O a Isobars ma e faʻapefea ona latou aʻafia ai le tau?
A e matamata i se fa'afanua o le tau i luga o le televise po'o se polokalama fa'atatau i le tau, atonu na e matauina ni laina pi'o e feso'ota'i ai ni vaega patino i luga o le fa'afanua. O nei laina e le na'o ni teuteuga; ae latou te tu'uina mai fa'amatalaga taua mo le malamalama i tulaga o le ea. O nei laina e ta'ua o isobars. O le malamalama i isobars e mafai ona fesoasoani ia i tatou e faitau ai mamanu o le tau : o afea e malosi ai matagi, o fea e ono timu ai, ma pe aisea e mafai ai ona vave suia le tau. O lenei tusiga o lo'o talanoaina ai po'o a isobars, pe fa'apefea ona faitau, ma pe fa'apefea ona latou a'afia ai le tau tatou te o'o i ai i aso uma.
Fa'amatalaga o le Isobar
I se faaupuga faigofie, o le isobar o se laina i luga o se faafanua o le tau e fesoʻotaʻi ai nofoaga e tutusa le mamafa o le ea i se taimi atofaina (e masani lava i le tulaga o le sami pe faasaʻoina i le tulaga o le sami). O le upu "iso" o lona uiga tutusa, ma o le "bar" e faatatau i le mamafa (barometric). O le mamafa o le ea lava ia o le malosi e faʻatinoina e se vaega o le ea i luga aʻe o se nofoaga. O le tele o le ea i luga, o le maualuga foi lea o le mamafa; o le itiiti ifo, o le maualalo foi lea.
I le tau, o le mamafa o le ea e masani ona faʻaalia i hectopascals (hPa) poʻo millibars (mb), ma e tutusa uma ia numera (e.g., 1013 hPa ≈ 1013 mb). O le averesi o le mamafa i le sami e tusa ma le 1013 hPa, ae e mafai ona fesuisuiaʻi lenei tau e faʻatatau i tulaga o le ea.
Aiseā e Tāua ai Isobars?
E taua tele Isobars auā o le mamafa o le ea o le "aveta'avale" autū lea o le matagi ma o se fa'ailoga malosi lea o le fausiaina o faiga o le tau. E fesoasoani fa'afanua Isobar i tagata su'esu'e tau e va'ai:
1. Nofoaga e maualuga ma maualalo le mamafa o le ea, e feso'ota'i ma le tau lelei pe leaga fo'i.
2. Malosi ma le itu e agai i ai le matagi, aemaise lava le mamao i le va o isobars.
3. O le tulaga o le pito i luma (fetaia'iga o le ea mafanafana ma le ea malulu), lea e masani ona mafua ai timuga ma afā.
4. Suiga o le tau i le aluga o taimi, e ala i le fegasoloai o faiga o le mamafa.
O le malamalama i isobars, e le mafai ona tatou faalagolago na o le faailoga o le "ao ma le timu" i luga o la tatou app tau, ae ia malamalama foi i mamanu e mafua ai ona tutupu nei tulaga.
Auala e Faitau ai Isobars i luga o se Fa'afanua o le Tau
E masani ona tusia ni Isobars o ni laina faataamilomilo pe pi'o ma ua faailogaina i ni numera o le mamafa (e.g., 1008, 1012, 1016). E tele ni manatu taua e mafaufau i ai pe a faitauina se fa'afanua isobar:
1. Mamao i le va o isobars
– O le vavalalata o isobars o lona uiga e tutupu suiga o le mamafa i ni mamao pupuu. O lona uiga o se eseesega tele o le mamafa ma e masani ona iʻu ai i matagi malolosi.
– O isobars lautele o lona uiga o le laiti o le fesuiaʻiga o le mamafa; e masani ona vaivai matagi.
O le mataupu faavae: o le tele o le eseesega o le mamafa i le va o vaega e lua, o le malosi foi lea o le tuleia o le ea e gaoioi, o lea e malosi ai le matagi.
