Mataupu Faavae mo le Fuafuaina o le Tulaga o se Vaa i le Sami
O le fuafuaina o le tulaga o se va’a i le sami o se tomai fa’avae i le folauga e fuafua ai le saogalemu o le folauga, le lelei o le auala, ma le sa’o o le taunu’u mai. I le lotolotoi o le lautele o le vasa e foliga tutusa, e tatau i folauga ona fa’amautinoa o lo’o "iloa" pea e a latou va’a le mea o i ai, le mea o lo’o latou aga’i i ai, ma mea e ‘alo ‘ese ai—mai vai papa’u ma ā’au i auala va’a pisi. E ui o lo’o aoga tekinolosi e pei o le GPS ma le ECDIS (Electronic Chart Display and Information System) i aso nei, ae o lo’o tumau pea le tāua o mataupu fa’avae o le tulaga. E mafai ona fa’aletonu tekinolosi, e mafai ona fa’alavelaveina fa’ailo, ma e mafai ona tutupu ni mea sese i totonu. O le mea lea, o le malamalama lelei i mataupu fa’avae o le tulaga o va’a o lo’o tumau pea le fa’avae o folauga fa’aonaponei.
1. Manatu Fa'avae: Tulaga, Ala, ma le Saosaoa
O le tulaga o se va'a e masani ona fa'aalia i fa'amaopoopoga o le latitu ma le loniti. Ina ia fa'atumauina le sa'o o le tulaga, e tatau fo'i i se tagata folau ona malamalama i le sootaga i le va o le ala (aga), saoasaoa, taimi, ma le mamao. O le mataupu faavae faigofie o le:
– Mamao = Saosaoa × Taimi
Afai e malaga se va'a i le 12 knots mo le 2 itula, o le mamao e malaga ai e 24 maila fa'atautai. Peita'i, e le tutusa uma le mamao ma le si'itia moni ona o le matagi ma le tafe o le vai. O le mafua'aga lea e le na'o le fa'atatauina o tulaga, ae o se tu'ufa'atasiga o fua, fa'atatauga, ma fa'asa'oga o le si'osi'omaga.
2. Dead Reckoning (DR): Fuafuaga o le Tulaga e Faʻavae i luga o le Gaioiga
O le Dead Reckoning o se metotia e fuafua ai le tulaga o se va'a e fa'atatau i lona tulaga mulimuli na iloa, ona fa'aopoopo lea o se fuafuaga o le ala o le va'a ma le saoasaoa i se vaitaimi fa'atulagaina. O le Dead Reckoning o se metotia fa'avae e tatau ona a'oa'oina aua e mafai ona fa'aaogaina i so'o se taimi e aunoa ma le fa'alagolago i fa'ailo mai fafo.
Laasaga lautele:
1. Fuafua le tulaga sa'o mulimuli o le amataga (fa'amau).
2. Matau le ala na mulimuli ai (e masani lava mai le tapasa/gyro).
3. Faamaumau le saoasaoa (mai le tusi fa'amaumau a le va'a po'o le fa'atatauga o le afi).
4. Fuafua le mamao na malaga ai i vaeluaga taimi.
5. Fa'atulaga se ata i luga o le siata fa'ata'avalevale e maua ai le tulaga o DR.
O le vaivaiga o le DR o lona natura fa'aputu: o mea sese laiti i le ala, saoasaoa, po'o le taimi o le a fa'aputuina ma mafua ai ona se'e ese le tulaga i le aluga o taimi. O le mea lea, e tatau ona fa'asa'oina soo le DR e ala i le fa'aogaina o isi metotia o le tu'uina o tulaga.
3. Tulaga Fa'atatau (EP): Fa'asa'oina o le DR i le Tafe ma le Matagi
I le sami, e seasea ona feoa'i va'a i se ala e mana'omia. E mafai e tafega ona tulei se va'a i autafa (set) ma fa'avavevave pe fa'agesegese (tafea). E iai fo'i le sao o le matagi, aemaise lava i va'a e tetele o latou fausaga.
