Ohun èlò: Ìtumọ̀ ooru, ìfàmọ́ra ooru, agbára ooru
Ṣé o ti mu tíì yìnyín rí, wàrà yìnyín, omi yìnyín, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ? Nígbà tí a bá ń ṣe tíì yìnyín, a sábà máa ń da omi gbígbóná tàbí omi gbígbóná pọ̀ mọ́ àwọn yìnyín yìnyín. Omi gbígbóná tàbí omi gbígbóná ní ìwọ̀n otútù tó ga jù, nígbà tí àwọn yìnyín yìnyín ní ìwọ̀n otútù tó lọ sílẹ̀. Lẹ́yìn tí a bá ti fọwọ́ kan fún ìgbà díẹ̀, àdàpọ̀ àwọn yìnyín yìnyín àti tii gbígbóná di tii yìnyín (àdàpọ̀ àwọn yìnyín yìnyín àti tii gbígbóná ti dé ìwọ̀n otútù kan náà). Ìlànà kan náà ló máa ń wáyé nígbà tí a bá da omi gbígbóná pọ̀ mọ́ omi tútù. Lẹ́yìn tí a bá ti fọwọ́ kan, omi gbígbóná àti omi tútù yóò di omi gbígbóná (àdàpọ̀ omi gbígbóná àti omi tútù yóò dé ìwọ̀n otútù kan náà). Kí ló dé tí àwọn nǹkan wọ̀nyí fi lè dé ìwọ̀n otútù kan náà lẹ́yìn tí a bá ti fọwọ́ kan?
Ìtumọ̀ Ooru
Nígbà tí àwọn nǹkan tí ó ní ìwọ̀n otútù tó yàtọ̀ síra bá kan ara wọn, ìyípadà ooru, tí a sábà máa ń pè ní ooru, máa ń wáyé láti ohun tí ó ní ìwọ̀n otútù tó ga sí ohun tí ó ní ìwọ̀n otútù tó kéré sí i. Ìyípadà ooru yìí máa ń dúró nígbà tí àwọn ohun tí ó bá kan ara wọn bá dé ìwọ̀n otútù kan náà. Fún àpẹẹrẹ, tí a bá da omi gbígbóná pọ̀ mọ́ omi tútù, ooru sábà máa ń yípadà láti omi gbígbóná sí omi tútù. Nígbà tí a bá fi irin gbígbóná sínú omi tútù, ooru máa ń yípadà láti irin gbígbóná sí omi. Ìṣàn ooru náà máa ń dúró nígbà tí irin àti omi bá dé ìwọ̀n otútù kan náà. Nígbà tí dókítà tàbí nọ́ọ̀sì bá so thermometer mọ́ ara rẹ, ooru máa ń yípadà láti ara rẹ sí thermometer. Ìyípadà ooru yìí máa ń dúró nígbà tí ara rẹ bá sì dé ìwọ̀n otútù kan náà. Tí thermometer tí a lò bá jẹ́ thermometer mercury, nígbà tí ara rẹ àti thermometer bá dé ìwọ̀n otútù kan náà, ojú mercury náà máa ń dúró. Nọ́mbà tí a fihàn lórí ojú mercury ni ìwọ̀n otútù ara rẹ ní àkókò náà.
Nípa ti ara, ooru máa ń lọ láti àwọn nǹkan tí ó ní iwọ̀n otútù gíga sí àwọn nǹkan tí ó ní iwọ̀n otútù kékeré. Gbígbé ooru máa ń mú kí iwọ̀n otútù àwọn nǹkan tí ó bá ara wọn pàdé dọ́gba. Ní ọ̀rúndún 18, àwọn onímọ̀ nípa fisiksi fura pé ìṣàn ooru ni ìṣípo omi kan, irú omi tí a kò lè rí (omi jẹ́ àwọn nǹkan tí ó lè ṣàn. Àwọn omi ní àwọn omi àti gáàsì nínú. Omi (omi) jẹ́ omi nítorí pé ó lè ṣàn. Afẹ́fẹ́ náà tún jẹ́ omi nítorí pé ó lè ṣàn). A pe omi yìí ní caloric . A kò lo ẹ̀kọ́ caloric mọ́ nítorí pé ní ìbámu pẹ̀lú àwọn àbájáde ìwádìí, a kò lè fi ẹ̀rí hàn pé ó wà nínú caloric yìí.
Ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún, onímọ̀ nípa ìmọ̀ nípa ìmọ̀ nípa ìmọ̀ nípa ìgbóná omi ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ James Prescott Joule (1818-1889) kẹ́kọ̀ọ́ nípa bí a ṣe ń gbóná omi nínú àpótí nípa lílo kẹ̀kẹ́ ìgbóná omi. Ní ìbámu pẹ̀lú àbájáde ìwádìí rẹ̀, Joule ṣe àfiwé pẹ̀lú omi tí iná ń gbóná. Nígbà tí iná àti àpótí tí ó ní omi bá kan ara wọn, ooru ń yípadà láti iná (iwọ̀n otútù gíga) sí omi (iwọ̀n otútù kékeré). Lẹ́yìn ṣíṣe àfiwé láàárín ìbísí nínú ìwọ̀n otútù omi nítorí ìfọwọ́kan iná àti ìbísí nínú ìwọ̀n otútù omi nítorí iṣẹ́ tí ẹni tí ń gbóná omi ṣe, Joule parí èrò sí pé ooru jẹ́ agbára tí ó ń yípadà láti ohun tí ó ní ìwọ̀n otútù gíga sí ohun tí ó ní ìwọ̀n otútù kékeré. Ooru kì í ṣe agbára (ooru kì í ṣe irú agbára pàtó kan, bíi agbára ìbísí, agbára agbára, agbára kẹ́míkà, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ) . Ooru jẹ́ agbára tí ó ń yípadà nítorí ìyàtọ̀ ìwọ̀n otútù . Nítorí náà, nígbà tí ooru bá ń ṣàn láti ohun tí ó ní ìwọ̀n otútù gíga sí ohun tí ó ní ìwọ̀n otútù kékeré, agbára ń yípadà láti ohun tí ó ní ìwọ̀n otútù gíga sí ohun tí ó ní ìwọ̀n otútù kékeré. Ìgbésẹ̀ agbára dúró nígbà tí àwọn ohun tí ó ní ìfọwọ́kan dé ìwọ̀n otútù kan náà tàbí ìwọ̀n otútù ooru.
Agbara itusilẹ ooru
Kí ló dé tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun èlò oúnjẹ fi jẹ́ ti aluminiomu? Ká sọ pé ọwọ́ òsì rẹ di irin mú, ọwọ́ ọ̀tún rẹ di gilasi mú, lẹ́yìn náà ni a fi irin àti gilasi kan iná. Ṣé ọwọ́ òsì tàbí ọwọ́ ọ̀tún rẹ ni ó máa ń nímọ̀lára ooru kíákíá? Àwọn ìbéèrè wọ̀nyí, àti bóyá àwọn mìíràn tí o máa béèrè, ní í ṣe pẹ̀lú agbára ìgbóná ooru ohun kan. Ìgbóná ooru ohun kan ni agbára ohun kan láti gbé ooru kọjá. Àwọn ohun tí ó ní agbára ìgbóná ooru gíga (k) jẹ́ àwọn olùdarí ooru rere (àwọn olùdarí ooru rere). Ní ìdàkejì, àwọn ohun tí kò ní agbára ìgbóná ooru díẹ̀ jẹ́ àwọn olùdarí ooru tí kò dára (àwọn olùdarí ooru búburú).
Agbára Ooru
Agbára ooru (C) ni iye ooru ti o nilo lati mu iwọn otutu ohun gbogbo pọ si iwọn kan. Agbekalẹ fun agbara ooru ni:
C = mc
Ìwífún: C = agbára ooru , m = ìwọ̀n ohun náà, c = ooru pàtó ti ohun náà.
