Su'esu'ega Fa'aletino o le Vasa i le Fausiaina o le Eddy Current i le Sami o Banda

Su'esu'ega Fa'aletino o le Vasa i le Fausiaina o le Eddy Current i le Sami o Banda

Pendahuluan
O le Sami o Banda o se tasi o vai loloto ma sili ona feliuliuaʻi i Initonesia. O loʻo i le itu i sasaʻe o le atumotu ma ua siʻomia e motu e pei o Seram, Buru, ma Atumotu o Banda, faʻapea foʻi ma motu o Nusa Tenggara ma Maluku, o le Sami o Banda e avea o se "ipu" o le vasa e iai sona sao taua i le tafega o le sami i le itulagi. I suʻesuʻega oseanography faaletinoO se tasi o mea mata'ina i lenei itulagi o le fausiaina lea o ni afā, o ni tafega feololo o le sami e mafai ona tumau mai ni nai aso i ni nai masina. E le gata ina manaia le su'esu'eina o tafega o le sami mai se vaaiga o le malosi o le vai, ae e iai fo'i sona a'afiaga i le siosiomaga. tufatufaina o le vevela, masima, meaʻai, gaosiga autū, ma auala femalagaaʻi o meaola o le gataifale. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai le faʻavaeina o pu i le Sami o Banda, o latou mea e pulea ai, metotia o le mataʻituina, ma o latou aafiaga faasaienisi ma faʻatino.

Uiga faaletino o le Sami o Banda
I le fa'atusatusaga o le vai, o le Sami o Banda e iai se pesini loloto e sili atu i le 5.000 mita le loloto i nisi o nofoaga. O lenei pesini loloto e iloga ai le Sami o Banda mai le tele o isi sami i autafa o le sami i Initonesia. O le foliga faigata o le ilititai, faatasi ai ma ni fa'alava i ni vaega e ulufafo ma fafo atu, tele o le vai, ma le foliga tapuni o le vanu, e tulaga ese ai le tali atu o le tafega i matagi ma le tafega o le vai i Indonesia (ITF). Mai se vaaiga fesuisuiai, o le tuufaatasiga o le loloto, foliga o le eleele, ma tuaoi o motu e fausia ai tulaga lelei mo le faatupuina o eddy e ala i faiga e le mautu ai le tafega o le vai ma fegalegaleaiga o le tafega ma le toomaga o le fola o le sami.

Malamalama i le eddy i totonu oseanography faaletino
O se eddy o se fausaga faataamilosaga e mafai ona faataamilo i le itu taumatau (anticyclonic i le itu i saute o le lalolagi) pe faasaga i le itu taumatau (cyclonic). I le itu i saute o le lalolagi, o eddy cyclonic e masani ona mafua ai le si'itia o le vai mai vaega pito i lalo i luga o le fogaeleele) ina ia mafai ai ona vevela o le fogaeleele meaʻai maualalo ma maualuga. I se faatusatusaga, o galu anticyclonic eddies e masani ona fesootaʻi ma le downwelling (mamafa o le tele o vai i lalo) lea e mafua ai vevela o le fogaeleele o vaega fefiloi e mafanafana ma mafiafia. O una o Eddy e masani lava ona sefulu i le selau kilomita, ma o lo latou malosi fa'atino e tele pe a fa'atusatusa i suiga laiti o le tafe o le vai i tua.

Le matafaioi o timuga ma le malosi o matagi i luga o le fogaeleele
O le itulagi o le Sami o Banda e matuā aʻafia lava e le faiga o timuga o Asia ma Ausetalia. I le vaitaimi o timuga i sasaʻe (pe tusa o Iuni–Setema), e masani ona malolosi ma mautu matagi mai saute sasaʻe. O nei matagi e mafua ai ona agi malosi mai. Felauaiga Ekman lea e mafai ona tuleia ai le tele o vai E alu ese le fogāeleele mai nisi o vaega i le talafatai/mauga o motu, ma faʻateleina ai le siʻitia i luga, aemaise lava i vaega e lagolagoina ai e le itu o le matafaga le eseesega o le fogāeleele. I le fua o le vanu, o mamanu o le malosi o le matagi ma o latou fesuiaʻiga e mafai ona faʻatupuina ai le piʻo o le malosi o le matagi, lea e taua tele i le faʻatupuina o le eseesega o le koluma o le vai poʻo le fetaulaiga. O se piʻo lelei (i nisi o tu ma aga masani) e mafai ona tuleia ai le Ekman i luga, ma faʻaosofia ai le siʻitia o le thermocline ma faʻateleina ai le ono mafai ona faia ni eddy cyclonic.

