Iyika Russia ati Ibẹrẹ ti Soviet Union
Ìyípadà Russia ti ọdún 1917 jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì jùlọ nínú ìtàn òde òní, kìí ṣe pé ó yí ọ̀nà Russia padà nìkan ni, ó tún fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀ fún ìdásílẹ̀ Soviet Union. Ìyípadà náà ní àwọn ìpele pàtàkì méjì: Ìyípadà February àti Ìyípadà October. Àwọn méjèèjì mú àwọn ìyípadà pàtàkì wá nínú àwùjọ Russia, wọ́n sì fòpin sí ìṣàkóso Romanov tó lé ní ọgọ́rùn-ún ọdún mẹ́ta. Àpilẹ̀kọ yìí yóò ṣe àwárí ìtàn, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì, àti ipa tó yọrí sí ìbí Soviet Union.
Ẹ̀yìn Ìyípadà Orílẹ̀-èdè Rọ́síà
Orílẹ̀-èdè Rọ́síà ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún jẹ́ orílẹ̀-èdè tó tóbi ṣùgbọ́n ó ti di orílẹ̀-èdè tó jìnnà sílé ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà. Láìka ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun àlùmọ́nì àdánidá rẹ̀ sí, Rọ́síà ti dúró sẹ́yìn Yúróòpù ní ti iṣẹ́ àti ìmọ̀ ẹ̀rọ. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn rẹ̀ jẹ́ àgbẹ̀ tí wọ́n ń gbé nínú òṣì, àìnítẹ́lọ́rùn pẹ̀lú ìjọba ìjọba Tsar Nicholas Kejì sì ń pọ̀ sí i.
Ogun Àgbáyé Kìíní ni ó fa ìyípadà pàtàkì ní Rọ́síà. Ìkópa Rọ́síà nínú ogun náà yọrí sí ìwólulẹ̀ ọrọ̀ ajé, àìtó oúnjẹ, àti àìmọye ènìyàn tí ó kú. Àìní ìtẹ́lọ́rùn sí ìjọba Tsar Nicholas Kejì pọ̀ sí i nítorí àìlèṣeéṣe rẹ̀ láti yanjú àwọn ọ̀ràn wọ̀nyí. Ní àkókò kan náà, èrò ìyípadà àti èrò Marxist bẹ̀rẹ̀ sí í gba ìfàmọ́ra láàrín àwọn ọ̀mọ̀wé àti àwọn òṣìṣẹ́.
Ìyípadà oṣù Kejì ọdún 1917
Ìyípadà oṣù Kejì ọdún 1917 bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìwọ́de gbogbogbò ní Petrograd (tí a mọ̀ sí St. Petersburg báyìí) ní ìparí oṣù Kejì (kalẹ̀ńdà Julian), èyí tí àìtó oúnjẹ àti àìtẹ́lọ́rùn gbogbogbòò sí ìjọba Tsarist bẹ̀rẹ̀. Àwọn ìwọ́de wọ̀nyí yípadà sí ìdìtẹ̀, àwọn ọmọ ogun tí a rán láti pa àwọn ìwọ́de náà dẹ́kun sì yípadà sí àwọn olùṣe àfihàn náà.
Ní ọjọ́ kejì oṣù kẹta, ọdún 1917 (ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dógún oṣù kẹta nínú kàlẹ́ńdà Gregorian), wọ́n fipá mú Tsar Nicholas Kejì láti fi ipò rẹ̀ sílẹ̀. Ìparẹ́ ìjọba ọba yìí mú òpin dé bá ìjọba Romanov, wọ́n sì dá ìjọba ìgbà díẹ̀ sílẹ̀, tí ó ní àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Duma (ìgbìmọ̀ aṣòfin Russia) àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹgbẹ́ olómìnira àti tiwantiwa àwùjọ. Síbẹ̀síbẹ̀, Ìjọba ìgbà díẹ̀ dojúkọ onírúurú ìpèníjà, títí bí ogun tí ń bá a lọ, ìrúkèrúdò inú ilé, àti ìfúngun láti ọ̀dọ̀ àwọn ẹgbẹ́ oníyípadà tí ó túbọ̀ lágbára.
