Ngā Momo Whakamātautau Niho Noa
He mea nui ngā tirotiro niho hei pupuri i te hauora o te waha. He tokomaha te hunga e toro atu ana ki te tākuta niho ina mamae ō rātou niho, engari he maha ngā raruraru niho me te kapia e puta mārire ana, kāore he tohu. Mā ngā tirotiro auau, ka taea e ngā tākuta niho te kite wawe i ngā raruraru, te whakarato i te maimoatanga tika, me te ārai i ngā āhuatanga kia kore e kino haere, kia nui hoki te utu. Hei tāpiri, e hono ana hoki te hauora o te waha ki te hauora whānui—hei tauira, ka pāngia ētahi āhuatanga pūnaha e ngā mate kapia kāore i te whakahaeretia . Ko ngā momo tirotiro niho e whai ake nei e mahia ana i ngā whare hauora niho me ngā hōhipera.
1. Ngā tirotiro niho auau (ngā tirotiro niho ā-wā)
Ko te tirotiro auau te momo tirotiro tino noa. E taunakihia ana kia mahia i ia ono marama, ahakoa ka rerekē te auau i runga i te āhua o te waha o ia tangata. I roto i tēnei tirotiro, ka tirohia e te taote niho te āhua o ngā niho, ngā kapia, te arero, me ētahi atu kiko waha. Ko te whāinga he kite i ngā raruraru pēnei i te pirau wawe ( ngā poka ), te gingivitis, te tartar, ngā tohu rānei o ngā whanonga kino pēnei i te bruxism (te huri niho).
I te wā o te tirotiro ā-wā, ka arotakehia hoki e te tākuta te akuaku o te waha, te kai, me ngā tikanga tiaki niho i te kāinga . I runga i ngā kitenga, ka whiwhi te tūroro i tētahi taunakitanga: mēnā he rawaka te akuaku o te waha, mēnā he mea tika te tango i te niho, te whakakī i te niho, te rongoā anō rānei.
2. Te tirotiro i ngā pirau ( ngā poka )
He raruraru noa te pirau niho, arā, te poka niho . Ko te whāinga o te whakamātautau kimi pirau niho he tautuhi i ngā wāhi pirau niho, tae atu ki ngā mea kāore anō kia kitea e te tūroro. Ko te tikanga, ka whakamahia e ngā tākuta ngā taputapu tirotiro pērā i te whakaata niho me te tirotiro niho (he taputapu iti hei aromatawai i te mata o te niho), me te aromatawai hoki i ngā wāhi ngoikore pērā i ngā āputa i waenganui i ngā niho me ngā mata kōhao o ngā niho niho.
Haunga te tirotiro ā-ringa, ka whakahaerehia pea e te tākuta ētahi atu whakamātautau, pērā i ngā hihi-X, hei kimi i ngā poka e huna ana i waenganui i ngā niho (karekau niho i waenganui i ngā niho) i raro rānei i ngā whakakī tawhito. Ko te tere o te kitenga o ngā karekau niho, ko te nui ake o te tūponotanga ka ora te niho mā te maimoatanga māmā noa iho.
3. Te tirotiro i ngā kapia me ngā kiko tautoko o ngā niho (periodontal)
He maha ngā wā kāore e kitea ngā raruraru kapia nā te mea he ngawari noa iho ngā tohu i te tīmatanga, pērā i te toto o ngā kapia i te wā e parai ana, te manawa kino tonu rānei. Mā te whakamātautau niho ka aromatawaihia te hauora o ngā kapia me te wheua e tautoko ana i ngā niho. Ka taea e te tākuta te ine i te hohonutanga o ngā pute kapia (periodontal probing) hei tirotiro mō te periodontitis, he mate me te mumura ka puta ai ngā niho wetekina me te ngaronga o ngā niho.
