Taiala i le Faʻaaogaina o Faiga Faʻatautaia Masani
E ui i le alualu i luma o tekinolosi e pei o le GPS, fa'afanua numera, ma tapasa atamai, ae o lo'o taua pea tomai masani i le folauga. O faiga masani o folauga o se auala e fuafua ai le itu ma le tulaga e ala i le fa'aaogaina o fa'ailoga fa'alenatura, mea fa'alelagi, foliga o le eleele, ma meafaigaluega faigofie e pei o tapasa maneta ma fa'afanua pepa. E aoga lenei malamalama pe a uma maa, leiloa le fa'ailo, fa'aleagaina masini, pe tatou te i ai i nofoaga maotua. E le gata i lea, o folauga masani e fa'aleleia atili ai fo'i le malamalama i le siosiomaga ma fa'aleleia atili ai le saogalemu a'o femalagaa'i, aemaise lava mo tagata a'e mauga, folau, tagata su'esu'e, ma so'o se tasi e masani ona faia ni gaoioiga i fafo.
1. Malamalama i Mataupu Faavae Autu o le Fa'atautaia o Felauaiga
O le fa'atautaia o femalagaiga e taliina ai fesili e tolu: o fea o tatou i ai, o fea o tatou aga'i i ai, ma le auala e o'o atu ai iina. Ina ia taliina nei fesili, tatou te mana'omia ni fa'asinomaga i le itu (matu-saute-sasa'e-sisifo), meafaigaluega mo le fuaina ma le siakiina o lo tatou tulaga, ma le mafai ona faitau i mea o lo'o siomia ai i tatou.
E masani ona faʻalagolago le faiga masani o folauga i le tuʻufaʻatasia o auala, auā e lē lava le tasi auala. Mo se faʻataʻitaʻiga, e mafai e le tau ao ona ufitia ai le la ma fetu, pe faigata foʻi ona iloa atu laufanua mai se mea mamao ona o le togavao mafiafia. O le mea lea, o le ki i folauga masani o le "faʻamaoniga": faʻafetaui le itu o le tapasa ma le faʻafanua, ona toe faʻamaonia lea e ala i foliga masani.
2. Faaaogaina o se Tapasa Maneta
O le tapasa o se meafaigaluega faigofie ae matuā aogā. E faasino le nila o le tapasa i le itu i mātū maneta, ae lē o le itu i mātū moni. O le eseesega i le va o ia mea e lua e taʻua o le declination. I nisi o vaega, e mafai ona lava le tele o le declination e aʻafia ai le saʻo o le itu. O le mea lea, afai o loʻo e faʻaaogaina se faʻafanua o le topographic e aofia ai faʻamatalaga o le declination, aʻoaʻo pe faʻapefea ona fetuʻunaʻi.
Auala masani e faʻaaoga ai se tapasa:
1. Ia uu mafolafola le tapasa ina ia mafai ona fealua’i saoloto le nila.
2. Fa'ata'amilo le tino se'ia o'o ina tutusa le nila mumu ma le fa'ailoga "N" (matu) i luga o le tapasa.
3. O le itu o loʻo e faasaga i ai e faʻaalia ai le azimuth poʻo le itu o le taunuuga.
Mo le fa'atautaia i le fanua, e mafai ona e fuafuaina le u'amea (itu o le tulimanu):
– Fa'asino le fa'ailoga fa'alava o le tapasa i le mea o lo'o fa'amoemoeina (e pei o se tumutumu o se mauga po'o se la'au tele).
– Faitau le numera o le tikeri i luga o le fua fa'atatau o le tapasa.
– Sefe le numera, ona savali lea a'o fa'atulaga le nila e sa'o i matū i luga o le pusa o le tapasa.
Fautuaga tāua: taofi le tapasa mamao mai mea u'amea tetele, uaea eletise, po'o masini eletise e mafai ona fa'alavelave i le fanua maneta.
3. Faitauina o Fa'afanua Pepa ma Fa'afanua Fa'afanua
O fa'afanua pepa o le uo mamae lea o se faiga masani o femalagaa'iga. O fa'afanua o le laufanua e fa'aalia ai foliga o le maualuga, vaitafe, auala savali, vanu, ma tumutumuga. O le malamalama i foliga o le laufanua e fesoasoani ia te oe e filifili ai se auala saogalemu ma lelei.
