Ìtọ́jú agbẹ̀bí ní Àwọn Ọ̀ràn Ìfàmọ́ra Oògùn
Pendahuluan
Ìfàmọ́ra oògùn (lílo oògùn olóró) nínú àwọn obìnrin tí wọ́n wà ní ọjọ́ orí ìbímọ jẹ́ ìṣòro ìlera tó díjú nítorí pé ó ní ipa lórí ìlera ara, ti ọpọlọ, ti àwùjọ, àti ti ìbímọ. Ní ti àwọn obìnrin tí wọ́n ń bímọ, ìfàmọ́ra oògùn jẹ́ àníyàn pàtàkì nítorí pé ó lè ní ipa lórí àwọn ọmọbìnrin ọ̀dọ́langba, àwọn tí wọ́n fẹ́ẹ́ fẹ́ ìyàwó, àwọn aboyún, àwọn obìnrin tí wọ́n ń rọbí, àwọn obìnrin tí wọ́n ń bímọ lẹ́yìn ìbímọ, àti àwọn ìyá tí wọ́n ń fún ọmọ ní ọmú. Ìtọ́jú aboyún nínú àwọn ọ̀ràn wọ̀nyí kò dá lórí àwọn ipò ìbímọ nìkan ṣùgbọ́n ó tún nílò ọ̀nà gbogbogbòò tí ó ní nínú wíwá ìṣáájú, ẹ̀kọ́, ìtìlẹ́yìn ọpọlọ, ìtọ́kasí, àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàárín àwọn òṣìṣẹ́. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò àwọn ìlànà, ìgbésẹ̀, àti ìwọ̀n ìtọ́jú aboyún nínú àwọn ọ̀ràn ìfàmọ́ra oògùn, tí ó tẹnu mọ́ ààbò ìyá àti ọmọ ọwọ́ àti ìlera ìgbà pípẹ́.
Èrò Ìbálòpọ̀ Oògùn àti ipa Rẹ̀ lórí Àwọn Ọmọdé
Ìfàmọ́ra oògùn jẹ́ ipò lílo oògùn leralera tí ó ń yọrí sí ìgbẹ́kẹ̀lé ara àti ti ọpọlọ, ó sì ṣòro láti dáwọ́ dúró láìka àwọn àbájáde búburú sí. Àwọn ohun tí a sábà máa ń lò ní opioids, amphetamines, marijuana, benzodiazepines, ọtí líle, àti àwọn oògùn tí dókítà kọ sílẹ̀ tí a kò lò dáadáa. Nínú àwọn obìnrin, ìfàmọ́ra lè da ìṣẹ́jú oṣù àti ìbímọ rú, ó lè mú kí ewu àkóràn ìbálòpọ̀ pọ̀ sí i nítorí ìwà eléwu, ó sì lè fa àìtó oúnjẹ.
Nígbà tí a bá lóyún, lílo oògùn tí kò bófin mu tàbí lílo oògùn olóró lè mú kí ewu ìṣẹ́yún pọ̀ sí i, ìdínkù ìdàgbàsókè inú ilé ọmọ (IUGR), ìbí tí a kò tíì bí, ìfàsẹ́yìn ibi ọmọ, preeclampsia, àti ikú ọmọ ọmọ. Àwọn ọmọ ọwọ́ tún wà nínú ewu ìfàsẹ́yìn ọmọ tuntun (NAS), tí a mọ̀ sí ìjákulẹ̀ púpọ̀, ìwárìrì, ìdààmú oorun, ìgbẹ́ gbuuru, ìgbẹ́ gbuuru, àti ìgbẹ́ gbuuru. Ipa pàtàkì mìíràn ni ààyè tí a kò ní sí ìtọ́jú ìlera nítorí àbùkù, ìbẹ̀rù, tàbí àwọn ipò àwùjọ tí ó ṣòro. Nítorí náà, àwọn agbẹ̀bí ń kó ipa pàtàkì nínú dídí àlàfo láàárín àwọn iṣẹ́ tí ó ní ààbò, tí kò ní ẹ̀tanú, àti àwọn iṣẹ́ tí ó dá lórí ìlera padà.
