Khopolo-taba ea Sebopeho sa Limolek'hule ea VSEPR: Kutloisiso e Tebileng
Pengatar
Khopolo-taba ea Valence Shell Electron Pair Repulsion (VSEPR) ea sebopeho sa limolek'hule ke khopolo-taba ea motheo k'hemistring e sebelisetsoang ho bolela esale pele sebopeho kapa jeometri ea limolek'hule tse bakoang ke litlamo lipakeng tsa liathomo. Khopolo-taba ena ke sesebelisoa sa bohlokoa bakeng sa litsebi tsa lik'hemistri ho utloisiseng sebopeho sa limolek'hule le thepa e fapaneng ea lik'hemik'hale le ea 'mele eo li e hlahisang. Sengoloa sena se tla fana ka kakaretso e tebileng ea khopolo-taba ea VSEPR, melao-motheo ea eona ea motheo, le libopeho tse fapaneng tsa limolek'hule tse ka boleloang esale pele ho sebelisoa khopolo-taba ena.
Melao-motheo ea Motheo ea Khopolo-taba ea VSEPR
Khopolo-taba ea VSEPR e thehiloe molao-motheong oa hore lielektrone li tsamaisana ho potoloha athomo, e leng se etsang hore li amohele maemo a fokotsang ho kheloha hona. Lielektrone tsena li ka ba lipara tse kopanyang kapa lipara tse le 'ngoe.
Melao-motheo e meholo ea khopolo-taba ea VSEPR ke:
1. Ho kgutlela morao pakeng tsa dipara tsa dielektrone: Dipara tsa dielektrone tse potileng athomo e bohareng di tla leka ho dula di le hole haholo kamoo ho ka kgonehang ho fokotsa ho kgutlela morao.
2. Mefuta ea lipara tsa lielektrone: Lipara tse le 'ngoe li atisa ho nka sebaka se seholo ho feta lipara tse kopantsoeng hobane lipara tse le 'ngoe li haufi le khubu 'me ha li tlameletsoe liathomong tse ling.
Tlhaloso ea AX ho Khopolo-taba ea VSEPR
Ho hlalosa sebopeho sa molek'hule ho sebelisoa khopolo-taba ea VSEPR, ho sebelisoa mongolo oa AXE, moo:
– A e emela athomo e bohareng ka har'a molek'hule.
– X e emela palo ea lipara tse tlamang tsa lielektrone tse tlamiloeng ho athomo e bohareng.
– E e emela palo ea lipara tsa lielektrone tse le 'ngoe athomong e bohareng.
Sebopeho sa limolek'hule ho ea ka khopolo-taba ea VSEPR
Tse latelang ke li-geometri tse 'maloa tsa limolek'hule tse ka hlalosoang ho sebelisoa khopolo-taba ea VSEPR e thehiloeng ho AXE notation:
1. Mothati (AX2):
– Mehlala: BeCl2, CO2.
– Ka har'a molek'hule e otlolohileng, ho na le lipara tse peli tsa lielektrone tse tlamang tse arohaneng ka likhato tse 180. Ha ho na lipara tse le 'ngoe tsa lielektrone athomong e bohareng.
2. Polane ea Trigonal (AX3):
– Mohlala: BF3.
– Ho jeometri ena, lipara tse tharo tsa lielektrone tse tlamang li hasane holim'a sefofane se le seng ka likhutlo tsa likhato tse 120. Ha ho na lipara tse le 'ngoe tsa lielektrone athomong e bohareng.
3. E kobehileng kapa e bōpehileng joaloka V (AX2E kapa AX2E2):
– Mohlala: SO2 (AX2E), H2O (AX2E2).
– Thutong ena ea jeometri, ho na le lipara tse peli tsa lielektrone tse tlamang le lipara tse le 'ngoe kapa tse peli tse le 'ngoe. Lipara tse le 'ngoe li sutumelletsa lipara tse tlamang haufi, e leng se fellang ka sebopeho se kobehileng.
4. Tetrahedral (AX4):
– Mohlala: CH4.
– Ho na le dipara tse nne tsa dielektrone tse tlamahaneng tse hlophisitsweng ka ho lekana ka sekhutlo sa di-degree tse 109.5. Ha ho na dipara tse le nngwe tsa dielektrone athomong e bohareng.
