Te Ariā Hanganga i roto i te Ahurea Tangata
Pendahuluan
Ko te hanganga he huarahi ariā e aro ana ki ngā hanganga matua o ngā āhuatanga katoa o te ahurea tangata. I whakaurua tuatahitia e Ferdinand de Saussure i roto i te ako i te reo, ā, i muri mai ka whakawhānuihia tēnei huarahi ki ngā momo marautanga, tae atu ki te mātauranga ahurea, e ngā kaitātari pērā i a Claude Lévi-Strauss. I roto i te horopaki o te mātauranga ahurea, ka aro te hanganga ki te tautuhi me te tātari i ngā hanganga matua o ngā āhua ahurea, ngā pūnaha uara, me ngā whanonga tangata.
Ngā Pūtake me te Awe o te Hanganga
Ko Ferdinand de Saussure (1857–1913) te matua o te hanganga, me āna takoha ki te reo i whakauru i ngā ariā pēnei i te reo me te parole, tae atu ki te tohu me te tohu. I whakanui a Saussure ko te reo he pūnaha tohu e mahi ana i roto i te horopaki pāpori. Nō muri mai ka urutauhia ngā whakaaro o Saussure e te tohunga tātai tangata Wīwī a Claude Lévi-Strauss (1908–2009), e mōhiotia ana ko te matua o te hanganga i roto i te ahurea tātai tangata.
Nā Lévi-Strauss i whakauru te ariā ko te ahurea he reo, ā, ka taea te tātari i ngā huānga ahurea pērā i te reo. I whakapono ia he hanganga ao kei raro i ngā ahurea katoa o te tangata, ā, mā te ako i ngā pūrākau, i ngā kōrero tuku iho, tae noa ki ngā pūnaha whanaungatanga, ka taea e tātou te hura i ēnei hanganga.
Ngā Mātāpono Matua o te Hanganga
He maha ngā mātāpono matua o te huarahi hanganga i roto i te mātauranga ahurea:
1. Ngā Hanganga Ao Whānui: E kī ana te hanganga he hanganga matua, he hanganga ao whānui kei roto i ngā ahurea tangata katoa. He tauira whakaaro whānui ēnei hanganga, ahakoa he rerekē te whakaaturanga puta noa i ngā hapori.
2. Te Takirua o te Whakahē: Ko tētahi o ngā ariā matua o te hanganga ko te takirua o te whakahē (te whakahē rua). He maha ngā wā i tautuhia ai e Lévi-Strauss me ōna uri ngā tauira o tēnei takirua, pērā i ngā ariā o te pai me te kino, te mahana me te makariri, te mata me te pakari rānei i roto i ngā pūrākau me ngā kōrero tuku iho.
3. Ngā Āhuatanga Hapori hei Pūnaha Kati: E titiro ana te hanganga ki ngā āhuatanga pāpori me ngā āhuatanga ahurea hei wāhanga o tētahi pūnaha kati, honohono. Ka whakaata, ka taunekeneke hoki ia wāhanga o tēnei pūnaha ki ētahi atu wāhanga e ai ki ētahi ture hanganga.
4. Ngā Tikanga Whaimana: He maha ngā wā ka whakamahia e ngā huarahi hanganga ngā tikanga whaimana e rite ana ki ngā tikanga o te reo. Ko tēnei tātaritanga he wehewehe i tētahi āhuatanga ki ōna wāhanga me te mārama ki te āhua o tā rātou taunekeneke hei hanga i te hanganga whānui.
Ngā Whakamahinga o te Hanganga i roto i te Anthropology Ahurea
He paionia a Claude Lévi-Strauss i te whakamahinga o te ariā hanganga ki te mātauranga ahurea. Ko ētahi o ana mahi tino whai mana ko "The Elementary Structures of Kinship" (1949) me "Structural Anthropology" (1958). I roto i ēnei mahi, i whakaatu a Lévi-Strauss me pēhea te tātari i ngā momo umanga pāpori (pērā i te marena me te whanaungatanga) mā te huarahi hanganga.