Àwọn Ìlànà Ìpìlẹ̀ ti Ìtọ́jú Agbẹ̀bí nínú Àwọn Ọ̀ràn Ìbálòpọ̀
Nígbà tí wọ́n bá ń tọ́jú àwọn aláìsàn tí wọ́n ní oògùn olóró, àwọn agbẹ̀bí gbọ́dọ̀ lo àwọn ìlànà wọ̀nyí:
1. Ọ̀nà tí kò ní ìdájọ́ àti ìfọkàntán: Yẹra fún ẹ̀gàn àti ẹ̀bi fún àwọn aláìsàn kí àwọn aláìsàn lè ṣípayá ìtàn lílo oògùn olóró wọn.
2. Àṣírí àti ìwà rere: A gbọ́dọ̀ pa ìròyìn aláìsàn mọ́ ní ìbámu pẹ̀lú òfin ìwà rere, àyàfi tí ewu ààbò bá wà tí ó nílò ìròyìn ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìlànà àdúgbò.
3. Ààbò ìyá àti ọmọ inú oyún gẹ́gẹ́ bí ohun pàtàkì: Ṣàkíyèsí àwọn àmì ewu ìbímọ àti ewu àwọn ìṣòro tí ó ń jẹyọ láti inú àwọn ohun èlò.
4. Ìtọ́jú tó ń tẹ̀síwájú: Àbójútó láti ìlóyún ṣáájú, ìbímọ, ìbímọ, lẹ́yìn ìbímọ sí ètò ìdílé.
5. Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàárín àwọn onímọ̀ṣẹ́: Àwọn onímọ̀ nípa ìbímọ, àwọn onímọ̀ nípa ọpọlọ, àwọn onímọ̀ nípa ọpọlọ, àwọn òṣìṣẹ́ àwùjọ, àwọn olùdámọ̀ràn nípa ìfàmọ́ra, àti àwọn iṣẹ́ àtúnṣe.
6. Ẹ̀kọ́ nípa ìlera àti agbára: Ríran àwọn aláìsàn lọ́wọ́ láti lóye àwọn ewu, àwọn àṣàyàn ìtọ́jú, àti àwọn ọgbọ́n ìdènà àtúnpadà.
Ìdánwò ní Ìtọ́jú Àwọn Agbẹ̀bí
Ìṣàyẹ̀wò ni ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ nínú pípinnu ètò ìtọ́jú. Àwọn agbẹ̀bí lè:
1. Ìtọ́sọ́nà Ìtàn Àkójọpọ̀
– Ìtàn lílo oògùn: irú, ìwọ̀n, ọ̀nà lílo rẹ̀, ìgbà gbogbo, ìgbà gbogbo, àkókò tí a lò ó kẹ́yìn.
– Ìtàn oyún: ọjọ́ oyún, ẹ̀dùn ọkàn, àwọn ìbẹ̀wò ANC tẹ́lẹ̀.
– Ìtàn ìṣègùn: àrùn ẹ̀dọ̀, HIV, àrùn hepatitis B/C, TB, àìtó ẹ̀jẹ̀, àwọn àrùn ọpọlọ (ìbànújẹ́, àníyàn).
– Ìtàn àwùjọ: ìrànlọ́wọ́ ìdílé, alábàáṣiṣẹpọ̀, ìwà ipá ilé, iṣẹ́, ipò ọrọ̀ ajé.
– Ìtàn nípa ọpọlọ: àwọn ohun tó ń fa ìdààmú ọkàn, ìpalára, ìṣírí láti jáwọ́ nínú rẹ̀, ìtàn àtúnṣe.
2. Àyẹ̀wò ara àti ìtọ́jú ọmọ
– Àwọn àmì pàtàkì, ipò oúnjẹ, àwọn àmì ìmutípara tàbí ìjákulẹ̀.
– Àyẹ̀wò obstetric: gíga ìpìlẹ̀, DJJ, ìṣípo ọmọ inú oyún, àwọn àmì preeclampsia, ẹ̀jẹ̀.
– Àwọn àmì àkóràn: ibi tí a ti fún ni abẹ́rẹ́, ìgbẹ́, àwọn àmì àrùn STI.