Mea e tatau ona malamalama i ai:
– Fua fa'atatau o le fa'afanua: Mo se fa'ata'ita'iga 1:25.000 o lona uiga 1 cm i luga o le fa'afanua = 250 m i luga o le eleele.
– Laina fa'ata'amilosaga: O le vavalalata o laina, o le tele fo'i lea o le ma'ai o le laufanua.
– Fa'ailoga o le fa'afanua: Auala, vaitafe, alalaupapa, vaomatua, nofoaga, ma isi mea fa'apena.
Auala aogā:
1. Fa'asaga le fa'afanua i le tapasa: fa'ata'amilo le fa'afanua se'ia o'o ina tutusa le itu i matū o luga o le fa'afanua ma le itu i matū o luga o le tapasa.
2. Fuafua lou tulaga e ala i le su'eina o foliga o le laueleele e faigofie ona iloa, e pei o le fetaulaiga o vaitafe, tumutumuga o mauga, po'o pi'oga o le auala.
3. Fuafua lau auala ma mafaufau i foliga vaaia o le ala: aloese mai le a'e tele pe a le mana'omia, ma mafaufau i alavai po'o tumutumuga o ni "ta'iala fa'alenatura".
4. Fa'atautaia o Felauaiga e Fa'aaoga ai le La
E mafai ona avea le la ma fa'ailoga fa'atuatuaina o le itu e aga'i i ai. I se tulaga lautele:
– E oso aʻe le la i sasaʻe ma goto i sisifo.
– I le ao, o lona tulaga o loʻo i le vaega o le lagi e fesoʻotaʻi ma le itu i matū poʻo le itu i saute e fuafua i le nofoaga (i le itu i saute o le lalolagi, e masani ona i ai le la i matū; i le itu i mātū o le lalolagi, e masani ona i ai i saute).
Auala faigofie:
– I le taeao, o le itu o loʻo i ai le ata faʻaloaloa e masani ona faʻasino i sisifo (auā o loʻo i sasaʻe le la).
– I le aoauli, e fa’aloloa atu ata i sasa’e (auā o lo’o i sisifo le la).
E mafai fo'i ona e fa'aogaina le metotia o le "uati analog": fa'asino le lima itula i le la, ona su'e lea o le ogatotonu i le va o le lima itula ma le 12 i le aoauli e fa'atatau ai le itu i matū/saute (o lenei metotia e sili atu ona pei o se fa'atatauga, e le o se mea sa'o tele, ma e mana'omia ai fetu'una'iga mo sone taimi ma vaitau).
5. Fa'atautaia o Fetu (Fetu Fa'aputuga Fetu)
I le pō, e mafai e fetu ona fesoasoani ia te oe e folau ai. I le Itulagi i Matu, o Polaris (le Fetu i Matu) e toetoe lava a tutusa ma le itu i matu moni. E masani ona maua e ala i le faʻaaogaina o le fetu o Ursa Major (le Big Dipper): o fetu "faʻasino" e lua i totonu o le pesini o le Big Dipper e faʻasino atu i Polaris.
I le Itulagi i Saute, e leai se fetu o loʻo i luga aʻe tonu o le Pole i Saute, ae o le fetu o Crux (Southern Cross) e mafai ona fesoasoani e fuafua le itu i saute. I le faʻalauteleina o le laina autū o le Southern Cross ma le "tuʻuina ifo" o le fuafuaga i le tafailagi, e mafai ona e fuafua faʻatatau le itu i saute.
O metotia e faʻavae i fetu e manaʻomia ai le lagi manino ma le itiiti o le faʻaleagaina o le malamalama, ma e matua talafeagai ai mo siosiomaga i fafo poʻo le gataifale.
6. Faitauina o Faailoga Faanatura
E le gata i le lagi, ae o le natura foʻi e tuʻuina mai ai faʻailoga e iloa ai le itu e tatau ona i ai. Peitaʻi, e tatau ona faʻaaogaina ma le faʻaeteete lenei metotia, auā o le faʻalagolago naʻo i se faʻailoga e tasi e mafai ona faʻasesēina ai.
