Aiseā e Aafia ai le Soifua Maloloina o Tagata e le Tau
O le tau o se vaega o le olaga i aso faisoo e masani ona tatou oo i ai ona aafiaga, mai le vevela tele, timuga mamafa, matagi malolosi, i le ea susū po o le ea matuā mago. E toatele tagata e manatu o le tau e na o le mafanafana e aafia ai, ae o suiga i le tau e iai foi sona aafiaga tele i le soifua maloloina o le tagata. O nei aafiaga e mafai ona tuusaʻo—mo se faataitaiga, le mago i le taimi o le tau vevela—pe le tuusaʻo foi, e pei o le faateleina o le salalau o nisi faamai i le taimi o timuga . O le malamalama i le sootaga i le va o le tau ma le soifua maloloina e fesoasoani ia i tatou e faia ai ni puipuiga saʻo ina ia tumau ai le malosi i le tausaga atoa.
1. Vevela o le ea ma le mafai e le tino ona fetuutuunai
O lo'o iai i le tino o le tagata se faiga e fa'atonutonu ai le vevela e fa'atumauina ai le mautu o le vevela o le totonugalemu, pe tusa o le 36–37°C. A suia le tau i ni tulaga ogaoga, e pei o le vevela tele pe malulu tele, e tatau i le tino ona galue malosi e fa'atumauina lenei paleni.
I le tau vevela, e gaosia e le tino le afu e fa'amālūlū ai o ia lava. Afai e tumau pea le vevela mo se taimi umi pe o fa'atasi ma se gaioiga mamafa, e mafai ona tatou leiloa le tele o vai ma electrolytes. E mafai ona o'o atu ai i le leai o se vai i le tino, tiga o le tino i le vevela, vaivai i le vevela, ma e o'o lava i le lamatiaga o le ola i le taia o le vevela. O tamaiti, tagata matutua, tagata faigaluega i le fanua, ma tagata e maua i ma'i tumau e sili atu ona lamatia ona e sili atu ona fa'atapula'aina le gafatia o latou tino e fetu'una'i.
I se isi itu, i le tau malulu, e faʻaitiitia ai e le tino le tafe o le toto i luga o le paʻu e taofia ai le vevela, lea e ono mafua ai le tetete. O le umi o le taimi e aʻafia ai i le malulu e faʻateleina ai le lamatiaga o le hypothermia. E le gata i lea, e mafai e le ea malulu ona faʻapipiʻi ai alatoto, lea i nisi tagata e mafai ona faʻateleina ai le toto maualuga ma faʻateteleina ai faʻamaʻi fatu.
2. Susū: aafiaga i le mānava ma le mafanafana
E le gata i le vevela, ae o le susū o le ea e fuafua ai foʻi le vevela poʻo le malulu o le tino. O le maualuga o le susū o le ea e faigata ai ona mago le afu, ma faigata ai ona faʻamālūlūina le tino. O le iʻuga, e faʻateleina ai lagona o le vevela ma faʻateleina ai le lamatiaga o faʻamaʻi e fesoʻotaʻi ma le vevela.
E fesoʻotaʻi foʻi le susū ma le soifua maloloina o le manava. O le ea e tele naua le susū e mafai ona faʻamalosia ai le tuputupu aʻe o le popole, mites o le efuefu, ma siama i totonu o le fale, aemaise lava i potu e le lelei le ea e faʻaleleia atili ai le ea. E mafai ona faʻateteleina ai le mageso, tale, poʻo faʻamaʻi pipisi o le manava. I le taimi nei, o le ea e mago tele e mafai ona faʻaita ai le isu ma le faʻaʻī, faʻamago ai le paʻu, ma faʻaitiitia ai le mafanafana mo tagata e maua i le sinusitis poʻo nisi faʻafitauli o le manava.