O le Tulaga Fa'atatau (EP) o se tulaga fa'atatau e maua e ala i le amana'iaina o le a'afiaga o le tafe ma/po'o le matagi i le DR. O le mataupu fa'avae e fa'apea:
– Ua faʻamatalaina e DR le “gaioiga o le vaʻa e faʻatatau i le vai”.
– O loo taumafai EP e faamatala “le gaioiga a le vaa e faatatau i le lalolagi”.
E masani ona fa'aogaina e folau va'a fa'amatalaga o lo'o iai nei mai siata o le tai, siata fa'ata'ita'i, fa'amatalaga o le vasa, po'o ni matauga tu'usa'o (e pei o le fa'atusatusaina o le DR ma fa'amaumauga a le GPS e fa'atatau ai le seti ma le tafega). E mafai ai e le EP ona faia ni fuafuaga sili atu ona moni mo auala, aemaise lava i matafaga, tafega malolosi, po'o tafatafa o gutu o le vaitafe.
4. Fa'amautuina o le Tulaga: Fuafuaina o le Tulaga Moni e ala i le Mata'ituina
E le pei o le DR/EP, lea e faʻavae i luga o le fuafuaina, o le faʻamautuina o tulaga e faʻamoemoe e maua le tulaga o se vaʻa e faʻavae i luga o matauga poʻo fua o mea faitino poʻo faʻailo patino. E tele mataupu faavae lautele o le faʻamautuina:
a. Fa'amau Va'aia (U'amea Fa'alava)
I tafatafa o le talafatai, e mafai e se tagata folau ona fuafua ni itu mai ni mea faitino se lua pe tolu o le laueleele (moli o le sami, tumutumu o mauga, olo, maupuepue). I luga o se faafanua, o laina o itu mai nei mea faitino o le a feto'ai i le tasi tulaga—o le tulaga lea o le vaa.
Tuutuuga taua:
– E tatau ona iloa ma fa'atulaga manino mea faitino i luga o le fa'afanua.
– E tatau ona vave faia le toe aumaia o le uʻamea ina ia ʻaua neʻi mamao tele le fealuaʻi o le vaʻa.
– E lē tatau ona la’ititi tele le tulimanu lelei o le fetaulaiga’iga ina ne’i fa’ateleina ai le mea sese.
e. Mamao Tumau (Mamao o le Mauga ma le Radar)
E mafai fo'i ona fuafuaina le tulaga mai fua o le mamao:
– O le mamao e alu i ai: pe a iai le va’a i se laina sa’o i le va o fa’ailoga e lua o le folauga (laina ta’imua).
– O le mamao o le va'a i le mea i le talafatai na fuaina i le radar; fa'atasi ai ma isi mea e fa'atatau i ai le radar po'o le mamao e maua ai se fa'amautuga.
E matuā aogā tele le radar pe a lē lelei le vaʻai, ae e tatau ona faʻatulaga (aemaise lava mo mea sese i le mamao ma le saoasaoa) ma e tatau i mea o loʻo i luga o le lau ona fetaui ma le faʻafanua.
c. Fa'asa'oga Satelite (GPS/GNSS)
E vave ma sa'o le tulaga e maua mai le GPS, ae e taua pea le mataupu faavae o le puipuiga:
– Siaki le fa'amaumauga o le fa'afanua (e pei o le WGS-84) e fa'amautinoa ai e leai se suiga i fa'amaopoopoga.
– Siaki fa'atasi ma le radar/va'aiga pe afai e latalata i mea e lamatia ai femalagaa'iga.
– Ia nofouta i fa'alavelave fa'ailoilo, fa'asesega, po'o le fa'atulagaina sese.
E tatau ona vaʻaia le GPS o se tasi lea o puna o faʻaleleiga, ae le na o le pau lea.
5. Mataupu Faavae o le Sese ma le Sa'o
O le fuafuaina o le tulaga o se vaʻa e masani ona i ai ni mea sese. O le mataupu faavae autū o le faʻailoaina lea o mafuaʻaga o mea sese ma faʻaitiitia ai:
– Sese o le tapasa: e mafai e fesuia’iga fa’amaneta ma le fa’aletonu o le tapasa ona suia ai le u’amea.