O nisi faʻailoga e masani ona aʻoaʻoina:
– Limu i luga o laau/papa: e masani ona tupu tele i le itu e susu ma e le tele se la e aliali mai ai. I nisi o itulagi, atonu e fiafia i se itu faapitoa (e pei o le itu i saute i le itu i matu o le lalolagi), ae e le o taimi uma e tutusa ai.
– O le itu e tafe ai le vaitafe: e masani ona tafe vaitafe mai nofoaga maualuluga i nofoaga maulalo ma e masani ona agai atu i vanu po o nofoaga e nonofo ai.
– Matagi malolosi ma laau tetele: i nisi o vaega, e mafai ona tutupu pi'o laau ona o matagi e masani ona agi mai le tasi itu.
O le mataupu silisili: fa'aaoga fa'ailoga faanatura e fai ma fa'ailoga, ona fa'amaonia lea i se fa'afanua po'o se tapasa pe a mafai.
7. Togafitiga Fa'a-Tortu e Fuafua ai le Tulaga
O le fa'a-triangulation o se metotia taua pe a e le o mautinoa po'o fea o e i ai i luga o se fa'afanua. O le auala lenei:
1. Filifili ni fa'ailoga se lua pe tolu e iloa lelei (tumutumu, 'olo, pi'oga o le vaitafe).
2. Ia fa'aaoga se tapasa e fua ai ou tulaga i fa'ailoga ta'itasi.
3. Fa'aliliu le laina fa'afo'i i le fa'afanua (e masani lava e ala i le tusiaina o se laina toe fo'i/laina toe fo'i).
4. O le tulaga e feiloa'i ai laina e fa'ailoa mai ai lou tulaga fa'atatau.
O le manino o faailoilo ma le lelei o fua o le uʻamea, o le saʻo foi lea o le tulaga o le a e mauaina.
8. Tausi le Sa'o A'o Savali (Saoasaoa ma Nofoaga e Siaki ai)
I se malaga umi, o se mea sese laitiiti e mafai ona fa'asesēina oe i se mea mamao ese mai le ala sa'o. E lua masaniga e fesoasoani:
– Saoasaoa: Faitauina o laasaga e fuafua ai le mamao. E mafai ona e fuaina muamua au laasaga i le 100 mita, ona faʻaaoga lea o le numera e fai ma fua faʻatatau.
– Nofoaga e Siaki ai: Fausia ni nofoaga e siaki ai i tafatafa o le auala (e.g., “A mae’a le 500 mita, e tatau ona e taunuu i se vaitafe la’itiiti”). E fesoasoani lea e vave iloa ai mea sese.
Afai e te taunuu i se tulaga e le fetaui ma le faafanua, taofi ma toe iloilo. Aua le faaauau pea ona savali, ma le manatu o le a e mauaina mulimuli ane.
9. Amioga Mama ma le Saogalemu i Felauaiga Masani
E lē gata i le itu e faasino i ai le folauga, ae e faatatau foʻi i le saogalemu. I taimi uma:
– Ta'u i isi e uiga i lau fuafuaga o le auala ma le taimi e fuafua e toe fo'i ai.
– Aumai mea faigaluega masani: tapasa, fa'afanua, fa'aili, moli uila, ofu timu, ma mea'ai/meainu fa'aopoopo.
– Ia malamalama i tapula’a o ou lava tomai ma tulaga o le tau.
– Afai e te sē, faʻaaoga le mataupu faavae: taofi, mafaufau, matau, fuafua.
Fa'ato'a
O le fa'atautaia o folauga masani o se tomai e fausia ai le tuto'atasi ma le mautinoa i fafo. I le tu'ufa'atasia o se tapasa, se fa'afanua pepa, se malamalama i le la ma fetu, ma le mafai ona faitau fa'ailoga fa'alenatura, e mafai ona e fuafua lou itu ma lou tulaga e aunoa ma le fa'alagolago i tekinolosi fa'aonaponei. O le tele o lou fa'ata'ita'i, o le a sili atu ona ma'ai ou lagona fa'atautaia o folauga. Ia avea le fa'atautaia o folauga masani ma se masani: amata i malaga faigofie, ona fa'agasolo lea i auala e sili atu ona faigata. I le iuga, o lenei tomai e le gata ina ta'ita'ia oe i lou taunu'uga ae fa'apea fo'i ona fa'amautinoa lou saogalemu i soo se mea e te i ai.