3. Mamafa o le ea ma suiga o le tau: mea e mafua ai nisi o faitioga
O nisi tagata e faitio i le tiga o le ulu po o le tiga o so'oga pe a suia le tau, aemaise lava pe a pa'ū le mamafa o le ea a'o le'i timu. E ui e eseese auala e mafua ai le tiga o le ea mai lea tagata i lea tagata, ae o suiga i le mamafa e mafai ona a'afia ai le paleni o le vai i le tino, alatoto, ma le maaleale o neula. Mo i latou e maua i le ma'i ulu, o suiga i le tau—e aofia ai le mamafa o le ea, le vevela, ma le susū—e masani ona mafua ai ona oso a'e ni fa'ama'i. Mo i latou e maua i le gugu, o le ea malulu po'o le susū e masani ona fa'ateteleina ai le tiga ma le ma'a'a, e ui lava e mafai ona eseese le tele o le a'afiaga.
4. Vaitau timuga, lologa, ma le faʻateleina o faʻamaʻi pipisi
E lē gata ina aʻafia le tino i le tulaga faaletino o le tau ae faʻapea foʻi ona fuafua ai tulaga o le siosiomaga e lagolagoina ai le salalau o faʻamaʻi. I le taimi o timuga, e faʻateleina ai le vai e tu. O lenei mea e mafua ai ona fanafanau namu, e pei o le Aedes aegypti, lea e mafua ai le fiva dengue. E le gata i lea, o lologa ma vai ua pisia e mafai ona faʻateleina ai le lamatiaga o le manava tata, leptospirosis, faʻamaʻi o le paʻu, ma isi faʻamaʻi pipisi o le manava e mafua mai i siama poʻo parasite.
E mafai fo'i e le tau susū ona faigata ai ona mago lavalava ma le siosiomaga, ma faigofie ai ona ola le popole ma siama. I nisi o itulagi, e fa'ateleina fo'i mataupu o le tale, fulū, ma fa'ama'i pipisi o le manava i le taimi o timuga ona e masani ona fa'aalu e tagata le tele o le taimi i totonu o nofoaga tapuni, ma faigofie ai ona pipisi i le va o tagata.
5. Tulaga lelei o le ea ma lona aafiaga i mama
E matuā aʻafia e le tau le tulaga lelei o le ea. I le vaitau mātūtū, e sili atu ona taatele le pefu, ma i nisi o eria, e mafai e afi o le vaomatua ona maua ai le asu. E mafai e le faʻaleagaina o le ea ma mea manifinifi (PM2.5) ona ulufale atu i le auala e manava ai, ma mafua ai le tale, itaitagofie, ma le pupuni o le manava, faʻapea foʻi ma le faʻateteleina o le tale ma le faʻamaʻi pipisi o le mama (COPD). O le umi o le aʻafia ai e fesoʻotaʻi foʻi ma le faʻateleina o le lamatiaga o faʻamaʻi fatu.
I le isi itu, i lalo o nisi o tulaga, e pei o le fesuiaʻiga o le vevela, e mafai ona "maua" le faʻaleagaina o le ea e lata ane i le eleele, ma faʻaleagaina ai le tulaga lelei o le ea e tusa lava pe foliga manino le tau. O le mea lea, o le malamalama i tulaga o le tau i aso taitasi e taua tele mo vaega vaivai e pei o tamaiti, tagata matutua, ma i latou e maua i faʻamaʻi manava.
6. O le aafiaga o le tau i le soifua maloloina o le mafaufau ma le olaga
E aʻafia foʻi e le tau le soifua maloloina o le mafaufau ma amioga masani o le olaga. A ao le tau pe timu pea, e lagona e nisi tagata le vaivai, leai se naunautaʻiga, pe lotovaivai. E fesoʻotaʻi le susulu o le la ma le gaosiga o le vaitamini D ma e aʻafia ai foʻi le circadian rhythm (le uati faʻaletino) lea e faʻatonutonu ai le moe. A faʻaitiitia le susulu o le la, e mafai ona aʻafia le lelei o le moe ma le malosi i aso taʻitasi i nisi tagata.
