Kev tshawb nrhiav txog archaeology thiab nws txoj kev sib raug zoo rau kev tshawb fawb txog tsiaj txhu

Kev Tshawb Fawb Txog Keeb Kwm thiab Nws Txoj Kev Sib Raug Zoo rau Kev Tshawb Fawb Txog Faunal

Kev tshawb nrhiav txog tej khoom qub txeeg qub teg feem ntau yog kev kawm txog tib neeg lub neej yav dhau los los ntawm cov khoom uas nws tso tseg—txij li cov cuab yeej pob zeb thiab cov tais diav av nplaum mus rau cov tsev thiab txawm tias cov seem ntawm cov chaw nyob. Txawm li cas los xij, daim duab ntawm yav dhau los tsis yog tsim los ntawm cov khoom siv uas tib neeg ua xwb. Ntawm ntau qhov chaw, cov ntaub ntawv qhia txog tib neeg lub neej los ntawm cov seem ntawm lwm yam tsiaj txhu, tshwj xeeb tshaj yog tsiaj txhu. Qhov no yog qhov uas kev tshawb nrhiav txog tej khoom qub txeeg qub teg muaj kev sib raug zoo nrog kev tshawb fawb txog tsiaj txhu, ib qho kev kawm uas tshuaj xyuas cov tsiaj txhu (fauna) thiab lawv lub luag haujlwm hauv ib puag ncig, suav nrog lawv sib cuam tshuam nrog tib neeg li cas. Hauv cov ntsiab lus ntawm kev tshawb nrhiav txog tej khoom qub txeeg qub teg, kev tshawb fawb no tau tsim mus rau hauv ib ceg tseem ceeb hu ua zooarchaeology lossis archeozoology.

Nkag Siab Txog Kev Tshawb Fawb Faunal Hauv Ib Lub Ntsiab Lus Archaeological

Kev tshawb fawb txog tsiaj txhu feem ntau suav nrog kev kawm txog ntau haiv neeg ntawm tsiaj txhu, kev faib tawm, lub cev, tus cwj pwm, thiab kev sib raug zoo ntawm cov tsiaj txhu. Thaum siv rau hauv cov ntsiab lus ntawm cov chaw tshawb fawb txog keeb kwm, kev tshawb fawb txog tsiaj txhu pab teb cov lus nug: Cov tsiaj txhu twg nyob ib puag ncig cov tib neeg thaum ub? Lawv noj cov tsiaj txhu twg? Lawv puas raug yos hav zoov, ua liaj ua teb, lossis sau ua ke? Cov tsiaj txhu puas muaj txiaj ntsig zoo li lub cim lossis kev cai dab qhuas?

Kev tshawb nrhiav txog tsiaj txhu siv cov khoom pom xws li pob txha, hniav, pob ntseg, plhaub, nplai ntses, thiab txawm tias cov khoom me me uas tseem tshuav hauv cov av nkos. Cov no raug tshuaj xyuas los tsim kho dua tshiab cov haujlwm ntawm tib neeg, cov xwm txheej ib puag ncig, thiab kev hloov pauv ntawm kev lag luam thiab kev sib raug zoo raws sijhawm.

Cov Hom Ntaub Ntawv Faunal Pom Tau Ntawm Cov Chaw Archaeological

Hauv daim teb, cov ntaub ntawv txog tsiaj txhu tuaj yeem tshwm sim ntau hom. Feem ntau yog cov pob txha tsiaj uas pom nyob rau hauv cov middens, thaj chaw tua tsiaj, lossis cov txheej tsev nyob. Ntxiv rau cov pob txha, cov kws tshawb fawb txog keeb kwm yav dhau los kuj feem ntau pom:

1. Cov plhaub mollusk (clams, snails) uas cim cov haujlwm sau cov khoom siv ntawm ntug dej hiav txwv lossis tus dej.
2. Cov ntses seem xws li cov pob txha zoo, cov pob txha me me, lossis cov pob txha nraub qaum, uas qhia txog cov tswv yim nuv ntses.
3. Cov pob txha me me los ntawm cov noog lossis cov nas uas qhia tau tias lawv noj, yug tsiaj, lossis muaj cov tsiaj qus nyob hauv ib puag ncig.
4. Tej yam khoom siv los ntawm cov tsiaj txhu, piv txwv li cov cuab yeej ua los ntawm pob txha, koob, taub xub, cov hniav nyiaj hniav kub ua los ntawm cov hniav, lossis cov hlua tes ua los ntawm cov plhaub.
5. Cov cim qhia txog pob txha, xws li cov cim txiav, cov cim kub hnyiab, cov kab nrib pleb vim yog pob txha tawg, lossis cov tsiaj tom, uas yog qhov tseem ceeb rau kev nkag siab txog cov txheej txheem ntawm kev tsim pob txha.