Ìyípadà Oṣù Kẹ̀wàá ti ọdún 1917
Nígbà tí Ìjọba Àkókò ń gbìyànjú láti gba ìṣàkóso padà, àwọn Bolshevik, tí Vladimir Lenin ń darí, tẹ̀síwájú láti gba ìtìlẹ́yìn. Lenin, tí ó padà dé láti ìgbèkùn ní oṣù kẹrin ọdún 1917, lo ọ̀rọ̀ àlàáfíà, ilẹ̀, àti oúnjẹ láti mú kí Ìjọba Àkókò Pada sí ipò. Àwọn Bolshevik ṣe àṣeyọrí láti gba ìtìlẹ́yìn láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ àwọn òṣìṣẹ́ àti àwọn ọmọ ogun tí wọ́n ti jáwọ́ nínú ìjákulẹ̀ pẹ̀lú Ìjọba Àkókò Pada.
Ìyípadà Oṣù Kẹ̀wàá bẹ̀rẹ̀ kíákíá láìsí ìdènà púpọ̀. Ní alẹ́ Oṣù Kẹ̀wàá 25–26 (kàlẹ́ńdà Julian), àwọn ọmọ ogun Bolshevik gba àwọn ibi pàtàkì ní Petrograd, títí kan Ààfin Ìgbà Òtútù, olú ilé iṣẹ́ ìjọba ìgbà díẹ̀. Ìjọba yìí wó lulẹ̀, àwọn Bolshevik sì gba agbára. Vladimir Lenin kéde ìdásílẹ̀ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Soviet ti Rọ́síà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Ìdásílẹ̀ Soviet Union
Lẹ́yìn tí wọ́n gba agbára, ojúṣe àwọn Bolshevik kò mọ sí mímú agbára ìṣèlú wọn pọ̀ sí i nìkan, ṣùgbọ́n wọ́n tún yanjú àwọn ìṣòro orílẹ̀-èdè náà. Àwọn òfin àlàáfíà àti ilẹ̀ tí Lenin ṣe lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn Ìyípadà Oṣù Kẹwàá, gbìyànjú láti yanjú àwọn ọ̀ràn pàtàkì jùlọ: àlàáfíà fún ẹgbẹ́ ọmọ ogun tí ogun ti sú àti pípín ilẹ̀ fún àwọn àgbẹ̀.
Sibẹsibẹ, iṣẹgun Bolshevik ko gba gbogbo eniyan laaye. Eyi fa Ogun Abele Russia laarin Ẹgbẹ ọmọ ogun Pupa (Bolsheviks) ati Ẹgbẹ ọmọ ogun Funfun (awọn alatako Bolsheviks), eyiti o wa lati ọdun 1917 si 1923. Ogun abele yii jẹ ohun ti o buru pupọ, ti o fa iku miliọnu lati inu ija ati ebi. Nikẹhin, sibẹsibẹ, Ẹgbẹ ọmọ ogun Pupa ṣẹgun awọn alatako rẹ ati pe o mu agbara Bolshevik pọ si lori pupọ julọ ti Ijọba Russia atijọ.
Ní oṣù Kejìlá ọdún 1922, wọ́n dá ẹgbẹ́ Soviet Socialist Republics (USSR) sílẹ̀ ní ìfìdí múlẹ̀. Ó ní àwọn orílẹ̀-èdè olómìnira mẹ́rin tí wọ́n dá sílẹ̀: Orílẹ̀-èdè Soviet Federation Federation Socialist Republic (RSFSR) ti Rọ́síà, Orílẹ̀-èdè Soviet Socialist ti Yukréníà, Orílẹ̀-èdè Byelorussian Soviet Socialist Republic, àti Transcaucasian Federation (tí a pín sí Georgia, Armenia, àti Azerbaijan lẹ́yìn náà). Ìdásílẹ̀ Soviet Union jẹ́ àmì ìṣọ̀kan agbára Bolshevik àti ìfaramọ́ wọn sí àwọn ìlànà Marxist, pẹ̀lú Lenin gẹ́gẹ́ bí olórí àkọ́kọ́ rẹ̀.
Ìjọba Soviet àti Àwọn Ìlànà Ìbẹ̀rẹ̀
Lẹ́yìn ìdásílẹ̀ Soviet Union, ìjọba tuntun dojúkọ iṣẹ́ ńlá kan láti tún orílẹ̀-èdè kan tí ogun àgbáyé àti ogun abẹ́lé ti bà jẹ́. Ọ̀kan lára àwọn ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ tí a gbé nígbà Ogun Abẹ́lé ni ìlànà "Ogun Communism," èyí tí a ṣe láti ṣàkóso ọrọ̀ ajé àti láti rí i dájú pé a pèsè àwọn ohun èlò pàtàkì fún Ẹgbẹ́ Ọmọ-ogun Pupa àti àwọn ènìyàn ìlú ńlá. Síbẹ̀síbẹ̀, ìlànà yìí fa àìnítẹ́lọ́rùn káàkiri nítorí pé ó yọrí sí gbígbà àwọn èso oko lọ́wọ́ àwọn àgbẹ̀ àti láti fa ìyàn ńlá.