I rongonui anō hoki a Lévi-Strauss mō tana tātari i ngā pūrākau. I roto i ngā mahi pēnei i a "Mythologiques" (he raupapa pukapuka e whā i whakaputaina i waenga i te tau 1964 me te tau 1971), i whakaaturia e ia he rite tonu ngā tauira hanganga o ngā pūrākau mai i ngā ahurea rerekē. Hei tauira, he maha ngā wā ka puta te ariā o te takiruatanga me te whakahētanga i roto i ngā pūrākau hei huarahi ki te mārama ki te ao.
Arotakenga o te Hanganga
Ahakoa tōna pānga nui, kāore i te kore ngā kaiwhakahē mō te hanganga. Ko ētahi o ngā whakahē matua mō tēnei huarahi ko:
1. Te Whakatau Nui Rawa: He maha ngā wā ka kiia te hanganga he whakatau rawa nā te mea ka warewarehia ngā nekehanga o te huringa pāpori me te ahurea. E kī ana ētahi kairīti he nui rawa te aro o tēnei huarahi ki ngā hanganga pumau, ā, kāore e aro nui ki te mana whakahaere me te huringa.
2. Ngā Herenga Ā-Ao: He nui ngā whakahē a ngā tohunga tātai tangata e kī ana kāore e taea te tātari i ngā ahurea katoa i te ara kotahi. E whakapono ana rātou ka taea e te huarahi hanganga te whakangawari rawa i te kanorau me te uaua o te ahurea tangata.
3. Te Whakarāpopototanga Nui Rawa: He maha ngā wā ka kiia ngā hanganga i roto i te hanganga he tino whakarāpopototanga, he tawhiti rawa atu i te ao tūturu me ngā wheako o ia rā o te tangata. Tērā pea kāore e taurite tonu ngā mahi a te tangata he mahi whaihua, he mahi tūturu ki ngā hanganga ariā e whakaarohia ana e te hanganga.
Te Ariā Hanganga Whai muri i a Lévi-Strauss
I muri i te wā o Lévi-Strauss, ka haere tonu te whanaketanga o te ariā hanganga, ā, i urutauhia e ngā tohunga whakaaro maha. Nā ngā tohunga whakaaro pērā i a Roland Barthes rāua ko Michel Foucault i whakawhanake ake ngā ariā hanganga, ā, i whakakotahi i aua ariā ki te ariā arohaehae me te hanganga-muri. Ahakoa kāore pea te huarahi hanganga tawhito e tino kaha ana, kei te mau tonu tōna taonga tuku iho i roto i ngā rangahau o nāianei e whakanui ana i te hiranga o te hanganga ki te mārama ki te ahurea.
Hei tauira, i whakauruhia e Roland Barthes ngā ariā hanganga ki roto i tana tātaritanga tikanga o te ahurea rongonui. I taua wā, i aro nui a Foucault ki te āhua o te hanganga o ngā kaupapa me ngā mahi pāpori e ngā hanganga o te mana me te mātauranga.
Te Katinga
He nui ngā takoha a te ariā hanganga i roto i te mātauranga ahurea ki te huarahi e mārama ai tātou ki te ahurea me te hapori. He taputapu tātari kaha tēnei huarahi hei tautuhi me te wetewete i ngā hanganga matua e hanga ana i te whakaaro me te whanonga o te tangata. Ahakoa ngā whakahē me ngā panonitanga maha, kei te whai tikanga tonu te taonga tuku iho o te hanganga i roto i ngā akoranga ahurea me te pāpori.
Mā te huarahi hanganga, ka kitea e tātou kei raro i te kanorau ahurea ngā tauira ōrite me ngā tauira honohono. Mā tēnei ka āwhina i a tātou ki te mārama ahakoa ngā rerekētanga o te ao whānui, he rite tonu te hanganga o te whakaaro me te whanaungatanga o te tangata. Nō reira, kei te noho tonu tēnei ariā hei anga nui i roto i te ako i te mātauranga ahurea o ēnei rā.