I le taimi o le timuga i sisifo (pe tusa o Tesema–Mati), e fa'ateteleina ai matagi mai sisifo ma mamanu o timuga. O suiga i le itu ma le malosi o le matagi e suia ai le fausaga o tafega o le fogaeleele ma le vaevaeina o vaega. O suiga o timuga e masani ona i ai le tele o le fesuisuia'i o matagi, lea e mafai ona mafua ai galu ma le le mautu o le tafe lea e mulimuli ane avea ma ni afā.

Aafiaga o le Taimi Nei Le Tafe Fa'alava o le Vai i Initonesia (ITF) ma le fesuia'iga o le tele o le vai
O le Sami o Banda o loʻo i luga o se auala autū mo le fesuiaʻiga o vai mai le Pasefika i le Vasa Initia e ala i le faiga o le ITF. O le tafega o le ITF, e ui atu i le auala o Halmahera-Seram ma isi alavai, e feaveaʻi ai vai e iai uiga faʻapitoa o le vevela ma le masima. A malosi le tafega ma fetaiaʻi ma faʻalavelave faʻafanua poʻo suiga i le lautele o le alavai, e faia ai se faʻasologa o le saoasaoa faʻalava (shear), e faʻateleina ai le ono mafai ona iai le le mautu o le barotropic. O lenei le mautu o se faiga masani mo le gaosia o eddy: a oʻo i le tafega autū le malosi o le shear, e mafai ona tuputupu aʻe ni faʻalavelave laiti ma fausia ai ni eddies.

E le gata i lea, o eseesega o le mafiafia ona o le vevela ma le eseesega o le masima e mafai ona mafua ai le le mautu o le baroclinic, aemaise lava i vaega pito i luma (sone e feiloa'i ai vaega o le vai) po'o tafatafa o thermocline e si'itia e le upwelling. O le le mautu o le baroclinic e masani ona liua ai le malosiaga gafatia (ona o le density gradients) i le malosiaga kinetic eddy. O le Sami o Banda, fa'atasi ai ma ona fa'asologa fa'avaitaimi eseese ma le tele o le vai e ulufale mai, e maua ai se siosiomaga e fetaui ma ituaiga uma e lua o le le mautu.

Fegalegaleaiga o tafega ma le topography: “topographic steering” ma le vortex stretching
E mafai e tuaoi o motu, o mauga ma'ai, o faitoto'a o le sami, ma pesini loloto ona "ta'ita'iina" tafega (topographic steering). A ui atu tafega i mauga ma'ai pe pa'ū i le loloto, e o'o i ai suiga i le mafiafia aoga o le koluma vai. I totonu o le fa'avae o le puipuiga o le vorticity e ono mafai ona tupu, o suiga i le mafiafia o le koluma vai e mafai ona o'o atu ai i le fa'amalosia po'o le fa'avaivaia o le fa'ata'amilosaga (vortex stretching po'o le compression). Mo se fa'ata'ita'iga, a "fa'aloaloa" le koluma vai i vai loloto, e mafai ona suia le vorticity fa'atatau e fa'atumauina ai le vorticity e ono mafai ona tupu, ma fa'afaigofie ai ona fausia pe fa'amalosia eddies. I le Sami o Banda, o le tu'ufa'atasiga o mauga ma pesini loloto e fa'apitoa ai lenei faiga.

O galu o Rossby, Kelvin, ma mea e mafua ai le fesuiaʻiga i totonu o le vaitau
I le fa’aopoopoga i matagi ma tafega i tua, e mafai fo’i ona a’afia ai galu tetele e le sosolo o galu paneta e pei o galu Rossby ma galu Kelvin i le talafatai. O le fesuia’iga i totonu o le vaitau, mo se fa’ata’ita’iga e feso’ota’i ma le Madden–Julian Oscillation (MJO), e mafai ona fa’atonutonuina ai le mamafa o le matagi ma timuga, ma fa’apea ona a’afia ai le fa’avasegaina ma le ta’amilosaga. O le sosolo o galu Rossby e mafai ona "fa’atulaga" ai mea e le masani ai o le sami ma fa’ateleina ai fa’alavelave e avea ma mea e le masani ai. I va’aiga a satelite, e masani ona aliali mai mea e le masani ai o le sami e lelei pe leaga e minoi malie e tusa ai ma le geostrophic dynamics.

