Malosiaga laina
O le momentum laina poʻo le mea e masani ona faapuupuuina o le momentum e faʻamatalaina o le oloa o le mamafa ma le saoasaoa.
p = mv
Fa'amatalaga: p = le malosi, m = mamafa (kilokalama), v = saoasaoa (mita/sekone)
O le Momentum o se vector quantity o lea e ese mai i le tele, e iai foʻi le itu e agaʻi i ai le momentum. O le itu e agaʻi i ai le momentum e tutusa ma le itu e agaʻi i ai le saoasaoa o le mea poʻo le itu e agaʻi i ai le mea.
E fa'atatau sa'o le malosi o le ta'avale i le mamafa ma le saoasaoa. O le tele o le mamafa, o le tele fo'i lea o le malosi o le ta'avale. E fa'apena fo'i, o le tele o le saoasaoa, o le tele fo'i lea o le malosi o le ta'avale. Mo se fa'ata'ita'iga, e lua ta'avale, se'i fa'apea o le ta'avale A ma le ta'avale B. Afai e sili atu le mamafa o le ta'avale A nai lo le mamafa o le ta'avale B ma e tutusa le saoasaoa o ta'avale uma e lua, ona sili atu lea o le malosi o le ta'avale A nai lo le ta'avale B. E fa'apena fo'i, afai e tutusa le mamafa o ta'avale A ma le ta'avale B ma e vave atu le gaoioi o le ta'avale A nai lo le ta'avale B, ona sili atu lea o le malosi o le ta'avale A nai lo le malosi o le ta'avale B. Afai e le minoi se mea e iai lona mamafa pe le minoi, ona leai lea o le malosi o le mea.
O le iunite faavaomalo o le momentum o le kilokalama mita/sekone, faapuupuu kg m/s.
uaua
O le impulse ua faʻamatalaina o le oloa o le malosi poʻo le malosiaga e mafua mai i le va o le taimi.

Teorama o le Impulse-Momentum
E maua le teorama o le impulse – momentum e ala i le faʻaitiitia O le fua fa'atatau o le tulafono lona lua a Newton i le tulaga o le momentum.
Fa'amatalaga:
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli
1. O se polo e 1 kg e togi faalava i le saoasaoa o le 2 m/s. Ona taia lea o le polo i le itu lava e tasi na i ai le polo muamua. O le polo e pa'i atu i le pate mo le 1 milisekone ma o lona saoasaoa pe a uma ona tuua le pate e 4 m/s. O le a le malosi e fa'atino e le pate i le polo?
Talanoaga
Ua iloa e faapea:
E tutusa le itu e agai i ai le gaioiga a le polo o lea la e tutusa ai le faailoga o le saoasaoa muamua ma le saoasaoa mulimuli.
Fesiligia: malosi F
Tali:
2. O se polo e 1 kg le mamafa e togi faalava i le taumatau i le saoasaoa e 10 m/s. A uma ona taia, e alu le polo i le agavale i le saoasaoa e 20 m/s. Fuafua le tele o le lagona o loʻo faʻatinoina i luga o le polo.
Talanoaga
Ua iloa e faapea:
m = 1 kg, vo = 10 m/s, vt = -20 mita/s
O le itu o le gaioiga poʻo le itu o le saoasaoa o le polo e faafeagai, o lea la o le saoasaoa muamua ma le saoasaoa mulimuli e eseese faailoga.
Fesiligia: fa'aosoosoga (I)
Tali:
I = m (v)t - vo) = (1)(-20 – 10) = (1)(-30) = -30 kg m/s.
O le fa'ailoga leaga e fa'ailoa mai ai o le itu o le impulse e tutusa ma le itu o le saoasaoa mulimuli o le polo (i le agavale).
3. Ua ta e se tamaititi aʻoga se polo volipolo e 0,1 kg le mamafa lea e malolo muamua. O le lima o le tamaititi aʻoga ua paʻi atu i le polo volipolo mo le 0,01 sekone. A uma ona ta, e gaoioi le polo volipolo i le saoasaoa o le 2 m/s. (a) O le a le malosi e faʻatino e le lima o le tamaititi aʻoga i le polo volipolo? (b) O le Tulafono lona Tolu a Newton e faʻapea afai e faʻatino e le tamaititi aʻoga se malosi i le polo, e faʻatino foʻi e le polo se malosi i le tamaititi aʻoga. O le a le malosi e faʻatino e le polo i le tamaititi aʻoga? (c) Afai o le lima o le tamaititi aʻoga ua paʻi atu i le polo volipolo mo le 0,001 sekone, o le a le malosi e faʻatino e le polo i le lima o le tamaititi aʻoga?