2. Ogatotonu o le mamafa maualuga (Maualuga/H) ma le mamafa maualalo (Maualalo/L)
I luga o le faafanua, e mafai ona e vaaia mataitusi:
– H (Maualuga): ogatotonu o le mamafa maualuga
– L (Maulalo): ogatotonu maualalo o le mamafa
O isobars o loʻo siʻomia ai le H e masani ona faʻateleina lo latou tau agai i le ogatotonu. I se faʻatusatusaga, pe a siomia le L, e faʻaitiitia le tau agai i le ogatotonu.
3. Fa'ata'ita'iga lapotopoto ma foliga fa'aumiumi
– O isobars e fausia ai se li'o fufusi e fa'ailoa mai ai se totonugalemu manino o le mamafa (e.g. o se afa).
– E fa’aloaloa atu isobars e pei o se “tumutumu” po’o se “trough” e fa’ailoa ai se fa’alauteleina o se nofoaga maualuga pe maualalo le mamafa o le ea lea e mafai ona a’afia ai se nofoaga lautele.
O le Sootaga i le va o Isobars ma le Matagi
O le matagi o le ea lea e fealua'i mai le mamafa maualuga i le mamafa maualalo. Peita'i, e le o sa'o atoatoa le itu e agai i ai le matagi ona o le faatosinaga o le feliuliua'iga o le Lalolagi (malosi o Coriolis) ma le fe'ese'esea'iga o le fogaeleele.
Faalaua'itele:
– I le Itulagi i Matū, e fealua’i matagi i le itu agavale fa’asaga i nofoaga tutotonu o le mamafa maualalo ma le itu taumatau fa’asaga i nofoaga tutotonu o le mamafa maualuga.
– I le Itulagi i Saute (e aofia ai ma Initonesia), o le mamanu e masani ona faafeagai: e faataamilomilo le mamafa maualalo i le itu taumatau ma le mamafa maualuga i le itu tauagavale.
Peita'i, e lata i le fogā'ele'ele o le Lalolagi, o le fete'ena'iga e mafua ai ona "sopo'ia" teisi e matagi ia isobars, o lea e fa'aauau ai ona latou siitia mai nofoaga e maualuga le mamafa i le maualalo.
E faapefea ona a'afia e Isobars le tau?
E a'afia e Isobars le tau e ala i lo latou fesoota'iga ma faiga o le mamafa ma le malosi o le ea. O latou a'afiaga autū e fa'apea:
1. Malalo o le mamafa: e masani ona aumaia ai le tau leaga
O vaega maualalo le mamafa e masani ona fesootaʻi ma le ea e alu aʻe (tutuʻu i luga). Aʻo alu aʻe le ea, e mālūlū, e faʻaputu le ausa vai, ona sosoo ai lea ma ao e fausia ma le timu. O le mea lea, o le mamafa maualalo e masani ona fesootaʻi ma:
– Ao mafiafia ma ao ufitia i le ao
– Timuga ma afa tetele
– E lē mautu le tau ma e vave ona suia
E mafai e se faiga malosi ma maualalo le mamafa o le ea ona avea ma afa pe afai e lelei le mafanafana o le sami ma tulaga o le ea.
2. Maualuga le mamafa: e foliga mai e aumaia ai le tau susulu
O nofoaga e maualuga le mamafa e masani ona fesootaʻi ma le ea e alu ifo (goto ifo). O le ea e alu ifo e mafanafana ma mago, ma taofia ai le fausiaina o ao. O le aafiaga:
– Lagi manino pe na o ni nai ao
– Tau mautu atili
– Fa'aitiitia le avanoa e timu ai
Peita'i, o le mamafa tele e "loka" ai le ea e lata ane i luga e mafai fo'i ona mafua ai ona maileia le puao po'o le fa'aleagaina o le ea i luga o 'a'ai tetele (aemaise lava i tau mafanafana).