– Sese i le taimi: o le le tutusa o le faamaumauina o faamaumauga e aafia ai DR.
– Sese o le saoasaoa: e mafai ona sese faʻamaumauga o vaʻa ona o le leaga o le eleelea poʻo tulaga o le sami.
– Mea sese i le fa'ata'ita'iina o ata: fua fa'afanua, sa'o o meafaigaluega (kaliper, fua), ma mea sese faaletagata.
– Sese o le sensor eletise: gyro drift, sese o le radar, po'o le fa'atulagaina o le GNSS.
O le mea lea, e faʻaaogaina e le au folau le toe faʻaaogaina: afai e lua pe tolu auala e maua ai ni taunuuga tutusa, e faʻateleina le mautinoa i le tulaga. Afai e le tutusa, e tatau ona suʻesuʻeina le pogai o le eseesega aʻo leʻi faia se faʻaiuga.
6. O le mataupu faavae o le "Fa'aleleia Pea" ma le Mata'ituina
E lē o se gaoioiga e faia faatasi le fuafuaina o le tulaga, ae o se faagasologa faifai pea. I le faatinoga, e faatino e le tagata folau mea nei:
– Fuafua le DR i lea taimi ma lea taimi (e.g. itula pe i taimi uma e sui ai le ala).
– Faia ni mea e faaleleia ai i taimi uma e mafai ai pe a latalata atu i le laueleele po o le pisi o taavale.
– Faatusatusa le auala moni ma le auala fuafuaina (mataituina o ala).
– Faaaoga faailoilo ma tapula'a saogalemu (saogalemu o le ala, sese o le sopo'ia o le ala) i le ECDIS.
Faatasi ai ma le mata'ituina faifai pea, e mafai ai ona iloa vave ni mea e le fetaui ma le tulaga ina ia aua ne'i tuai tele ona faia ni gaioiga e faasa'o ai.
7. Mataupu Faavae o le Fuafuaga: Mai le Tulaga i Faaiuga o le Faatautaia o Vaalele
O le sini autū o le fuafuaina o le tulaga e lē na o le iloaina o faamaopoopoga, ae o le faia foʻi o faʻaiʻuga saogalemu mo femalagaaiga. Mai se tulaga saʻo, e mafai e le tagata folau ona:
– Fuafua po'o afea e sui ai le ala (vili i luga o le tulaga).
– Iloilo le mamao saogalemu mai mea matautia ('amu, vai papa'u, nofoaga fa'atapula'aina).
– Fetuunai le saoasaoa e tusa ai ma le faasologa ma tulaga o feoaiga.
– Fuafua vaega e lipotia ai ma faiga fa'avae o le uafu.
I se faʻalavelave faʻafuaseʻi—e pei o le faʻaletonu o le afi poʻo le faʻaletonu o le tau—o le tulaga saʻo e taua tele i le valaʻau atu mo se fesoasoani poʻo le filifilia o le nofoaga e sili ona latalata i ai.
Fa'ato'a
O mataupu faavae o le fuafuaina o le tulaga o se vaa i le sami e tuufaatasia ai fuafuaga faavae, malamalama i faatosinaga faalenatura, matauga o meafaigaluega, ma le faiga o le faamaoniga. O le Dead Reckoning e maua ai se faavae mo le gaioiga, o le Estimated Position e faaopoopo i ai le moni o tafega ma matagi, ae o le faatulagaina o tulaga—pe vaaia, radar, po o satelite—e maua ai faasaoga e faamautinoa ai o loo tumau pea le vaa i se ala saogalemu. I le vaitaimi nei, ua matua faigata lava tekinolosi o femalagaaiga, ae o le mafai ona malamalama i mataupu faavae ma iloilo le moni o faamatalaga e tumau pea e le mafai ona suia. O le puleaina o nei mataupu faavae, e sili atu ona saogalemu le femalagaaiga, sili atu ona lelei, ma sili atu ona saunia mo tulaga eseese e lei mafaufauina i le sami.