3. Àtìlẹ́yìn Ìdánwò (Ìfọwọ́sowọ́pọ̀)
Àwọn agbẹ̀bí lè fúnni níṣìírí tàbí kí wọ́n tọ́ka sí àwọn àyẹ̀wò yàrá bí ó ṣe pọndandan: àyẹ̀wò hemoglobin, àyẹ̀wò ìtọ̀, HIV, àrùn hepatitis, àti syphilis, àti àyẹ̀wò ohun èlò tí ó bá wà àti ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìlànà ìfọwọ́sowọ́pọ̀. Àyẹ̀wò ultrasound ṣe pàtàkì fún ṣíṣe àyẹ̀wò ìdàgbàsókè àti àlàáfíà ọmọ inú oyún.
Àyẹ̀wò Obstetric àti Ìdámọ̀ Ìṣòro
Láti inú ìwádìí náà, agbẹ̀bí náà ṣe àgbékalẹ̀ àìsàn tàbí ìṣòro ìbímọ, fún àpẹẹrẹ:
– Oyun pẹlu awọn okunfa ewu giga nitori lilo oogun.
– Ewu ìbímọ ní àkókò tí kò tó.
– Ewu awọn iṣoro idagbasoke ọmọ inu oyun.
– Àwọn ìṣòro oúnjẹ tí kò tó bí a ṣe béèrè fún.
– Ewu iwa-ipa tabi awọn iṣoro awujọ.
– Àníyàn àti ewu ìsoríkọ́ lẹ́yìn ìbímọ.
– Ewu ìfàsẹ́yìn nínú àwọn ọmọ tuntun.
Ṣíṣàwárí àwọn ohun tó ń fa ìfàsẹ́yìn, bí àyíká àwùjọ, àwọn ìṣòro ìdílé, tàbí àwọn àrùn ọpọlọ, ṣe pàtàkì gan-an nínú ètò ìtọ́jú.
Ètò àti Ìdásí Ìtọ́jú Agbẹ̀bí
Àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ni a ṣe ní ìbámu pẹ̀lú ìpele ìgbésí ayé ìbímọ àti bí ìfàmọ́ra ṣe le tó.
1. Ìtọ́jú Àìsàn Oyún (ANC)
– Ìmọ̀ràn nípa ìyípadà ìwà: Lílo àwọn ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ tó gbéṣẹ́ (fún àpẹẹrẹ, ìṣírí) láti kọ́ ìmúrasílẹ̀ láti jáwọ́, láti gbé àwọn ibi tí ó ṣeé fojú rí kalẹ̀, àti àwọn ọgbọ́n láti yẹra fún àwọn ohun tó ń fa ìṣòro.
– Ẹ̀kọ́ nípa ewu àti ìdínkù ewu: Tí aláìsàn náà kò bá lè dáwọ́ dúró pátápátá, agbẹ̀bí náà yóò ṣì gbìyànjú láti dín ewu náà kù, fún àpẹẹrẹ yíyẹra fún lílo abẹ́rẹ́ tí a pín, mímú oúnjẹ déédéé, àti ANC déédéé.
– Àbójútó kíkankíkan: Ṣètò ANC déédéé, ṣe àkíyèsí ìdàgbàsókè ọmọ inú oyún, ṣàwárí preeclampsia àti àkóràn ní ìbẹ̀rẹ̀.
– Atilẹyin ounjẹ: Ṣeduro ounjẹ ti o ni iwontunwonsi, afikun iron/folate, ati ayẹwo ẹjẹ.
– Ìtọ́kasí ìtúnṣe: Tí ìgbẹ́kẹ̀lé ara ẹni bá le koko, àwọn agbẹ̀bí máa ń darí àwọn aláìsàn sí àwọn iṣẹ́ ìtọ́jú onígbàdídùn fún ìtọ́jú tí a ṣètò. Ní àwọn ọ̀ràn kan tí a bá lo opioid, dókítà ni ó máa ń fún wọn ní ìtọ́jú ìyípadà (fún àpẹẹrẹ, methadone/buprenorphine) gẹ́gẹ́ bí ìlànà.
