Te Awe o te Kariki Tawhito ki te Ao Hou
Kua roa te rongonui o ngā Kariki onamata mō ā rātou takoha whakahirahira ki ngā ao toi, hoahoanga, rapunga whakaaro, tōrangapū, pūtaiao, me ngā hākinakina, ā, he nui te awe o ēnei ki te whanaketanga o te ahurea o te Hauāuru. Kei te kitea tonu ngā taonga tuku iho o ā rātou whakatutukitanga i roto i ngā āhuatanga rerekē o te ao o nāianei. Ko te whāinga o tēnei tuhinga he tūhura i ngā huarahi rerekē kua waiho e te iwi Kariki onamata tōna tohu pumau ki te ao hou.
Te Rapunga Whakaaro me te Whakaaro
Ko tētahi o ngā takoha nui me te pumau o Kariki Onamata ko te ao o te rapunga whakaaro. He mea nui ngā mahi a Hōkerete, a Plato, me a Aristotle ki te hanga i te whakaaro o te Hauāuru. Nā Hōkerete i whakauru te Tikanga Hōkerete, he momo kōrero e uru ana ki te pātai me te whakautu pātai hei whakaoho i te whakaaro arohaehae me te whakamārama i ngā whakaaro. Kāore i te mea ko tēnei tikanga anake te pūtake o te tikanga pūtaiao engari kei te whakamahia tonutia i roto i ngā taiao mātauranga hou hei whakatenatena i te ako taunekeneke me te whakaoti rapanga.
Nā Plato, he tauira nā Hōkerete, i whakatū te Kura i Ātene, te whare wānanga tuatahi o te mātauranga teitei i te ao Hauāuru. He pānga roa āna mahi, inā koa ko "The Republic," ki te ariā tōrangapū, ki ngā tikanga matatika, me ngā mahi matatika. Nā Aristotle, te tauira a Plato, i tuku takoha paionia ki ngā momo mara, tae atu ki te arorau, te mahi matatika, te koiora, me ngā tikanga matatika. Ko tāna mahi "Nicomachean Ethics" kei te noho tonu hei tuhinga tūāpapa i roto i te mara o te rapunga whakaaro matatika.
Nga Pūnaha Torangapu me te Whakahaere
Ko te ariā o te manapori, e whakamahia ana i ēnei rā, i ahu mai i Ātene onamata. Ahakoa i herea te manapori o Ātene ki ngā tāne i whānau noa, kua whakaaweawehia e ōna mātāpono ngā pūnaha manapori o ēnei rā puta noa i te ao. Ko te whakaaro kia whai wāhi ngā tāngata whenua ki te kāwanatanga, te hiranga o te whai wāhi a te iwi, me te ariā o te tika ōrite i raro i te ture, i ahu mai katoa i ngā mahi manapori o Ātene.
I tua atu, nā ngā Kariki i whakauru te ariā o te wehenga o ngā mana, i whakamāramahia i muri mai e ngā kaimātai o te wā Māramatanga pērā i a Montesquieu. Kua whakatinanahia tēnei wehenga o te kāwanatanga ki ngā peka motuhake hei ārai i te mana tukino i roto i te maha o ngā whenua o ēnei rā, e whakaatuhia ana e te Ture o te Hononga o Amerika.
Ngā Toi me ngā Tuhinga
He nui te awe o te ahurea Kariki onamata ki ngā toi me ngā tuhinga hou. Ko ngā whakaari pōuri me ngā whakaari pukuhohe Kariki, i titoa e ngā kaituhi whakaari pērā i a Aeschylus, Sophocles, Euripides, me Aristophanes, kei te haere tonu te whakaari me te whakarerekē. He mea nui tonu tā rātou tūhuratanga i te āhua o te tangata, te aituā, me ngā tikanga matatika, e whakaatu ana i te pumau o ā rātou kaupapa.
Hei tāpiri atu ki tēnā, mā roto i ngā rotarota nui pērā i a Homer "Iliad" me "Odyssey", kua whakatakotohia e ngā tuhinga Kariki ngā paearu mō te hanganga kōrero me te whanaketanga o ngā kiripuaki. Nā ēnei kōrero nui i whakaaweawe te tini o ngā kaituhi me ngā kaitito, ā, koinei te pūtake o te tikanga tuhituhi o te Hauāuru.
