Ìlànà Derrida àti Ìtúpalẹ̀
ifihan
Jacques Derrida, ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí tó ní ipa jùlọ ní ọ̀rúndún ogún, ló ṣe àgbékalẹ̀ èrò "ìtúpalẹ̀," ọ̀rọ̀ kan tó ti gbajúmọ̀ ní onírúurú ẹ̀ka bíi ìwé, èdè, ìmọ̀ ọgbọ́n orí, àti ẹ̀kọ́ àṣà. Ìtúpalẹ̀ jẹ́ ojú ìwòye pàtàkì tó ní í ṣe pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ láàrín àwọn ìwé àti ìtumọ̀. Ó ń pe èrò àwọn ètò tó dúró ṣinṣin àti ìtumọ̀ tó dájú níjà, ó sì ń gbèjà fún ìlò àwọn ìtumọ̀ tó pọ̀.
Àwọn Gbòǹgbò Ìtúpalẹ̀
Ìtúpalẹ̀ ìṣètò náà wá láti inú ìgbìmọ̀ onímọ̀ nípa ètò, èyí tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ètò ìpìlẹ̀ àṣà àti èdè ènìyàn. Àwọn onímọ̀ nípa ètò bíi Ferdinand de Saussure tẹnu mọ́ pàtàkì àwọn ètò èdè nínú ṣíṣe àgbékalẹ̀ òye wa nípa ayé. Síbẹ̀síbẹ̀, Derrida ṣe àríwísí ìtẹ̀sí ètò láti fi hàn pé a lè dúró ṣinṣin àti pé a lè dúró ṣinṣin nínú àwọn ètò wọ̀nyí. Ó dámọ̀ràn ìtúpalẹ̀ ìṣètò gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti ṣe àríwísí àti láti tú àwọn ètò tí a gbà pé ó dúró ṣinṣin kúrò.
Àwọn Ìlànà Pàtàkì ti Ìtúpalẹ̀
Ni ipilẹ rẹ, idinku ni a dari nipasẹ awọn ilana pataki diẹ:
1. Ìmọ̀ nípa Ọ̀rọ̀: Derrida sọ pé gbogbo nǹkan ni a lè kà gẹ́gẹ́ bí ìwé, láti ìwé sí àwọn ìṣe àwùjọ. Nínú ọ̀rọ̀ yìí, "ọ̀rọ̀" kò túmọ̀ sí ìkọ̀wé tàbí ọ̀rọ̀ ẹnu nìkan, ṣùgbọ́n ó ní gbogbo ètò àmì àti àmì nínú.
2. Ìyàtọ̀: Ọ̀kan lára àwọn àfikún pàtàkì tí Derrida ṣe ni èrò “ìyàtọ̀,” eré lórí àwọn ọ̀rọ̀ Faransé fún “láti yàtọ̀” àti “láti dádúró.” Ó lo ọ̀rọ̀ yìí láti ṣàfihàn bí ìtumọ̀ ṣe máa ń dúró nígbà gbogbo nínú èdè àti pé kì í ṣe pé ó pé tàbí pé ó wà nílẹ̀. Ìyàtọ̀ náà ṣàkópọ̀ èrò náà pé àwọn ọ̀rọ̀ máa ń gba ìtumọ̀ wọn nípasẹ̀ ìyàtọ̀ wọn láti inú àwọn ọ̀rọ̀ mìíràn, àti pé ìtumọ̀ náà máa ń wà ní ìyípadà nígbà gbogbo.
3. Ìmọ̀-ẹ̀rọ-ìdámọ̀ àti Ìmọ̀-ẹ̀rọ-ìdámọ̀: Derrida ṣe àríwísí àwọn àṣà ìmọ̀ ọgbọ́n-orí ìwọ̀-oòrùn fún “ìmọ̀-ẹ̀rọ-ìdámọ̀” wọn, èyí tí ó fún ọ̀rọ̀ sísọ ní àǹfààní ju kíkọ lọ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ tí ó tààrà àti tí ó jẹ́ òótọ́. Ní ojú ìwòye rẹ̀, ẹ̀tanú yìí fojú fo àwọn ìṣòro àti àbùkù tí ó wà nínú àwọn ìwé tí a kọ sílẹ̀ àti àìdúróṣinṣin ìtumọ̀ nínú èdè.
