Auala e Malamalama ai i Fa'amaumauga o le Tau mo Felauaiga
O le malamalama i faʻamaumauga o le tau o se tasi lea o tomai sili ona taua i le lalolagi o femalagaaiga. Po o oe o se kapeteni o vaʻa fefaʻatauaʻiga, o se faifaiva masani, o se auvaa vaʻa fiafia, poʻo se folau fou, o au faʻaiuga i le sami e matua aʻafia lava i tulaga o le ea ma le sami. O le tau e foliga mai "lelei" mai le matafaga e mafai ona vave suia i vai matala. O le mea lea, o le mafai ona faitau ma faʻamatalaina faʻamaumauga o le tau e fesoasoani e faʻamautinoa ai le saogalemu o le folauga, sili atu le lelei, ma sili atu le mafanafana.
O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai le auala e malamalama ai i faʻamaumauga o le tau mo felauaiga: mai ituaiga faʻamaumauga e masani ona faʻaaogaina, auala e faitau ai faʻafanua o le tau, i faʻailoga taua e pei o le matagi, galu, mamafa o le ea, ma le ono afā.
1. Aiseā e tāua ai faʻamatalaga o le tau i felauaiga?
I le sami, e toetoe lava o vaega uma o se malaga e aʻafia e le tau: auala, saoasaoa, faʻaaogaina o le suauʻu, mautu o le vaʻa, saogalemu o le auvaa, ma le lamatiaga o le faʻaleagaina o uta. E mafai e matagi malolosi ona mafua ai galu maualuluga ma tafega malolosi o le fogāeleele. E mafai e timuga mamafa ona faʻaitiitia ai le vaʻaia, faʻalavelaveina ai le folauga, ma faʻateleina ai le lamatiaga o le fetoʻai. E mafai e uila ona faʻaleagaina mea faʻaeletoronika, ae o afa e mafai ona lamatia ai le saogalemu o se vaʻa.
I le faitauina o faʻamatalaga o le tau, e mafai e le au folau ona:
– filifili se taimi e sili atu le saogalemu e alu ese ai,
– aloese mai nofoaga matautia,
- fetu'una'i le saoasaoa ma le auala,
– saunia le vaʻa ma le auvaa e feagai ma tulaga faigata.
2. Punaoa o Faʻamatalaga Tau mo Folau
O aso nei, e mafai ona maua faʻamatalaga o le tau mai le tele o punaoa, e aofia ai faʻamatalaga masani ma faʻamatalaga faatekinolosi. O nisi nei o faʻamatalaga e masani ona faʻaaogaina:
1. BMKG (Initonesia): tuʻuina atu faʻamatalaga o le tau i le gataifale, maualuga o galu, itu e agai i ai le matagi ma le saoasaoa, ma lapataʻiga vave.
2. NOAA, ECMWF, ma isi auaunaga faavaomalo: e tuʻuina atu faʻataʻitaʻiga o le tau i le lalolagi atoa e masani ona avea ma faʻavae mo faʻaoga tau.
3. Leitio o le tau ma le NAVTEX: e matuā aogā tele mo va'a o lo'o folau mamao ese mai le initaneti.
4. Talosaga tau i le gataifale: fa'aalia ai fa'afanua o matagi, galu, tafega o le sami, ma fa'amatalaga tau i itula ta'itasi.
5. Mata'ituina tuusa'o: o le mata'ituina o ao, itu e agai i ai le matagi, le mamafa o le ea, ma suiga i galu e tumau pea le taua o le fa'amaoniga o tulaga moni.
O le mea sili, e mafai e le au folau ona tuufaatasia punaoa eseese ina ia aua le faalagolago i le tau e tasi.
3. Fa'amaumauga Autū i Fa'amaumauga o le Tau i le Gataifale
Ina ia aoga faʻamatalaga o le tau mo folauga, e tatau ona e taulaʻi atu i mea nei:
a) Matagi
O le matagi o le mea sili ona taua. O faʻamaumauga o le matagi e masani ona aofia ai:
– le itu e sau ai le matagi (le mea e sau ai le matagi),
– saoasaoa o le matagi (knots, m/s, poʻo km/h),
– matagi malosi (o matagi malolosi e sili atu le malolosi nai lo le averesi).
I folauga, e masani ona sili atu ona matautia matagi malolosi nai lo le saoasaoa masani aua e mafai ona mafua ai ona faafuaseʻi ona liu le vaa, lofituina la (i luga o se vaa folau), pe atili ai ona sousou galu.
