Ǹjẹ́ o ti ṣe kàyéfì rí ìdí tí òtútù fi pọ̀ sí i ní orí òkè? Àwọn òkè tàbí àwọn òkè gíga sábà máa ń tutù ju afẹ́fẹ́ ní ilẹ̀ ìsàlẹ̀ tàbí nítòsí ìpele òkun lọ. Bí ibì kan bá ga ju ìpele òkun lọ, bẹ́ẹ̀ ni afẹ́fẹ́ ibẹ̀ yóò tutù sí i. Afẹ́fẹ́ ní orí òkè yẹ kí ó gbóná sí i nítorí pé ó sún mọ́ oòrùn. Kí ló dé tí òtútù fi pọ̀ sí i ní orí òkè?
Gẹgẹ bi Òfin ìwalẹ̀ NewtonÌtóbi agbára ìfàmọ́ra ilẹ̀ ayé lórí ibi kan jẹ́ ìdọ́gba pẹ̀lú onígun mẹ́rin ti ijinna láàrín àárín ilẹ̀ ayé àti ibi náà. Nítorí náà, bí ibi kan bá ṣe jìnnà sí àárín ilẹ̀ ayé, bẹ́ẹ̀ náà ni agbára ìfàmọ́ra ilẹ̀ ayé ṣe kéré sí i. Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, bí ibi kan bá ṣe ga ju ìwọ̀n òkun lọ, bẹ́ẹ̀ náà ni agbára ìfàmọ́ra ilẹ̀ ayé ṣe kéré sí i. Nítorí náà, bí agbára ìfàmọ́ra ilẹ̀ ayé bá ṣe wà ní ibi tí ó sún mọ́ ìpele òkun tàbí ní àwọn ilẹ̀ tí ó tẹ́jú jù agbára ìfàmọ́ra ilẹ̀ ayé lọ lórí ilẹ̀ gíga tàbí lórí òkè ńlá.
Yàtọ̀ sí fífà èso láti jábọ́ sí ilẹ̀, fífà ènìyàn kí a lè máa rìn kiri lórí ilẹ̀ ayé 😉, agbára òògùn ilẹ̀ ayé tún ń fa afẹ́fẹ́ kí afẹ́fẹ́ lè dúró síbi ilẹ̀ ayé. Bí agbára òògùn ilẹ̀ ayé bá ṣe pọ̀ tó, bẹ́ẹ̀ ni afẹ́fẹ́ ṣe ń fà á, ní ọ̀nà mìíràn, bí agbára òògùn ilẹ̀ ayé bá ṣe kéré tó, bẹ́ẹ̀ ni afẹ́fẹ́ náà ṣe ń fà á. Agbára òògùn ilẹ̀ ayé ní ibi kan tó sún mọ́ ìpele òkun pọ̀ sí i débi pé iye afẹ́fẹ́ tó sún mọ́ ìpele òkun pọ̀ sí i. Ní ọ̀nà mìíràn, agbára òògùn ilẹ̀ ayé ní orí òkè kékeré díẹ̀ débi pé iye afẹ́fẹ́ tó wà ní orí òkè náà kéré sí i.
Afẹ́fẹ́ jẹ́ àwọn molecule gaasi tí wọ́n ń rìn ní iyàrá kan pàtó. molecule gaasi kọ̀ọ̀kan tí ń rìn ní agbára kinetic. Bí afẹ́fẹ́ bá ṣe pọ̀ tó, bẹ́ẹ̀ náà ni agbára kinetic náà ṣe pọ̀ tó. Bí àwọn molecule afẹ́fẹ́ bá ṣe yára tó, bẹ́ẹ̀ náà ni agbára kinetic náà ṣe pọ̀ tó. Afẹ́fẹ́ díẹ̀ ló wà ní orí òkè ńlá kan, nítorí náà agbára kinetic afẹ́fẹ́ náà kéré sí i. Lọ́nà mìíràn, afẹ́fẹ́ púpọ̀ ló wà nítòsí ìpele òkun, nítorí náà agbára kinetic afẹ́fẹ́ náà ga sí i.
Gbìyànjú láti kojú àwọn ọwọ́ rẹ. Kí ni o ń rí? Ọwọ́ rẹ máa ń gbóná nígbà tí ìjamba bá ṣẹlẹ̀. Tí ọwọ́ rẹ bá ń gbéra, wọ́n ní agbára ìkọlù. Iye agbára ìkọlù sinmi lórí iyára ọwọ́ rẹ àti ìwọ̀n wọn. Bí ọwọ́ rẹ bá ṣe yára kí wọ́n tó kọlù, bẹ́ẹ̀ ni ọwọ́ rẹ yóò ṣe gbóná sí i nítorí ìjamba náà. Nítorí náà, iye agbára ìkọlù ló ń pinnu bí o ṣe ń gbóná tàbí tútù tó. Bẹ́ẹ̀ náà ló rí fún àwọn molecule gaasi tàbí afẹ́fẹ́. Àwọn molecule gaasi ní ìwọ̀n, nígbà tí wọ́n bá sì ń gbéra ní iyára kan, wọ́n ní agbára ìkọlù. Iye agbára ìkọlù ló ń pinnu iye ooru tí a ń ṣe nígbà tí àwọn molecule gaasi bá kọlù.
Afẹ́fẹ́ tó wà ní orí òkè ńlá kò ní agbára ìdènà, nítorí náà ooru tó ń jáde nígbà tí àwọn molecule gáàsì bá dojúkọ ara wọn kò pọ̀ tó. Ní ọ̀nà mìíràn, afẹ́fẹ́ tó wà nítòsí ìpele òkun ní agbára ìdènà tó pọ̀ jù, nítorí náà ooru tó ń jáde nígbà tí àwọn molecule gáàsì bá dojúkọ ara wọn tún pọ̀ jù. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, tí iye àwọn molecule gáàsì bá kéré, àǹfààní ìdènà náà kéré pẹ̀lú. Tí iye àwọn molecule gáàsì bá pọ̀, àǹfààní ìdènà náà pọ̀ jù. Iye àwọn ìdènà láàárín àwọn molecule náà tún ń pinnu iye ooru tó ń jáde.