4. Àwọn Àtakò Onípele-méjì: Derrida jiyàn pé èrò ìwọ̀-oòrùn gbára lé àwọn àtakò onípele-méjì, àwọn èrò méjì tó lòdì sí ara wọn bíi rere/burúkú, ọ̀rọ̀ sísọ/kíkọ, àti wíwà/àìsí. Ìyípadà ń wá láti yí àwọn ìlànà méjì yìí padà, ó ń fi hàn bí ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan kò ṣe lè wà láìsí ìdàkejì rẹ̀ àti bí wọn kò ṣe hàn gbangba tó bí a ṣe gbàgbọ́ ní àṣà.
5. Aporia: Ìparẹ́ sábà máa ń dé ní àwọn àkókò ìparẹ́, àwọn ipò ìpèníjà tàbí iyèméjì tí a kò lè yanjú. Àwọn àkókò wọ̀nyí máa ń fi àwọn ààlà àti àwọn ìtakora inú ti àwọn ètò ìrònú hàn.
Awọn iṣẹ pataki ti Derrida
Díẹ̀ lára àwọn iṣẹ́ pàtàkì Derrida ló jẹ́ ìpìlẹ̀ fún òye àwọn ẹ̀kọ́ rẹ̀ àti ìtumọ̀ wọn.
1. "Nínú Ẹ̀kọ́ Gírámà" (1967): Nínú iṣẹ́ pàtàkì yìí, Derrida tako àkójọpọ̀ àṣà tí a fi fún ọ̀rọ̀ sísọ ju kíkọ lọ, ó sì ṣe àwárí bí àwọn ìwé kíkọ ṣe ń ba ìrònú ìtumọ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ jẹ́.
2. "Ìkọ̀wé àti Ìyàtọ̀" (1967): Àkójọ àwọn àròkọ yìí ṣàlàyé lórí àwọn èrò tó ṣe pàtàkì sí pípa ìkọ́lé run, ó ń ṣàyẹ̀wò onírúurú iṣẹ́ ìwé àti ìmọ̀ ọgbọ́n orí.
3. “Ààlà Ìmọ̀ Ọgbọ́n” (1982): Níbí, Derrida ṣe àgbéyẹ̀wò àwọn ààlà tàbí “àlà” èrò ìmọ̀ ọgbọ́n orí, ó sì ṣe àríwísí ìpìlẹ̀ àmì-ẹ̀rọ ti ìmọ̀-ẹ̀rọ ti ìwọ̀-oòrùn.
Ìtúpalẹ̀ àti Àríwísí Ìwé
Ìtúpalẹ̀ ìwé ti ní ipa pàtàkì nínú ìtúpalẹ̀ ìwé, ó sì ń fún àwọn ọ̀mọ̀wé níṣìírí láti tún ka àwọn ìwé náà ní ọ̀nà tí ó fi àìdọ́gba inú àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìtumọ̀ hàn. Ìtúpalẹ̀ ìwé ti ní èrò láti:
1. Ṣàlàyé bí àwọn ọ̀rọ̀ ṣe ń yí ara wọn padà nípa fífi àwọn ìtakora àti àìdájú hàn.
2. Fi àìdúróṣinṣin ìtumọ̀ hàn dípò gbígbọ́ fún àwọn ìtumọ̀ tí a ti fìdí múlẹ̀.
3. Kó àwọn ààlà ìbílẹ̀ láàárín ìwé náà àti àyíká rẹ̀, ìwé, àti àríwísí rẹ̀ níjà.
Fún àpẹẹrẹ, ìṣàyẹ̀wò tí ó lè fa ìyípadà nínú ìwé “Hamlet” ti Shakespeare lè dá lórí bí àwọn ìwé tí ó wà nínú rẹ̀ ṣe ń ba ìṣọ̀kan àwọn kókó ọ̀rọ̀ àti àwọn ohun kikọ rẹ̀ jẹ́.