I tēnei whakamātautau, ka arotakehia hoki e te tākuta te aroaro o te paraka me te tartar, te āhua o te piri o te kapia, me ngā tohu o te hekenga o te kapia (te hekenga o ngā kapia). Mēnā ka kitea he raruraru, ka tūtohu pea te tākuta kia tangohia te niho, kia horoia te pakiaka (kia hohonu ake te horoinga), kia rongoatia rānei e te taote niho.
4. Te tirotiro i te tātā niho me te aromatawai i te akuaku waha
Ka hangaia te tātā (calculus) mai i te papaka kua mārō, ā, kāore e taea te tango mā te paraihe noa. Ka aromatawaihia e tēnei whakamātautau te nui o te tātā kua pupū ake, tōna wāhi (hei tauira, i muri i ngā niho o mua o raro, i te taha rānei o ngā niho molar), me tōna pānga ki ngā kapia.
Ko ngā tākuta niho, ko ngā tohunga horoi niho rānei, he mea whakaako hoki ki ngā tikanga paraihe tika, ki te whiriwhiri paraihe niho, ki te whakamahi i te miro niho, me te horoi i waenga i ngā niho. He mea nui ngā aromatawai i te akuaku o te waha nā te mea he maha ngā mate niho me ngā mate kapia ka taea te ārai mā te whai i ngā tikanga o ia rā.
5. Whakamātautau hihi-X niho (whakaahuatanga hihi-X)
He whakamātautau tātaritanga āwhina ngā hihi-X niho e āhei ai ngā tākuta ki te kite i ngā āhuatanga kāore e kitea i te mata. He maha ngā momo hihi-X e whakamahia whānuitia ana:
– Te ngau: kia kite i ngā pirau i waenganui i ngā niho me te āhua o te wheua tautoko.
– Periapical: kia kitea ai te pūtake niho, te mate i te pito o te pūtake, me ngā hanganga e karapoti ana i te niho.
– Panoramic (OPG): e whakaatu ana i te kauae katoa, ngā niho, ngā hononga kauae, me ngā niho whakaaro nui.
– CBCT (Cone Beam CT): Whakaahua 3D mō ngā take motuhake pēnei i te tāpiringa, te pokanga, ngā aromatawai hanganga uaua rānei.
Ko te tikanga ka whakamahia ngā hihi-X ina hiahiatia. Me whakamōhio ngā tūroro hapu, ngā tūroro rānei e pāngia ana e ētahi mate ki tā rātou tākuta kia tika ai te whakahaere i te whakamātautau me te whai whakaaro haumaru e tika ana.
6. Te tirotiro i ngā niho whakaaro nui (niho molar tuatoru)
He maha ngā wā ka puta he raruraru i ngā niho whakaaro nui nā te iti o te wāhi kauae, te tipu piko, te pakaru hapa rānei. Kei roto i te tirotiro i ngā niho whakaaro nui he aromatawai haumanu me te hihi-X whānui hei aromatawai i te tūranga o te niho, te tata ki te io, me tōna pānga ki ngā niho tata.
Ka arotakehia e te tākuta mēnā me pupuri, me aroturuki, me tango rānei ngā niho whakaaro nui. Ko ngā tohu noa o ngā raruraru ko te mamae i muri i te kauae, te pupuhi o ngā kapia, te uaua ki te whakatuwhera i te waha, te piri pinepine rānei o te kai ki te wāhi.
7. Te tirotiro niho (ngā whītiki) me te aromatawai ngau
Ka whakahaerehia he whakamātautau orthodontic hei aromatawai i te tūnga o ngā niho me te whanaungatanga kauae (aukati). Ka taea e ngā tūroro he niho piri, he niho tawhiti, he ngau rānei kāore i te pai te toro atu ki te tākuta mō te aromatawai i ngā whīra niho. Ka tirohia e te tākuta te tūranga o ngā niho, ngā tauira tipu kauae, ngā tikanga pēnei i te ngote i te koromatua, me te pānga o te tūnga o ngā niho ki te akuaku o te waha.