5. Piramidi e Meraro (AX3E):
– Mohlala: NH3.
– Ho na le lipara tse tharo tsa lielektrone tse kopanyang le para e le 'ngoe e le 'ngoe. Lipara tse le 'ngoe li sutumelletsa lipara tse kopanyang ka thoko, li etsa piramite ea trigonal e nang le para e le 'ngoe e le 'ngoe holimo.
6. Trigonal Bipyramidal (AX5):
– Mohlala: PCl5.
– Ho na le lipara tse hlano tsa lielektrone tse kopanyang tse nang le lipara tse tharo ka sefofaneng se le seng (sekhutlo sa likhato tse 120) le lipara tse ling tse peli maemong a axial (sekhutlo sa likhato tse 90).
7. Seseaw (AX4E):
– Mohlala: SF4.
– Ho na le dipara tse nne tsa dielektrone tse kopanyang le para e le nngwe e le nngwe. Sebopeho sa jemetiki ya seesaw se boptjwa hobane dipara tse le nngwe di itlhophisa ho fokotsa ho kgopiseha.
8. E bōpehileng joaloka T (AX3E2):
– Mohlala: ClF3.
– Ho na le dipara tse tharo tse kopanyang tsa dielektrone le dipara tse pedi tse le nngwe, tse etsang sebopeho sa sebopeho sa T.
9. Octahedral (AX6):
– Mohlala: SF6.
– Ho na le lipara tse tšeletseng tsa lielektrone tse tlamang tse arolelanoang ho pholletsa le li-axes tsohle tse tharo tsa Cartesian ka likhutlo tsa likhato tse 90. Ha ho na lipara tse le 'ngoe feela athomong e bohareng.
10. Piramidi e Sekwere (AX5E):
– Mohlala: BrF5.
– Ho na le lipara tse hlano tsa lielektrone tse kopanyang le para e le 'ngoe ea lielektrone, tse etsang piramite e sekoere e nang le motheo o sekoere.
11. Polane e Sekwere (AX4E2):
– Mohlala: XeF4.
– Ho na le lipara tse 'ne tsa lielektrone tse tlamang le lipara tse peli tse le mong, tse fellang ka jeometri e planar ka lipara tse le 'ngoe tse leng ka lehlakoreng le leng la lipara tse tlamang.
Meeli le Ts'ebeliso ea Khopolo-taba ea VSEPR
Leha khopolo-taba ea VSEPR e le molemo haholo, e na le mefokolo e itseng. Limolek'hule tse ling tse rarahaneng ha li lumellane le likhakanyo tsa VSEPR, haholo-holo ha athomo e bohareng e le kholo haholo kapa ha litlamo li le ngata haholo. Mohlala, khopolo-taba ea VSEPR ha se kamehla e nepahetseng ha e bolela esale pele sebopeho sa limolek'hule tse kenyelletsang litšepe tsa phetoho tse nang le li-d-orbitals tse amehang ho tlamahaneng.
Ho sa tsotellehe sena, VSEPR e ntse e nkoa e le sesebelisoa se molemo haholo thutong ea k'hemistri le tlhahlobong ea sebopeho sa limolek'hule. Khopolo-taba ena e 'nile ea sebelisoa haholo mafapheng a fapaneng a k'hemistri, ho kenyeletsoa k'hemistri ea lintho tse phelang, k'hemistri e sa tloaelehang, le k'hemistri ea baeloji.
Qetello
Khopolo-taba ea VSEPR ea sebopeho sa limolek'hule e fana ka mokhoa oa bohlokoa le o sebetsang oa ho bolela esale pele sebopeho sa limolek'hule ho latela palo ea lipara tsa lielektrone tse potileng athomo e bohareng. Ha re sebelisa melao-motheo ea motheo ea ho kheloha ha lipara tsa lielektrone le notation ea AXE, li-geometri tse fapaneng tsa limolek'hule li ka boleloa esale pele ka nepo maemong a mangata. Leha khopolo-taba ena e na le mefokolo e itseng, molemo oa eona thutong le lits'ebetsong tsa mahlale ha o latoloe. Ho utloisisa VSEPR ho re thusa ho utloisisa sebopeho le thepa ea limolek'hule hamolemo, qetellong ho rua molemo lipatlisisong tse ling tsa lik'hemik'hale le nts'etsopele.