NYEEM  Kev sib raug zoo ntawm archaeology thiab geology thiab stratigraphy

Cov ntaub ntawv txog tsiaj txhu tsis yog ib txwm "zoo nkauj"; nws feem ntau raug puas tsuaj los ntawm cov txheej txheem ntuj tsim thiab tib neeg ua. Yog li ntawd, cov txheej txheem txheeb xyuas thiab txhais lus yuav tsum muaj kev paub txog biology, ecology, thiab huab cua ua ke.

Kev Tshawb Fawb Txog Faunal Qhia Tau Dab Tsi?

Qhov kev sib txuas ntawm kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thiab kev tshawb fawb txog tsiaj txhu yog qhov tseem ceeb heev vim tias cov tsiaj txhu uas tseem tshuav tuaj yeem qhia tau ntau yam ntawm lub neej yav dhau los uas tsis pom tas li los ntawm cov khoom qub. Muaj tsawg kawg yog ob peb lub ntsiab lus tseem ceeb uas tuaj yeem rov tsim dua:

1. Kev noj haus thiab kev noj haus kom txaus
Los ntawm kev txheeb xyuas cov tsiaj uas noj, cov khoom ntawm lub cev uas tau xaiv, thiab lawv tau npaj li cas, cov kws tshawb fawb tuaj yeem nkag siab txog kev noj zaub mov ntawm lub zej zog. Piv txwv li, cov pob txha mos lwj lossis cov pob txha npua qus feem ntau yuav qhia txog kev yos hav zoov hauv hav zoov, thaum cov pob txha tshis lossis nyuj ntau ntau qhia txog kev ua liaj ua teb tsiaj txhu. Kev hloov pauv ntawm lub hnub nyoog ntawm cov tsiaj uas raug tua kuj muab cov lus qhia rau cov tswv yim kev lag luam: seb cov tsiaj puas tau yug los rau nqaij, mis nyuj, ua haujlwm, lossis kev sib xyaw ua ke ntawm cov no.

2. Cov Tswv Yim rau Kev Yos Hav Zoov, Kev Ntxes, thiab Kev Tswj Cov Tsiaj
Kev tshuaj xyuas txog tsiaj txhu tuaj yeem qhia tau txog cov thev naus laus zis thiab cov tswv yim siv: hom tsiaj uas raug ntes, lub caij nuv ntses (piv txwv li, raws li kev loj hlob ntawm cov hniav lossis lub voj voog yug me nyuam), thiab qhov chaw ua ub no. Qhov muaj ntau cov ntses me me tuaj yeem qhia txog kev siv cov vas, thaum qee cov ntses loj tshaj plaws tuaj yeem cuam tshuam nrog cov pas nrig nuv ntses lossis cov hmuv.

3. Kev Ua Neej Nyob Hauv Tsev thiab Kev Hloov Pauv Hauv Zej Zog
Ib qho ntawm cov kev pab tseem ceeb ntawm kev tshawb fawb txog tsiaj txhu rau kev tshawb fawb txog keeb kwm yav dhau los yog kev nkag siab txog kev yug tsiaj. Kev hloov pauv ntawm qhov loj ntawm pob txha, kev hloov pauv ntawm cov duab, thiab cov qauv tua tsiaj tuaj yeem qhia txog kev hloov pauv ntawm cov tsiaj qus mus rau tsiaj txhu. Kev yug tsiaj tsis yog tsuas yog ib qho txheej txheem ntawm lub cev xwb, tab sis kuj yog kev hloov pauv hauv zej zog: kev tshwm sim ntawm kev muaj vaj tse, kev faib ua haujlwm, kev lag luam, thiab qhov ua tau ntawm kev faib ua pawg ntawm zej zog.

