ahuareka matatika ki te harikoa o te tangata i ngā ahuareka tinana noa iho. Hei tauira, ko te harikoa e puta mai ana i te pānui pukapuka hohonu, i te whai wāhi atu rānei ki ngā mahi pāpori whai tikanga e kiia ana he pai ake i ngā ahuareka poto o te kai, o te whakangahau rānei. I kī rongonui a Mill, "He pai ake te noho hei tangata kāore i te makona i te poaka kua makona; he pai ake te noho hei Socrates kāore i te makona i te wairangi kua makona." E whakaatu ana tēnei he mea nui ngā āhuatanga kounga i roto i te aromatawai i te harikoa, me te whakanui i tētahi aromatawai teitei ake hei ārahi i te whakatau matatika.
Ngā Pānga o te Ariā o te Harikoa o te Whaihuatanga
He nui ngā pānga o te anga whaihua ki te whakaaroaro matatika me ngā kaupapa here tūmatanui. Mā te tautoko i te whakanui ake i te harikoa whānui, ka awe te whaihua i ngā āhuatanga maha o ngā tikanga matatika pāpori me te whaiaro:
1. Te Whakataunga Matatika: Mā ngā mātāpono whaihua e ārahi te tangata ki te whakaaro ki ngā putanga whānui o ā rātou mahi. Tērā pea ka pāngia te tangata e tētahi raruraru matatika, pērā i te kōrero i tētahi pono mamae, i tētahi teka whakamarie rānei. Mā te whaihua e tohu te huarahi mahi e hua ake ai te harikoa nui rawa atu mō te hunga e whai wāhi ana.
2. Kaupapahere ā-Iwi: He nui te pānga o te whai huatanga ki ngā tukanga ture me te whakatakoto kaupapahere. He maha ngā wā ka whakatinanahia e ngā kāwanatanga me ngā whakahaere ngā kaupapahere i muri i te aromatawai i tō rātou kaha ki te whakarei ake i te oranga o te katoa. Hei tauira, ka tautoko te whai huatanga i ngā kaupapa hauora ā-iwi, ngā whakahoutanga mātauranga, me ngā kaupapa oranga, e whai ana ki te whakaiti i te mamae me te whakatairanga i te harikoa whānui o te hapori.
3. Te Tika me ngā Tika: Ahakoa e whakatairanga ana te kaupapa whai hua i te harikoa o te katoa, kua whakahēngia mō te kore e aro ki ngā tika takitahi. E kī ana ngā kairīti he tika pea te patunga tapu a te hunga tokoiti mō te pai whānui mā te kaupapa whai hua. I te aro atu ki tēnei, kua whai ētahi kaitautoko, tae atu ki a Mill, ki te whakataurite i ngā mātāpono whai hua me tētahi pūnaha tika e tiaki ana i ngā tika me ngā herekoretanga takitahi.
4. Ngā Tika Kararehe: Mā te ngāwari o te kaupapa whaihua ka taea te whakauru i ngā kararehe ehara i te tangata ki ngā whakaaro matatika. Mā te mōhio ka taea e ngā kararehe te wheako i te ahuareka me te mamae, ka tautoko ngā tikanga matatika whaihua i te atawhai i ngā kararehe i ngā huarahi e whakaiti ana i te mamae me te whakarei ake i tō rātou oranga.
Nga whakahee me nga wero
Ahakoa ōna takoha whai mana, he nui ngā whakahē me ngā wero e pā ana ki te ariā o te harikoa whaihua:
1. Te Ine i te Harikoa: E kī ana ngā kairīti he wheako tino takitahi te hari, ā, he uaua ki te ine. Kāore i te whai hua te tātaitanga hari i whakatakotoria e Bentham, nā te mea he wero nui te ine me te whakataurite i ngā wheako takitahi o te hari me te mamae.
2. Te Tohatoha o te Harikoa: E whakanui ana te kaupapa whaihua i te hari katoa engari ka warewarehia pea te tohatoha o te hari i waenga i ngā tāngata takitahi. Ka hua ake pea tēnei i ngā āhuatanga ka whakamanahia te mamae o te tokoiti e te hari nui o te nuinga, ka ara ake ngā āwangawanga mō te tika me te ōritetanga.
3. Ngā Ngāhau Teitei me ngā Ngāhau Iti: Ahakoa e aro ana a Mill ki ētahi whakahē, ka whakauruhia e ia ngā whakatau whaiaro mō te uara o ngā momo ngāhau. E kī ana ngā kairīti he uaua pea te whakarōpū i ngā wheako tangata rerekē puta noa i te ao.
4. Te Matapae i ngā Huanga: Ko te whaihuatanga e hiahia ana kia matapaetia ngā hua o ngā mahi, he mea e kī tonu ana i te koretake. He uaua pea te matapae i ngā hua katoa o tētahi mahi, me te aromatawai tika i tōna pānga whānui ki te harikoa.
5. Te Pono Matatika: E kī ana ngā kaiwhakahē, mā te whai huatanga ka akiaki pea te tangata ki te mahi i runga i te whakahē i ō rātou kare ā-roto matatika, i te pono whaiaro rānei. Hei tauira, mā te huarahi whai huatanga pakari ka hiahiatia he tinihanga, he mahi hē rānei mēnā ka hua ake he harikoa whānui i aua mahi, ka puta he rerekētanga matatika.
Opaniraa
Ko te ariā o te utilitarianism mō te harikoa he anga whakahihiri, whai mana hoki mō te mārama ki te matatika i runga i ngā hua o ngā mahi. Mā te whakanui i te whakanui i te ahuareka me te whakaiti i te mamae, ka whakaratohia he tirohanga kaha hei aromatawai i ngā whakataunga matatika me ngā kaupapa here a te iwi. Nā ngā takoha a Bentham rāua ko Mill i whakarei ake tēnei tikanga matatika, e whakaatu ana i te uaua me te hohonu o te harikoa o te tangata.
Heoi anō, he nui ngā whakahē e pā ana ki te kaupapa whai hua, mai i te wero o te ine i te harikoa ki ngā āwangawanga mō te tika me ngā tika takitahi. Kei te whakaoho tonu i te tautohetohe whai kiko, e whakaoho ana i te whakaaroaro tonu mō te āhua o te harikoa, te matatika, me ngā huarahi e rapu ai tātou i te pai nui mō te tokomaha.