Láti yanjú ìṣòro yìí, Lenin ṣe àgbékalẹ̀ Ìlànà Ọrọ̀-ajé Tuntun (NEP) ní ọdún 1921, èyí tí ó tú àwọn ìṣàkóso ìjọba kan sílẹ̀, tí ó sì fún àwọn ìṣòwò òmìnira àti àwọn ìṣòwò kéékèèké láyè. NEP ṣe àṣeyọrí láti mú ọrọ̀-ajé Soviet padà sí ìpele ṣáájú ogun láàárín ọdún díẹ̀, ṣùgbọ́n ó tún fa àríyànjiyàn láàrín àwọn olórí Bolshevik nípa ọjọ́ iwájú ọrọ̀-ajé sosialist.
Nígbà tí Lenin kú ní ọdún 1924, ìjàkadì ìtẹ̀lé láàárín ẹgbẹ́ òṣèlú Kọ́múníìsì pọ̀ sí i. Níkẹyìn, Joseph Stalin gba ipò Lenin gẹ́gẹ́ bí olórí ẹgbẹ́ òṣèlú àti ìjọba. Lábẹ́ ìjọba Stalin, Soviet Union ṣe àyípadà ńlá nípasẹ̀ ìdàgbàsókè ilé iṣẹ́ àti ìṣọ̀kan iṣẹ́ àgbẹ̀ kíákíá, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ná ẹ̀mí àti òmìnira ènìyàn ní owó púpọ̀.
Ipa ti Iyika Russia ati Idasile Soviet Union
Ìdásílẹ̀ Soviet Union mú àwọn ìyípadà tó jinlẹ̀ wá kìí ṣe ní Russia nìkan ṣùgbọ́n ní gbogbo àgbáyé pẹ̀lú. Soviet Union farahàn gẹ́gẹ́ bí agbára ńlá tó lè kojú agbára ayé oníṣòwò, pàápàá jùlọ Amẹ́ríkà. Àwọn èrò Marxism-Leninism tàn kálẹ̀ ní gbogbogbòò, wọ́n sì ní ipa lórí àwọn ìyípadà ìyípadà kárí ayé.
Ìyípadà Rọ́síà tún fa àríyànjiyàn àti ìrònú ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè nípa ètò ìṣèlú àti ètò ọrọ̀ ajé tó dára jùlọ fún ire àwọn ènìyàn wọn. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibi, ìdìde Soviet Union ru àwọn ẹgbẹ́ òṣìṣẹ́ àti àwọn ẹgbẹ́ sosíálísítì sókè láti béèrè fún ìyípadà tó pọ̀ sí i nínú àwùjọ wọn.
Ní àkókò kan náà, ní ilé, Soviet Union lábẹ́ Stalin ń tẹ̀síwájú láti lépa àwọn ìlànà líle koko àti ìnilára láti mú àwọn góńgó rẹ̀ ṣẹ. Láìka àríwísí àti ìṣẹ̀lẹ̀ ìbànújẹ́, bí Ìparẹ́ Ńlá àti ìyàn tí ìgbìmọ̀pọ̀ fipá mú wá sí, Soviet Union yege ó sì kó ipa pàtàkì nínú ìtàn ọ̀rúndún ogún, títí kan ìṣẹ́gun Nazi Germany ní Ogun Àgbáyé Kejì.
Ipari
Ìyípadà Rọ́síà àti ìṣẹ̀dá Soviet Union jẹ́ àwọn àkókò pàtàkì nínú ìtàn tí ó ní ipa lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ apá ti ìṣèlú, ètò ọrọ̀ ajé, àti àwùjọ ayé òde òní. Láti ìwópalẹ̀ ìjọba ọba Romanov sí ìdìde ìjọba Marxist àkọ́kọ́ ní àgbáyé, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ wọ̀nyí kìí ṣe pé wọ́n yí àyànmọ́ Rọ́síà padà nìkan ni, wọ́n tún ṣe àmì àkókò tuntun nínú ìtàn àgbáyé. Láìka àwọn ìpèníjà àti àríyànjiyàn sí, ogún Ìyípadà Rọ́síà àti ìṣẹ̀dá Soviet Union ṣì wúlò lónìí, wọ́n ń fúnni ní àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì nípa agbára, èrò-orí, àti ìjàkadì ènìyàn fún ìyípadà.