4. Kev Tsim Kho Ib puag ncig thiab Huab Cua
Cov tsiaj txhu yog ib qho cim qhia txog kev nyob ib puag ncig uas muaj zog. Muaj tej hom tsiaj txhu tsuas nyob hauv tej chaw nyob tshwj xeeb xwb—xws li hav zoov ntom ntom, hav nyom, hav dej, ntug dej hiav txwv, lossis roob. Yog tias ib txheej ntawm qhov chaw qhia txog kev hloov pauv ntawm cov tsiaj txhu los ntawm cov tsiaj hav zoov mus rau cov tsiaj hav nyom qhib, nws tuaj yeem qhia txog kev hloov pauv ntawm cov nroj tsuag thiab huab cua, lossis kev hloov pauv ntawm cov qauv kev siv tib neeg vim yog kev tsiv teb tsaws chaw thiab kev nyuaj siab ntawm cov pej xeem.

NYEEM  Cov txheej txheem ntawm kev tshuaj xyuas cov ntaub ntawv ntawm cov khoom tshawb pom archaeological

5. Kev Cim, Kev Cai, thiab Kev Txheeb Xyuas Kab Lis Kev Cai
Cov tsiaj tsis yog tsuas yog qhov chaw ntawm cov protein xwb. Ntau lub zej zog muab lub ntsiab lus cim rau qee cov tsiaj - piv txwv li, ua cov totems, cov tsiaj tua tsiaj, lossis cov cim qib siab. Kev pom cov pob txha taub hau tsiaj hauv cov kev faus tshwj xeeb, lossis cov pob txha tsiaj hauv cov ntsiab lus faus neeg, feem ntau yog txhais ua lub cim ntawm kev coj ua kab ke. Cov khoom dai ua los ntawm qee cov hniav tsiaj kuj tseem tuaj yeem qhia txog tus kheej, lub koob npe nrov, thiab kev sib pauv sib txuas.

Cov Txheej Txheem Zooarchaeological: Los ntawm Kev Txheeb Xyuas Mus Rau Kev Txhais Lus

Txhawm rau txuas cov seem ntawm cov tsiaj txhu nrog tib neeg tus cwj pwm, zooarchaeology siv ntau theem ntawm kev tshuaj xyuas:

- Kev txheeb xyuas cov hom tsiaj los ntawm kev sib piv cov pob txha anatomy nrog cov khoom sau ua piv txwv (kev sib piv cov khoom sau).
- Kev suav lej, piv txwv li NISP (tus lej ntawm cov khoom seem uas tau txheeb xyuas) thiab MNI (tus lej tsawg kawg nkaus ntawm cov tib neeg), los nyeem cov tsiaj txhu muaj hwj chim.
- Kev tshuaj xyuas hnub nyoog thiab poj niam txiv neej, raws li cov hniav, pob txha loj hlob, thiab dimorphism.
- Kev tshuaj xyuas Taphonomic, uas ntsuas cov cim ntawm kev txiav, kub hnyiab, kev puas tsuaj, lossis cov cim tom. Qhov no yog qhov tseem ceeb rau kev paub qhov txawv seb cov pob txha puas yog los ntawm tib neeg noj lossis yog los ntawm kev ua ub ua no ntawm cov tsiaj nyeg/ntuj tsim.
- Kev tshuaj xyuas cov isotope ruaj khov ntawm cov pob txha lossis cov hniav kom paub txog cov tsiaj noj zaub mov (thiab qee zaum kev tsiv teb tsaws chaw), yog li pab soj ntsuam cov kab ke noj nyom lossis kev hloov pauv chaw nyob.
- Kev tshuaj xyuas DNA thaum ub (aDNA) los txheeb xyuas cov tsiaj uas nyuaj rau paub qhov txawv ntawm morphologically, nrog rau kev taug qab cov caj ces thiab kev txav mus los ntawm cov pej xeem.

Cov txheej txheem no qhia tau hais tias kev tshawb nrhiav txog keeb kwm niaj hnub no tsis yog tsuas yog siv kev saib xwb, tab sis kuj yog kev kawm ntau yam thiab kev tshawb fawb.