– Àyẹ̀wò ìlera ọpọlọ: Ṣàwárí ìrẹ̀wẹ̀sì àti àníyàn, tọ́ka sí ìtọ́jú ọpọlọ/ọpọlọ.
2. Ìtọ́jú Nínú Ìbímọ (Ìfijiṣẹ́)
– Ìmúrasílẹ̀ fún ìbímọ láìléwu: Fojú sọ́nà fún àwọn ìṣòro bí ìṣàn ẹ̀jẹ̀, ìfúnpọ̀ ẹ̀jẹ̀, tàbí ìrora ọmọ inú oyún.
– Ìtọ́jú ìrora tó dára: Jíròrò àwọn àṣàyàn oògùn analgesia pẹ̀lú dókítà rẹ, kí o sì ronú nípa ìtàn ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ láti yẹra fún ìfàsẹ́yìn.
– Ìṣọ́ra ọmọ inú oyun: CTG tí ó bá wà, ìṣọ́ra DJJ déédéé, ìṣàyẹ̀wò ìlọsíwájú ọmọ.
– Ẹgbẹ́ ọmọ tuntun tí ó wà ní ìdúró: Àwọn ọmọ tí àwọn ìyá wọn ti ní ìtàn lílo oògùn nílò àkíyèsí fún àwọn àmì àrùn NAS, ìṣòro èémí, tàbí ìṣòro ìyípadà ara.
3. Ìtọ́jú lẹ́yìn ìbímọ àti fífún ọmọ ní ọmú
– Àbójútó ìṣàn ẹ̀jẹ̀ àti àkóràn: Ipò ìyá náà lè jẹ́ èyí tó léwu jù nítorí ipò oúnjẹ àti àwọn ìṣòro míìrán.
– Àtìlẹ́yìn fún fífún ọmọ ní ọmú: A sábà máa ń gbani nímọ̀ràn láti fún ọmọ ní ọmú tí ìyá náà bá dúró ṣinṣin tí kò sì lo àwọn ohun tí kò bófin mu, ṣùgbọ́n ìpinnu náà gbọ́dọ̀ jẹ́ ti ẹnìkọ̀ọ̀kan kí ó sì tẹ̀lé àwọn ìlànà àti ìgbìmọ̀ pẹ̀lú dókítà.
– Àyẹ̀wò ìsoríkọ́ lẹ́yìn ìbímọ: Àwọn ìyá tí wọ́n ní ìtàn ìforígbárí nínú ìbálòpọ̀ wà nínú ewu gíga, nítorí náà, àbójútó àti ìtọ́sọ́nà jẹ́ pàtàkì tí àwọn àmì ewu bá wà.
– Ìdènà ìfàsẹ́yìn: Ṣe ètò fún ìrànlọ́wọ́ ìdílé, àwọn ẹgbẹ́ ìrànlọ́wọ́, àwọn olùdámọ̀ràn, àti àwọn àyẹ̀wò tí a ti ṣètò.
4. Ìtọ́jú Ọmọ Ọjọ́ Abí
– Àkíyèsí fún àìsàn yíyọ kúrò: Ṣàyẹ̀wò fún ìrúkèrúdò, ìwárìrì, ìṣòro oúnjẹ jíjẹ, ìgbẹ́ gbuuru, ìfọ́jú, hyperreflexia, tàbí ìwárìrì.
– Ìtọ́jú àtìlẹ́yìn: Àwọn ọ̀nà bíi fífọwọ́ ara, yàrá dídákẹ́jẹ́ẹ́, awọ ara sí awọ ara, àti fífọ ọmọ ní ọmú (nígbà tí ó bá ṣeé ṣe) lè dín àwọn àmì àrùn náà kù.
– Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìtọ́jú ìṣègùn: Tí àwọn àmì àrùn náà bá le koko, dókítà lè pèsè ìtọ́jú oògùn gẹ́gẹ́ bí ìlànà ilé ìwòsàn.
5. Ètò Ìdílé àti Ètò Oyún
Àwọn iṣẹ́ ètò ìdílé ṣe pàtàkì láti dènà oyún tí a kò gbèrò nígbà tí a bá ń gba ìtọ́jú.