Kua waiho mai hoki e te whakairo me te peita Kariki he taonga tuku iho pumau. Ko te aro nui ki te tūturutanga me te ōwehenga i roto i te toi Kariki kua awe i te tini o ngā kaitoi puta noa i te hītori, mai i te Renaissance tae noa ki ēnei rā. Ko te whakamahinga o te tirohanga, te whakaahua i te tinana tangata, me te rapu i te ataahua tino pai i roto i te toi Kariki e whakaata ana i roto i ngā rautau o ngā mahi toi.
Uiuitanga Pūtaiao me te Pāngarau
Ko te aro nui ki te mātakitaki, ki te whakamātautau, me te whakaaro tika i ahu mai i te pūtaiao Kariki i whakatakoto i te tūāpapa mō te rangahau pūtaiao hou. Ko ngā tāngata pēnei i a Hippocrates, e kiia ana ko te 'Matua o te Rongoā', i whai kia mārama ki ngā take o te mate, ā, i huri i te mahi hauora. Ko tana huarahi ki te hauora, i runga i te mātakitaki me te whakaaro whaitake, te tūāpapa o ngā tikanga hauora hou.
I roto i te pāngarau, he mea nui ngā takoha a ngā tohunga pāngarau Kariki pērā i a Euclid, Archimedes, me Pythagoras. Ko te āhuahanga Euclid, i roto i tana mahi toi nui "Elements," he mea nui ki te whanaketanga o te pāngarau. Kei te whai tikanga tonu ngā mātāpono a Archimedes mō te ahupūngao me te hangarau, ā, ko ngā ariā Pythagoras te pou tautoko i ngā whakaaro pāngarau me te pūtaiao o ēnei rā.
Architecture
Kua tino awehia ngā momo hoahoanga o ngā Kariki o mua e ngā mahi auaha o te ao. Ko te whakamahinga o ngā pou (ngā pou Doric, Ionic, me Corinthian), te aro nui ki te ōritetanga, me te whai i te rangimārie me te ōwehenga, koia ēnei ngā tohu o te hoahoanga Kariki kua tangohia, kua urutauhia hoki i roto i ngā rautau.
Ko ngā hanganga pēnei i te Parthenon ehara i te mea ko te tohu anake o te auahatanga hoahoa o ngā Kariki onamata engari ko tō rātou ātaahua hoki. Ko ngā whare tūmatanui hou pēnei i ngā whare taonga, ngā whare kōti, me ngā whare kāwanatanga he maha ngā wā ka ahu mai i ēnei hoahoa tawhito, e whakaata ana i te pumau o ngā mātāpono hoahoa Kariki.
Ngā Hākinakina me ngā Kēmu Orimipia
He awe pumau tō te aroha o ngā Kariki onamata ki ngā hākinakina me tā rātou whakatūnga i ngā Kēmu Orimipia. Ko ngā Kēmu Orimipia o ēnei rā, i whakaarahia anō i te tau 1896, he haere tonu tēnei tikanga tawhito, e whakanui ana i te kotahitanga o te ao, te whakataetae, me te whakanui i ngā whakatutukitanga tinana o te tangata. He maha ngā hākinakina hou, pērā i te nonoke, te mekemeke, me te tiikiti, i ahu mai i ngā mahi Kariki onamata.
Opaniraa
Kua waiho e ngā takoha a ngā Kariki onamata puta noa i ngā momo ao he tohu pumau ki te ao hou. Ko ā rātou whanaketanga i roto i te rapunga whakaaro, te whakaaro tōrangapū, te tuhituhi, ngā toi, te huarahi pūtaiao, me ngā hākinakina kei te hanga tonu i te hapori o nāianei. Ko te hiranga pumau o ēnei taonga tuku iho ahurea me te hinengaro e whakaatu ana i te kanapa me te tirohanga whakamua o tēnei ao tawhito. I a tātou e whakatere ana i ngā uauatanga o te ao hou, ko te whakaaro nui me ngā whakatutukitanga o Kariki onamata kei te noho tonu hei pou turanga e hanga ana i te nuinga o ō tātou māramatanga me ngā mahi ahurea o nāianei. Ko tā rātou rapunga mō te mātauranga, te hiranga, me te ataahua he tohu whakahihiri tonu ki te auahatanga o te tangata me te whai tonu i te ahunga whakamua.