Cov Teeb Meem Hauv Kev Kawm Txog Faunal Archaeological

Txawm hais tias cov ntaub ntawv txog tsiaj txhu muaj ntau yam qhia, tab sis cov ntaub ntawv txog tsiaj txhu muaj ntau yam teeb meem. Ua ntej, tsis yog txhua tus tsiaj txhu tau khaws cia zoo. Cov chaw uas muaj kua qaub, av noo, lossis kub heev tuaj yeem yaj cov pob txha, ua rau cov ntaub ntawv txog tsiaj txhu tsis meej. Qhov thib ob, cov txheej txheem tso cov pob txha tuaj yeem sib xyaw los ntawm cov haujlwm ntawm cov tsiaj txhu khawb av, cov hauv paus ntoo, lossis kev cuam tshuam niaj hnub no ntawm tib neeg. Qhov thib peb, kev ntxub ntxaug kab lis kev cai kuj muaj: cov zej zog yuav muaj kev txwv tsis pub noj zaub mov, kev nkag mus rau qee yam nqaij sib txawv, lossis kev coj ua pov tseg cov khib nyiab hauv cov chaw tshwj xeeb. Yog li ntawd, kev tshuaj xyuas tsiaj txhu yuav tsum tau txhais ua ke nrog lwm cov ntaub ntawv txog keeb kwm xws li cov khoom qub, cov qauv chaw, cov nroj tsuag seem (archaeobotany), thiab cov ntaub ntawv txog geological txog qhov chaw.

NYEEM  Kev tshawb nrhiav txog archaeological ntawm cov ntxa loj

Qhov tseem ceeb rau Kev Kawm Niaj Hnub

Kev sib txuas ntawm kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thiab kev tshawb fawb txog tsiaj txhu tsis yog tsuas yog qhov tseem ceeb rau kev nkag siab txog yam uas tib neeg noj yav dhau los xwb, tab sis kuj tseem ceeb rau cov teeb meem niaj hnub no. Kev rov tsim kho dua tshiab cov kev hloov pauv ib puag ncig yav dhau los thiab kev siv tsiaj txhu tuaj yeem muab cov lus qhia txog kev ruaj khov, kev ploj tuag hauv zos, thiab kev cuam tshuam ntawm kev hloov pauv huab cua. Kev tshawb fawb txog kev yug tsiaj pab nkag siab txog keeb kwm ntawm tib neeg kev vam khom rau tsiaj txhu thiab cov txheej txheem zaub mov hloov pauv li cas los ntawm cov neeg yos hav zoov mus rau kev ua liaj ua teb thiab kev ua liaj ua teb tsiaj txhu. Ntxiv mus, kev tshawb fawb txog kev lag luam yav dhau los hauv tsiaj txhu thiab cov khoom tsiaj txhu tuaj yeem qhia txog kev sib txuas lus kev lag luam thiab kev txav mus los ntawm tib neeg thoob plaws thaj chaw.

Kev kaw

Kev tshawb nrhiav txog tej khoom qub txeeg qub teg thiab kev tshawb nrhiav txog tsiaj txhu muaj feem cuam tshuam vim tias cov tsiaj txhu tseem muaj sia nyob yog ib qho ntawm cov ntaub ntawv khaws cia zoo tshaj plaws rau kev nyeem txog lub neej yav dhau los ntawm tib neeg. Los ntawm kev tshawb nrhiav txog tsiaj txhu, cov pob txha thiab cov plhaub uas zoo li yooj yim tuaj yeem qhia txog cov tswv yim kev ua neej nyob, kev yug tsiaj, kev hloov pauv ib puag ncig, thiab txawm tias lub cim kab lis kev cai. Kev sib raug zoo ntawm ntau yam no ua rau kev tshawb nrhiav txog tsiaj txhu muaj zog ua ib qho kev tshawb fawb uas tsis yog tsuas yog txhais cov khoom xwb tab sis kuj rov tsim kho cov kev sib raug zoo ntawm tib neeg, tsiaj txhu, thiab ib puag ncig thoob plaws keeb kwm. Yog li, kev tshawb nrhiav txog tsiaj txhu tsis yog tsuas yog kev txhawb nqa rau kev tshawb nrhiav txog tej khoom qub txeeg qub teg xwb, tab sis kuj yog qhov tseem ceeb rau kev nkag siab txog tib neeg hauv lawv cov ecosystem - yav dhau los, tam sim no, thiab tej zaum yav tom ntej.

Sau ib qho lus tawm tswv yim