I se tulaga lautele, o matagi e sili atu i le 20–25 knots e mafai ona mafua ai ni tulaga le to’a ma matautia mo va’a laiti, e fuafua i le itu e agi ai le matagi ma le umi o le feck (le mamao e agi ai le matagi i luga a’e o le sami).
e) Galu (Galu/Pepe)
E masani ona vaevaeina faʻamaumauga o galu i:
– maualuga o galu / maualuga taua o galu (Hs): averesi o le vaetolu aupito maualuga o le galu,
– vaitaimi / vaitaimi o galu: le va o le taimi i le va o tumutumuga o galu (sekone),
– le itu / le itu e aga'i i ai le galu.
E tāua tele, o le maualuga lava e tasi o galu e mafai ona lagona le matuā eseese e fuafua i lona vaitaimi. O se galu e 2-mita le umi e 12–14 sekone e masani ona umi atu ma fetolofi, ae o se galu e 2-mita le umi e 6–7 sekone e masani ona sili atu ona maai ma aafia ai. Mo le tele o vaa laiti, o galu pupuu ma fetolofi e masani ona sili atu ona faigata ma lamatia nai lo galu uumi.
c) Mamafa o le Ea
E fesoasoani le mamafa o le ea (i le hPa) e faitau ai aga o le tau. O le mataupu faavae autū:
– pa'ū vave o le mamafa o le mamafa: ono fa'aleaga le tau, fa'ateleina o matagi, ono tula'i mai o afa,
– o loʻo siʻitia pea le mamafa o le ea: e foliga mai e faʻaleleia le tau.
E tāua pea se barometer i luga o se vaa—tusa lava pe iai sau app tau—auā e maua ai se faʻailoga o tulaga moni i le lotoifale.
d) Timuga ma le Ufiufi o Ao
E aʻafia e timuga mamafa:
- va'aiga,
– lamatiaga o le puao le tumau,
– le ono iai o matagi malolosi i le lotoifale (alu ifo i lalo),
– le mafanafana ma le fa'agaoioiga o le fogafale.
E taua fo'i le ufiufi o ao mo le iloiloina o suiga o le tau. O ao Cumulonimbus (CB) o se fa'ailoga lea o fa'alavelave fa'afuase'i, uila, timuga mamafa, ma matagi malolosi e mafai ona o'o fa'afuase'i mai.
e) Va'aiga
E masani ona le amana'iaina fa'amaumauga o le va'aiga, ae e taua tele mo le saogalemu. O le puao po'o le timu mamafa e mafai ona faigata ai ona va'aia ma iloa isi va'a. Afai e fa'aitiitia le va'aiga, e tatau ona fa'atino ni faiga fa'avae mo le saogalemu e pei o le fa'aaogaina o le radar, le iliina o le pū, ma le saoasaoa saogalemu.
f) Tafega o le Vasa (Tafega)
Aafiaga o loʻo iai nei:
- taimi e malaga ai,
– fa'aaogāina o le suau'u,
- le faigofie ona gaoioi,
– tulaga o galu.
E tāua tele, o tafega e fealua’i fa’asaga i le matagi e mafai ona fa’atupuina ai galu e sili atu ona ma’ai ma sili atu ona mata’utia. Mo se fa’ata’ita’iga, o matagi malolosi e fa’asaga i le tafe e mafai ona faia ai ni “galu tumau,” po’o ni galu e foliga maualuga ma ma’ai.
4. Auala e Faitau ai Fa'afanua o le Tau ma Fa'ailoga Fa'avae
E tele fa'aaliga o tau o le lalolagi e fa'aalia i luga o fa'afanua. O vaega autū ia:
a) Isobar ma le Nofoaga Tutotonu o le Mamafa
O le Isobar o se laina e faʻafesoʻotaʻi ai nofoaga e tutusa le mamafa o le ea.
– O isobars vavalalata e faʻaalia ai se gradient tele o le mamafa → e masani ona malolosi matagi.
– O isobars e mamao ese e faʻaalia ai le vaivai o matagi.
Ogatotonu o le mamafa:
– Mamafa maualalo (L): e masani ona aumaia le tau leaga, timuga ma matagi malolosi.
– Mamafa maualuga o le mamafa (H): e foliga mai e susulu ma mautu, e ui lava e tatau lava ona e nofouta i matagi o loo siomia ai le ea.
b) Tau i le Tau
O se vaega pito i luma o se feiloa'iga o vaega eseese o le ea. I luga o se fa'afanua o le lalolagi, e mafai ona e va'aia:
– itu malulu: e masani ona sosoo ai ma le suiga o le itu e agi ai le matagi, timuga, afa,
– luma mafanafana: e sili atu ona tutusa le tufatufaina o le timu ma umi,
– pito i luma ua punitia: tulaga faigata, ono iai le tau leaga.