Ìtúpalẹ̀ àti Ìṣètò Lẹ́yìn Ìṣètò
A sábà máa ń rí ìtúpalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí kókó pàtàkì nínú ìṣètò lẹ́yìn-ìṣètò, ìgbìmọ̀ kan tí ó yọrí sí ìṣesí lòdì sí wíwá àwọn òfin gbogbogbòò nípa ìṣètò. Àwọn onímọ̀ nípa ìṣètò lẹ́yìn-ìṣètò, títí kan Derrida, tẹnu mọ́ bí ìtumọ̀ náà ṣe ń lọ sílẹ̀ àti bí ìrírí ènìyàn ṣe ń lọ. Wọ́n jiyàn pé àwọn ìṣètò, yálà èdè, àṣà, tàbí àwùjọ, kò ṣeé yípadà ṣùgbọ́n wọ́n lè yípadà àti tún túmọ̀.
Criticisms ati awọn ariyanjiyan
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé pípa Derrida run ti ní ipa púpọ̀, ó tún ti dojúkọ àríwísí pàtàkì:
1. Àìlóye àti Àkótán: Àwọn alárìíwísí jiyàn pé èdè àti àwọn èrò ìtúpalẹ̀ náà jẹ́ ohun tí kò ṣe kedere àti èyí tí kò ṣe kedere, èyí tí ó mú kí ó ṣòro láti lò ó ní ìṣe.
2. Ìbáramu-ẹni-nípapọ̀: Àwọn kan fi ẹ̀sùn kan pé ìtúpalẹ̀ ti yọrí sí ìbáramu-ẹni-nípapọ̀ ...
3. Àwọn Àbájáde Ìwà-bí-Ọlọ́run: Àwọn mìíràn ń béèrè lọ́wọ́ àwọn àbájáde ìwà-bí-Ọlọ́run ti pípa ilé-iṣẹ́ run, wọ́n ń ṣàníyàn pé ó ń ba ìṣeéṣe láti ṣe àwọn ìlérí ìwà-bí-Ọlọ́run tàbí ti ìṣèlú jẹ́.
Láìka àwọn àríwísí wọ̀nyí sí, ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀mọ̀wé jiyàn pé agbára ìtúpalẹ̀ ilé iṣẹ́ náà wà nínú agbára rẹ̀ láti ṣí ọ̀nà tuntun sílẹ̀ fún ìwádìí àti ìdènà rẹ̀ sí mímú àwọn ọ̀ràn dídíjú rọrùn.
Ìtúpalẹ̀ Ilé ní Àgbáyé Òní
Lónìí, pípalẹ̀ sí ìkọ́lé ń bá a lọ láti ní ipa lórí onírúurú ẹ̀ka, láti òfin àti ìmọ̀ ìṣèlú sí ẹ̀kọ́ ilé àti àṣà. Ọ̀nà tí ó gbà ń lo òye àwọn ìwé àti ìtumọ̀ rẹ̀ ń rọ̀ wá láti ronú nípa ìdúróṣinṣin àti ìṣọ̀kan àwọn ètò onírúurú. Ìtẹnumọ́ Derrida lórí ìtúmọ̀ tí ó rọrùn àti tí ó ń yí padà ń pe àwọn onímọ̀ òde òní láti máa ṣọ́ra nípa àwọn ìṣòro àti àìyedè tí ó wà nínú gbogbo ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ àti òye.
ipari
Derrida àti ìtúpalẹ̀ ti yí ọ̀nà tí a gbà ń lo àwọn ìwé, ìtumọ̀, àti ìtumọ̀ padà. Nípa kíkọjú ìjà sí àwọn èrò ìbílẹ̀ nípa èdè àti èrò, Derrida ṣí ààyè sílẹ̀ fún bíbéèrè àti ìpalára àwọn ìtumọ̀ tí ó dúró ṣinṣin àti àwọn àtakò onípele méjì. Ìtúpalẹ̀ kì í ṣe nípa pípa àwọn ilé run ṣùgbọ́n nípa ṣíṣí àwọn ìpele ìtumọ̀ tí ó wà nínú wọn, ní rírọ̀ wá láti mọ ìrísí òye tí ó ń yípadà nígbà gbogbo. Nítorí náà, ó ṣì jẹ́ irinṣẹ́ alágbára fún ìtúpalẹ̀ àti àgbéyẹ̀wò nínú ìwákiri wa tí ń lọ lọ́wọ́ láti lóye ayé tí ó yí wa ká.