– Ṣàlàyé àwọn àṣàyàn ìdènà oyún tó gbéṣẹ́ (fún àpẹẹrẹ IUD, ìfàmọ́ra, abẹ́rẹ́, ìṣẹ́gùn) tí a ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ipò ìlera àti ohun tí a fẹ́.
– Ṣe àfikún ìmọ̀ràn ìwádìí ṣáájú ìmòye fún àwọn aláìsàn tí wọ́n fẹ́ lóyún lẹ́yìn ìdúróṣinṣin, títí bí ìyọkúrò oògùn, ìdàgbàsókè oúnjẹ, àti ìdarí àwọn àrùn mìíràn.
Àkọsílẹ̀, Ìtọ́kasí, àti Ìfọwọ́sowọ́pọ̀
Àwọn ìwé ìtọ́jú gbọ́dọ̀ pé: àwọn àbájáde ìṣàyẹ̀wò, àwọn ètò, àwọn ìgbésẹ̀, àwọn ìṣàyẹ̀wò, àti ìbánisọ̀rọ̀ ìtọ́kasí. Àwọn agbẹ̀bí gbọ́dọ̀ mọ̀ nípa nẹ́tíwọ́ọ̀kì iṣẹ́ náà: àwọn ilé ìtọ́jú ìlera àwùjọ, àwọn ilé ìwòsàn ìtọ́kasí, àwọn iṣẹ́ ìlera ọpọlọ, àtúnṣe ìfàjẹ̀sí, àti ìrànlọ́wọ́ àwùjọ. Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tún ní ìrànlọ́wọ́ ìṣàkóso tí aláìsàn bá dojúkọ àwọn ìpèníjà ìnáwó, ìdámọ̀, tàbí wíwọlé.
Awọn Ipenija ati Awọn Ọgbọn Iṣẹ
Àwọn ìpèníjà tó tóbi jùlọ ni àbùkù, ìbẹ̀rù àwọn aláìsàn láti jẹ́ olóòótọ́, àwọn ibi ìwádìí tó kéré, àti àìsí ètò ìtọ́kasí tó rọrùn. Àwọn ọgbọ́n náà ní nínú mímú kí agbára àwọn agbẹ̀bí sunwọ̀n síi, kíkọ́ ní ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú ìmọ̀lára, ṣíṣe àfikún àwọn iṣẹ́ ìtọ́jú afẹ́fẹ́ pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ ìlera ìyá àti ọmọ, àti pípèsè àwọn ibi ìgbìmọ̀ràn tó ní ààbò. Àtìlẹ́yìn àwùjọ àti ìdílé ṣe pàtàkì fún mímú ìlera tó wà pẹ́ títí.
Ipari
Ìtọ́jú agbẹ̀bí fún ìfàmọ́ra oògùn nílò ọ̀nà tó péye tó so ààbò ìbímọ, ìrànlọ́wọ́ ọpọlọ, ìdènà ìṣòro, àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàárín àwọn òṣìṣẹ́. Àwọn agbẹ̀bí ń kó ipa pàtàkì nínú wíwá ìtọ́jú ní ìbẹ̀rẹ̀, ẹ̀kọ́, ìtọ́jú ìyá àti ọmọ inú oyún, ìrànlọ́wọ́ ìbímọ, ìtọ́jú ọmọ lẹ́yìn ìbímọ, ìṣọ́ra ọmọ tuntun, àti ìmọ̀ràn lórí ètò ìdílé. Pẹ̀lú ìtọ́jú onínúure àti àìdáwọ́dúró, àǹfààní ìyá láti gbádùn ara rẹ̀ pọ̀ sí i, ewu àbájáde búburú fún ọmọ náà sì dínkù.
Tí o bá fẹ́, mo lè ṣe àtúnṣe àpilẹ̀kọ yìí sí ọ̀nà ìṣẹ́-àkànṣe (ìṣáájú–àtúnyẹ̀wò ìwé–ìjíròrò–ìparí), fi ìwé àkójọpọ̀ kún un, tàbí kí n dojúkọ ọ̀ràn pàtó kan bíi opioids, methamphetamine, tàbí lílo oògùn olóró.