E mafai fo'i e le tau leaga ona suia ai gaioiga fa'aletino. E masani ona itiiti le fa'amalositino a tagata i taimi o timuga po'o le vevela tele. Afai e fa'aauau pea lenei mea mo se taimi umi, e fa'aitiitia ai le malosi o le tino ma e mafai ona fa'ateleina ai le lamatiaga o fa'ama'i pipisi e pei o le puta tele, ma'isuka ituaiga 2, po'o le toto maualuga. E le gata i lea, o fa'alavelave fa'afuase'i e feso'ota'i ma le tau—lologa, afā, galu vevela—e mafai ona mafua ai le atuatuvale, popole, ma e o'o lava i manu'a fa'alemafaufau i tagata ua a'afia.
7. Vaega e sili atu ona vaivai i suiga o le tau
E lē tutusa le aʻafiaga o tagata uma i le tau. O vaega vaivai e masani ona aofia ai:
1. Pepe ma tamaiti, ona e le o lelei atoatoa lo latou gafatia e fa'atonutonu ai le vevela o le tino e pei o tagata matutua.
2. Tagata matutua, auā e fa'aitiitia le tali atu a le tino i le vevela/malulu ma e masani ona o fa'atasi ma ma'i.
3. Tagata e maua i fa'ama'i tumau, e pei o fa'ama'i fatu, ma'i suka, tale, ma fa'aletonu o fatuga'o.
4. O ē faigaluega i fafo, e pei o faifaatoʻaga, tagata fau fale, ma avetaavale, o ē e umi se taimi e feagai ai ma tau leaga.
5. Nu'u e le lava le avanoa e maua ai le vai mamā, falema'i, po'o fale talafeagai.
8. Auala e puipuia ai oe lava mai aafiaga o le tau
E tele ni laasaga faigofie ae aoga e faʻaitiitia ai le lamatiaga o faʻafitauli tau soifua maloloina e mafua mai i le tau:
– I le tau vevela: inu vai e lava, fa'atapula'a gaioiga mamafa i le la vevela, 'ofu i lavalava mama, ma saili se paolo.
– A malulu pe timu le tau: ia ofuina ni lavalava mafanafana, ia mago lou tino, ma ia mautinoa o loʻo lelei le ea i totonu o le fale ina ia ʻalofia ai le tele o le susū.
– Puipuia faʻamaʻi pipisi: faʻamamago tane vai e puipuia ai namu, tausia le mamā o le siʻosiʻomaga, ma ʻaloʻese mai le paʻi atu i lologa e aunoa ma se puipuiga.
– Ia ua’i toto’a atu i le lelei o le ea: ia ofuina se ufimata pe a maualuga le fa’aleagaina o le ea, fa’aitiitia gaoioiga i fafo pe a leaga le lelei o le ea, ma siaki le fa’asinomaga o le lelei o le ea pe a maua.
– Tausisia se olaga soifua maloloina: fa'aauau pea ona gaoioi ma fa'amalositino saogalemu e tusa ai ma le tau (e.g. faamalositino i totonu o le fale), ia lava lau moe, ma 'ai mea'ai paleni.
I'uga
E aʻafia e le tau le soifua maloloina o le tagata e ala i le aʻafia ai o le auala e faʻatonutonu ai e le tino le vevela, tulaga o le manava, lelei o le ea, le salalau o faʻamaʻi, ma e oʻo lava i le soifua maloloina o le mafaufau ma masaniga o le olaga. O suiga i le vevela, susū, mamafa o le ea, ma tulaga o le siosiomaga e mafua mai i le tau e mafai ona faʻateleina ai le lamatiaga o faʻafitauli eseese o le soifua maloloina, aemaise lava i vaega vaivai. O le malamalama i le aʻafiaga o le tau ma le faʻatinoina o auala talafeagai e puipuia ai, e mafai ona tatou tausia lelei lo tatou soifua maloloina ma faʻaitiitia ai le lamatiaga o faʻamaʻi e mafua mai i suiga o le tau e faʻateleina pea.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fetuʻunaʻia lenei tusiga i se sitaili e sili atu ona atamai (faʻatasi ai ma faʻamatalaga) pe sili atu ona lauiloa mo blogs a le aʻoga/ala o faasalalauga lautele.