Talanoaga
Ua iloa :
Fesiligia : malosi F
Tali :
(a) O le malosi e fa'atino e le lima o le tamaititi a'oga i luga o le polo pe afai o le taimi e pa'i ai e 0,01 sekone
(b) O le malosi e fa'atino e le polo i le lima o le tamaititi a'oga pe afai o le taimi e pa'i ai e 0,01 sekone
Tulafono Tolu a Newton: F gaioiga = – F tali
O le malosi o le polo i le lima o le tamaititi aʻoga e 200 Newtons.
(c) O le malosi e fa'atino e le polo i le lima o le tamaititi a'oga pe afai o le taimi e pa'i ai e 0,001 sekone
E faʻavae i luga o taunuʻuga na maua, e mafai ona faʻaiʻuina o le malosi e faʻaaogaina e le polo i le lima o le tamaititi aʻoga e sili atu le malosi pe a puʻupuʻu le taimi e paʻi ai. O lenei malosi tele e mafua ai le tele o le tiga i le lima o le tamaititi aʻoga. E mafai ona e vaʻaia lenei mea pe a taʻalo volipolo. Afai e te taia se volipolo e sili atu le malosi, o le taimi e paʻi ai lou lima ma le polo e puʻupuʻu nai lo le taimi e te taia ai se polo e vaivai. O le eseesega o le taimi e paʻi ai e mafua ai ona sili atu le tiga o lou lima pe a taia se polo e sili atu le malosi.
4. Fesili o le Su'ega Fa'aleatunuu 2011/2012 C61 Nu.13
O se polo pa'u e 75-kalama e togi faalava se'ia pa'i i se puipui e pei ona fa'aalia. Afai e toe oso le polo pa'u i le saoasaoa lava e tasi, o le fa'aosofiaga e mafua mai ai o le...
A. 0
B. 1,5 Ns
C. 3,0 Ns
D. 3,7 Ns
E. 5,5 Ns
Talanoaga
Ua iloa :
Mamafa o le polo (m) = 75 kalama = 0,075 kg
Auala amataga (v)o) = -20 mita/s
Saosaoa mulimuli (vt) = 20 m/s
O le itu o le gaioiga o le polo (itu o le saoasaoa) e faafeagai, o lea la o le saoasaoa muamua ma le saoasaoa mulimuli e eseese faailoga.
Fesiligia : fa'aosoosoga
Tali :
Fa'aosofiaga = suiga i le saoasaoa
I = Δp
I = m (v)t - vo) = 0,075 (20 – (-20)) = 0,075 (20 + 20) = 0,075 (40)
I = 3 Ns
O le Ns e fa'atusa i le Newton sekona.
O le tali sa'o o le C.
5. Fesili o le Su'ega Fa'aleatunuu 2011/2012 A81 Nu.13
O se polo e 20-kalama e togi i le agavale ma se saoasaoa v1 = 4 m/s. A uma ona pa'i i le puipui, ona toe oso lea i le taumatau ma se saoasaoa v2 = 2 m/s. O le osooso e mafua mai ai o le….
A. 0,24 Ns
B. 0,12 Ns
C. 0,08 Ns
D. 0,06 Ns
E. 0,04 Ns
Talanoaga
Ua iloa :
Mamafa o le polo (m) = 20 kalama = 0,02 kg
Saosaoa muamua (v1) = – 4 m/s
Saosaoa mulimuli (v2) = 2 m/s
O le itu o le gaioiga o le polo (itu o le saoasaoa) e faafeagai, o lea la o le saoasaoa muamua ma le saoasaoa mulimuli e eseese faailoga.
Fesiligia : fa'aosoosoga
Tali :
Fa'aosofiaga = suiga i le saoasaoa
I = Δp
I = m (v)2 - v1) = (0,02)(2 – (-4)) = (0,02)(2 + 4)
I = (0,02)(6) = 0,12 Ns
O le tali sa'o o le B.