3. Tapuni isobars: fa'ailoga o matagi malolosi ma galu maualuluga
A felata'i fa'atasi isobars, e mafua ai ona vave agi matagi ona o le tele o le mamafa. I vaega o le sami, e mafai e matagi malolosi ona mafua ai:
– Galu maualuluga
– Malosi o tafega i luga o le fogaeleele
– Lamatiaga o le tau leaga mo va'a ma faifaiva
O le mea lea, e taua tele ai fa'afanua o le mamafa ma isobars i lapataiga vave o le tau i le gataifale.
4. Faiga o le suiga o le mamafa: suiga o le tau
E suia le tau a'o gaoioi faiga o le mamafa. A latalata mai se ogatotonu o le mamafa maualalo i lou eria, e masani ona tupu:
– Ua amata ona malosi le matagi
– Ua faʻateleina ao
– Si'itia le susū
– E foliga mai o le a timu
I se isi itu, a mavae atu le mamafa maualalo ma suia i le mamafa maualuga, e masani ona faaleleia le tau: e faaitiitia ao ma taofi le timu.
Isobars ma Tuaoi o le Tau
I le tau, e masani ona timu i tafatafa o itu e mamao, o tuaoi i le va o le ea mafanafana ma le ea malulu. E masani ona aliali mai itu e mamao i luga o faafanua o le tau ma ni mamanu isobar faapitoa, e pei o isobars "pi'o" ma'ai po'o ni sone maualalo le mamafa. I le vaega pito i luma:
– O le ea mafanafana e tuleia i luga aʻe o le ea malulu
– E fausia ao mafiafia
– E mafai ona umi le timu (mafanafana le timu) pe malosi ma puʻupuʻu foʻi (malulu le timu)
E ui o loʻo tu Initonesia i se itulagi o le teropika e lē o taimi uma e pulea ai e ni itu e pei o le itulagi e fa-vaitau, ae o mamanu o le mamafa o le ea e iai pea se sao taua i le fausiaina o ao convective, matagi timuga, ma le gaioiga o sone fetaulaiga e pei o le ITCZ.
Faʻataʻitaʻiga o le Aʻafiaga o Isobars i le Olaga i Aso Taʻitasi
Mo se faʻataʻitaʻiga, pe a tuʻuina atu e le BMKG se lapataiga o matagi malolosi poʻo galu tetele, e masani ona mafua mai i le faʻateleina o le mamafa o le ea: e iai le mamafa maualuga malosi i le tasi vaega ma le mamafa maualalo maualalo i le isi, ma mafua ai ona vavalalata le va o isobars. O le iʻuga:
– E fa'amalosia matagi i ogasami e le o manino pe i ogasami matala
– Ua fa’ateteleina le leaga o le tau i le sami
– E manaʻomia ona faʻaeteete atili galuega tau vaʻa ma faigafaiva
I luga o le laueleele, o tulaga faapena e mafai ona mafua ai matagi malolosi e faateleina ai le lamatiaga o laau pa'ū pe faalavelaveina ai femalagaaiga.
I'uga
O Isobars o laina ia i luga o se fa'afanua o le tau e feso'ota'i ai nofoaga e tutusa le mamafa o le ea. E ui e foliga faigofie, ae o isobars o lo'o i ai fa'amatalaga taua e uiga i le ea: le tulaga o le mamafa maualuga ma le mamafa maualalo, le malosi o le matagi, ma le ono mafai ona i ai le tau susulu po'o le timu. O isobars e vaapiapi e fa'ailoa mai ai matagi malolosi, ae o nofoaga tutotonu o le mamafa maualalo e masani ona fa'ailoa mai ai le tau leaga, aua o le ea e si'itia a'e e fausia ai ao ma timuga. O le malamalama i isobars, e mafai ona tatou faitauina ma le atamai fa'afanua o le tau ma malamalama i mafua'aga o lo'o i tua atu o suiga o le tau o siomia ai i tatou.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou faʻaopoopoina se faʻataʻitaʻiga faigofie o le auala e faitau ai se faʻafanua isobar pe fatuina se faʻataʻitaʻiga o le faʻafanua o le mamafa faʻatasi ai ma se faʻamatalaga.