Ko te tikanga, ka tautokona tēnei whakamātautau e ngā hihi-X motuhake, ngā whakaahua o te mata me te waha, me ngā tānga, ngā karapa matihiko rānei o ngā niho. Mā ngā hua ka puta he mahere maimoatanga: te whakamahi i ngā whitiki niho, ngā whakarārangi niho mārama, ētahi atu taputapu orthodontic rānei.
8. Te whakamātautau i te awa pakiaka (endodontics)
Mena kei te mamae tō niho, kei te pāngia e te māuiui tonu, kei te puta rānei he whewhe (he puku kī tonu i te wai), ka whakahaerehia pea e tō tākuta niho he tirotiro endodontic. Ka aromatawaihia e tēnei tirotiro te āhua o te io o te niho me te kiko e karapoti ana i te pakiaka. Ko te tikanga he whakamātautau pato, he whakamātautau makariri/wera, he whakamātautau hiko (i ētahi wā), me te hihi-X periapical.
Ko te kaupapa o tēnei whakamātautau he whakatau mēnā me rongoa te niho ki te pūtake o te niho, ki tētahi atu maimoatanga rānei. Mēnā he tika te tātaritanga, ka taea e te tākuta te whakaora i tētahi niho i whakaarohia i mua he mea tika kia tangohia.
9. Te tirotiro i ngā whara o te waha (ngā mate pukupuku, ngā puku, me te tirotiro i te mate pukupuku o te waha)
Haunga ngā niho me ngā kapia, ka tirotirohia hoki e te tākuta niho ngā kiko ngohengohe: te arero, ngā paparinga o roto, te waha, te papa o te waha, me ngā ngutu. He mea nui tēnei tirotiro hei kite i ngā mate pukupuku kāore e ora, ngā mate harore (pēnei i te candidiasis), ngā patunga i puta mai i ngā niho koi, me ētahi atu āhuatanga rerekē rānei.
Mō ngā tūroro he āhuatanga mōrearea (pēnei i te momi hikareti, te inu waipiro, te hītori whānau rānei), ka uru pea ki te whakamātautau te tirotiro wawe i te mate pukupuku waha . Ka rapu te tākuta mō te rerekētanga o te tae o te kiri, ngā mate pūmau, ngā puku, ngā mamae kāore i te whakamāramatia. Mena e tika ana, ka tukuna pea te tūroro mō ētahi atu whakamātautau, pēnei i te koiora.
10. Te whakamātautau i mua i ētahi tikanga (i mua i te maimoatanga)
Ko ētahi maimoatanga e hiahiatia ana he whakamātautau motuhake i mua i te wā, pērā i te whakatakotoranga o ngā mea tāpiri, ngā niho rūpahu, ngā uhi niho, te tango rānei. Ka arotakehia e te tākuta te āhua o te wheua, te hauora o te kapia, ngā tikanga kuru niho, me te akuaku whānui o te waha. Ko te whāinga kia haumaru te tikanga, kia tutuki ai ngā hua tino pai.
Hei tauira, i te wā o te whakamātautau i mua i te whakatōnga, ka arotakehia e te tākuta te matotoru o te kauae mā te whakamahi i te hihi-X 3D (CBCT) me te whakarite kia kore he mate e pāngia ana. I te wā e hangaia ana ngā niho rūpahu, ka arotakehia e te tākuta te āhua o ngā kiko tautoko me te pumau o te kauae.
Te Katinga
He rerekē ngā tirotiro niho noa, mai i ngā tirotiro noa ki ngā whakamātautau motuhake pēnei i te x-ray, te tirotiro periodontal, te orthodontics, me te tirotiro whara waha. He mea nui ia tirotiro ki te kite wawe i ngā raruraru me te pupuri i te hauora waha mo te wa roa. Mā te tirotiro auau me ngā tikanga tiaki niho pai ki te kāinga, ka taea te whakaiti i te mōrearea o te mamae niho, te mate kapia, tae atu ki ngā tikanga nui. Mena kua roa koe kāore anō kia tirotiro niho, ko te whakarite i tētahi haerenga inaianei he taahiraa ngāwari ka tino whai hua ki tō hauora.