Mo le folauga, o le faalatalata atu po o le sopoia o se gataifale e manaʻomia ai le faʻaeteete, auā e mafai ona vave suia le matagi ma galu.
5. Fa'afeso'ota'i o Va'aiga Tau i Tulaga o Va'a ma Ala o Felauaiga
E lē mafai ona fa'amatalaina fa'amaumauga o le tau e aunoa ma se fa'amatalaga sa'o. E eseese va'a laiti mai va'a tetele. O le uta, foliga o le tino o le va'a, le ogatotonu o le kalave, ma le poto masani o le auvaa e fuafua ai tapula'a saogalemu. Pe a iloiloina tala o le tau, mafaufau i mea nei:
1. Itu o le matagi i le taumua o le va'a
O matagi ma galu mai luma (ulu o le sami) e mafua ai ona pa'i le va'a i galu, ma fa'agesegese ai ma lamatia ai le pa'ō. Mai le itu (beam seas) e fa'ateleina ai le lamatiaga o le ta'avale. Mai tua (mulimuli o le sami) e mafai ona mafua ai le fa'ase'e ma le fe'avea'i o galu i nisi va'a.
2. Umi o le taimi e feagai ai ma tulaga leaga
E ese le aafiaga o se galu e 2–3 mita le maualuga mo le itula e tasi nai lo se galu e 8 itula. O le vaivai o le auvaa o se itu taua i le saogalemu.
3. Auala eseese ma uafu sulufa'i
Ia fuafua i taimi uma se nofoaga e malu ai: o se faga, o se uafu lata ane, poʻo se nofoaga e sili atu ona malu mai le itu e agi malosi ai le matagi.
4. Suiga i tai ma tulaga o le sami
I ogasami e leai ni matafaga po'o ni ogasami vaapiapi, e mafai e tafega o le tai ona fa'ateteleina ai galu pe afai e fa'asagatau i le matagi.
6. Iloa vave Faailoga Lapataʻi o le Tau Leaga
E le gata i le faalagolago i tala o tau, e manaʻomia foʻi e le au folau ona iloa faailoga nei:
– e vave ona pa'ū le mamafa o le ea,
– o ao pogisa e tuputupu aʻe faʻalava (cumulonimbus),
– ua faafuaseʻi ona toʻafilemu le matagi ona agi malosi lea (faailoga o se matagi malosi),
– suiga e le masani ai i le itu e agi ai le matagi,
– laina o le afa i le tafailagi.
Afai e aliali mai nei faailoga, mafaufau e fa'aitiitia le la (mo va'a folau), fa'amautu uta i luga o le fogafale, tapuni faitoto'a, fetu'una'i le ala, ma fa'afou fa'amatalaga o le tau.
7. Mea Sese Masani pe a Fa'amatalaina Fa'amaumauga o le Tau
O nisi o mea sese masani:
– na o le tilotilo i le faailoga “manino/aoa” e aunoa ma le siakiina o le matagi ma galu,
– le amana'iaina o le taimi o matagi malolosi ma peau,
– tele naua le faʻatuatuaga i le tasi talosaga/faʻataʻitaʻiga,
– le le uaʻi atu i eseesega o tulaga i le talafatai ma le sami,
– le le faʻafouina o le tala o le tau aʻo leʻi alu ese ma aʻo faia le malaga.
E fesuisuia'i le tau; e taua tele fa'afouga masani.
Fa'ato'a
O le malamalama i faʻamaumauga o le tau mo folauga e aofia ai le faitauina o numera, malamalama i faʻafanua o le tau, ma le faʻafesoʻotaʻiina i tulaga o vaʻa ma le auala. Taulaʻi i le matagi, galu (maualuga, itu e agaʻi i ai, ma le vaitaimi), mamafa o le ea, timuga ma le vaʻaia, ma tafega o le sami. Faaaoga le tele o punaoa o faʻamaumauga, siaki mo faʻafouga lata mai, ma faʻamaonia i latou i ni matauga tuusaʻo i le sami.
O le faitauina ma le filiga o faʻamaumauga o le tau, e le gata o le a faʻaleleia atili ai le saogalemu ae o le a faʻaleleia atili ai foʻi lau folauga ma le fuafuaina. Afai e te manaʻo ai, e mafai foʻi ona ou fesoasoani ia te oe e fatuina se "lisi siaki o faʻamatalaga o le tau" aʻo leʻi folau pe tuʻuina atu se faʻataʻitaʻiga o le auʻiliʻiliga o le tau e faʻavae i luga o se auala faʻapitoa i Initonesia.