Metotia o le matauina ma le au'ili'iliga o Eddy i le Sami o Banda
O suʻesuʻega faʻaonaponei o le eddy e masani ona tuʻufaʻatasia ai le tele o punaoa o faʻamaumauga:

1. Fa'asologa o le maualuga o le sami (satellite altimetry): Fuaina o mea e le masani ai o le maualuga o le sami, lea e mafai ona maua mai i tafega o le eleele i luga o le fogaeleele. E mafai ona iloa tafega o le eleele e ala i a latou mamanu fa'ata'amilomilo o le SLA.
2. SST (Vevela o le Laueleele o le Sami) ma le lanu o le vasa: O galu o le cyclonic e masani ona foliga mai e malulu ma tele ai le chlorophyll, ae o galu o le anticyclonic e mafanafana ma e masani ona le lava le chlorophyll.
3. Argo float ma le CTD: E maua ai fa'amatalaga o le vevela-masima e iloa ai suiga o le thermocline ma fausaga fa'atulagaina o le eddy.
4. Tautau ma le ADCP: O le fuaina pea o tafega o le sami e taua tele mo le pu'eina o le evolusione o le eddy ma fegalegaleaiga ma tai ma le ITF.
5. Fa'ata'ita'iga fa'afuainumera: E mafai e fa'ata'ita'iga maualuluga ona fa'ata'ita'i le lē mautu o le tafe o le vai, aafiaga o le laufanua, ma le tali atu i le malosi o le matagi. E masani ona fa'aaogaina le su'esu'ega o le malosi (liuga o le barotropic/baroclinic) e iloilo ai le faiga e gaosia ai eddy.

O lenei tuufaatasiga o auala e mafai ai e le au suʻesuʻe ona iloilo le telē o le eddy, lona malosi, le umi e alu ai, le ala e alu ai, ma lona aafiaga i le fesuiaiga o le tele o le vai.

A'afiaga o lologa i le siosiomaga ma gaoioiga a tagata
E a'afia e galu tetele le tufatufaina o le vevela ma le masima, ma o lea e fesoasoani ai i le paleni o le malosi i le itulagi. I le Sami o Banda, e mafai e galu tetele ona fa'amauoa le fogāeleele i mea'ai e ala i le si'itia i luga, ma ono fa'ateleina ai le gaosiga o phytoplankton. E mafai ona a'afia ai le filifili o mea'ai o le sami ma iu ai ina fagota. I se isi itu, e mafai e galu tetele ona tulei ifo mea'ai, ma fa'aitiitia ai le gaosiga i luga.

Mo gaoioiga a tagata, o le malamalama i eddies e aoga i:
– Fuafuaina o galuega faatino i le gataifale (e pei o va’a ma su’esu’ega o le gataifale) aua e mafai e galu ona suia tele ai peau ma galu.
– Pulega o faigafaiva e ala i le fa'ailoaina o sone gaosi oloa e feso'ota'i ma luma ma afā.
– Valoia o le tau i le itulagi auā e fa'atonutonu e galu tetele le fesuia'iga o le vevela o le sami ma le ea ma e mafai ona a'afia ai timuga i le lotoifale.

I'uga
O le fausiaina o tafega o le eddy i le Sami o Banda o le taunuuga lea o se fegalegaleaiga faigata i le va o le malosi o le monsoon, le tafe o le ITF, le fausaga o le mafiafia (stratification), galu o le sami, ma le foliga o le vanu loloto ma tuaoi faigata o motu. O faiga e le mautu ai le barotropic ma le baroclinic, faatasi ai ma le aafiaga o le faasaoina o le vorticity e ono mafai ona tupu a o ui atu le tafe i le suia o bathymetry, o mea taua ia i le fausiaina o nei eddies feololo. O suesuega a Eddy e manaomia ai le tuufaatasia o faamatalaga satelite, fua i totonu, ma le faataitaiga numera e maua ai se ata atoatoa. I le malamalama i le malosi o eddy i le Sami o Banda, e le gata ina tatou faamauoaina ai le oceanography faaletino ae faaleleia atili ai foi le puleaina o punaoa o le sami ma le gafatia e faaitiitia ai tulaga lamatia mo gaoioiga o le sami i sasae o Initonesia.

Taofi faamatalaga