Su'esu'ega o le Sootaga i le va o Timuga ma le Vevela o le Sami i Vai o le Teropika
Pendahuluan
O vai o le teropika o se vaega taua i le faiga o le tau i le lalolagi atoa ona latou te mauaina le maualuga o le ave o le la i le tausaga atoa ma o nofoaga autu ia o le fausiaina o ao convective. I lenei itulagi, o le fesuiaʻiga o timuga e masani ona fesoʻotaʻi vavalalata ma le gaioiga o le sami ma le ea, aemaise lava le vevela o le sami (SST). O timuga maualuga e mafai ona mafua ai lologa, solo eleele, ma faʻalavelaveina ai gaoioiga tau tamaoaiga, ae o le le lava o timuga e ono mafua ai le lāmala ma faʻalavelave i le vaega o faʻatoʻaga ma le maua o le vai. le sootaga i le va o timuga ma le SST i vai o le teropika E taua tele le fa'aleleia atili o le tomai e vavalo ai i le tau ma le tau, aemaise lava i vaitau fa'avaitaimi ma le va o tausaga.
O le suʻesuʻega o le sootaga i le va o le SST ma timuga e faʻavae i luga o le mataupu faavae o le sami o le puna autu lea o le ausa o le ea. O suiga laiti i le SST e mafai ona i ai se aafiaga tele i le faʻamamago, le mautu o le ea, ma le fausiaina o ao. Peitaʻi, o lenei sootaga e le faigofie i taimi uma; e aʻafia e le matagi, le "susu i tua o le ea," le taamilosaga o le timuga, galu o le ea, ma e oʻo lava i mea tetele e pei o le El Niño–Southern Oscillation (ENSO) ma le Indian Ocean Dipole (IOD). O le mea lea, o se auala e tuʻufaʻatasia ai le malamalama faaletino ma le auʻiliʻiliga o faʻamaumauga e manaʻomia e iloilo ai po o afea ma o fea e avea ai le SST ma mafuaʻaga autu o suiga o timuga.
Manatu Fa'avae o le Vevela o le Foliga o le Sami ma le Timuga
O le SST o le vevela o le vaega pito i luga o le sami (e masani lava mai ni nai milimita i mita) lea e fegalegaleai sa'o ma le siosiomagaI le teropika, o le SST mafanafana e masani ona faʻateleina ai le tafega o le vevela lilo e ala i le faʻamamago. O le siʻitia o le ea susu e mafua mai i le vevela o luga e mafai ona fausia ai ao convective ma maua ai timuga, aemaise lava pe afai e le mautu le ea ma e iai auala e siʻitia ai e pei o le fetafeaʻi o matagi i luga.
O timuga o le teropika e tele lava ina mafua mai i le convection—o le faagasologa lea e oso aʻe ai, faamaluluina, ma faaputuputu ai le ea mafanafana ma susu. Talu ai ona faalagolago le convection i le sapalai o le ausa ma le malosi o le vai, e masani ona manatu le SST o le "suauu" mo timuga. Peitai, o le maualuga o le SST e le otometi lava ona mafua ai le tele o timuga pe afai e tele le goto ifo o le eleele, ea mago e ulufale mai, po o matagi e taofia ai le tuputupu aʻe o ao.
Faiga Fa'aletino e So'otaga ai le SST ma le Timuga
E mafai ona malamalama i le sootaga i le va o le SST ma timuga e ala i ni auala autu se tele:
1. Fa'amamago ma le Fa'asolo o le Vevela Natia
O le si'itia o le SST e masani ona fa'ateleina ai le mamafa o le ausa o le vai i le va o le fogā'ele'ele o le sami ma le ea, ma fa'ateleina ai le fa'amamago. O lenei ausa o le vai e avea ma poloka e fausia ai ao. I lalo o tulaga lelei o le matagi i luga o le fogā'ele'ele, e sili atu ona aoga le fa'amamago. O le i'uga, o nofoaga e mafanafana le SST e masani ona maualuga le avanoa e maua ai timuga.
2. Mausali o le Ea ma le Convection
E fa'avevela e le SST mafanafana le ea e lata ane i luga, ma fa'ateleina ai le lē mautu o le ea. O lenei lē mautu e fa'afaigofie ai le convection ma le fausiaina o ao cumulonimbus. Peita'i, afai e mafanafana fo'i le ea pito i luga pe iai fo'i se inversion, e mafai ona taofia le convection.
3. Fa'atasiga ma le Ta'amilosaga Fa'alotoifale
E mafai e suiga o le SST ona mafua ai ni eseesega o le mamafa ma faʻaosofia ai le tafega i le lotoifale e pei o savili o le sami poʻo sone fetafeaʻi i luga o vai mafanafana. O matagi fetafeaʻi i luga o le fogaeleele e faʻaleleia atili ai le siʻitia o le ea, ma faʻateleina ai le avanoa e timu ai. I se fua tele, o le fetafeaʻi i le Inter-Tropical Convergence Zone (ITCZ) e masani ona fefiloi ma vaega o le SST e fai si mafanafana.
4. Manatu faaalia i timuga i le SST
O le mea e malie ai, e mafai fo'i e timuga ona a'afia ai le SST. O timuga mamafa e masani ona o fa'atasi ma le fa'ateleina o ao, lea e fa'aitiitia ai le ave o le la e o'o atu i luga o le sami, ma i'u ai ina fa'aitiitia le SST. E le gata i lea, o timuga ma matagi malolosi e mafai ona fa'ateleina ai le fefiloi o vaega pito i luga o le sami, ma mafua ai ona vai malulu mai lalo i lugaO lona uiga o le mafutaga i le va o le SST ma le timuga e lua itu ma e mafai ona fausia ai se taamilosaga o le toe faafoi mai.
Fesuiaiga o Vaitau i le Teropika
I le tele o itulagi teropika e pei o InitonesiaE matuā aʻafia lava timuga i le faiga o timuga. I le vaitau timuga timuga, e feaveaʻi e matagi le ea susu mai le vasa tele agai i le laueleele, ma faʻateleina ai timuga. E iai le sao o le SST i le tuʻuina atu o le ausa, ae o mamanu o matagi faʻavaitaimi e masani ona pulea ai le tufatufaina o timuga. I se isi itu, i le vaitau timuga mago, e ui lava e mafai ona mafanafana pea SST i le lotoifale, o le mago o le ea pe o le malosi o le goto ifo e mafai ona taofia ai le fausiaina o ao. O le mafuaʻaga lea e mafai ai ona fesuisuiaʻi le fesoʻotaʻiga o le SST ma le timuga i vaitau taʻitasi.
I vai o le teropika, o le fesuiaʻiga i totonu o le vaitau, e pei o le Madden–Julian Oscillation (MJO), e mafai foʻi ona faʻamalosia pe faʻavaivaia ai timuga i le vaitaimi o le 30–60 aso. A mavae le vaega convective o le MJO, e faʻateleina le timuga ma e masani ona o faʻatasi ma le malulu o le SST ona o ao ma le fefiloi. A faʻaitiitia le vaega, e mafai ona toe faʻamafanafana le SST ona o le faʻateleina o le ave o le la. O lenei gaioiga e faʻaalia ai se mamanu o le "SST e muamua atu i le timuga" i nisi tulaga, ma "timu e muamua atu i le SST" i isi tulaga.
Fua Fa'atatau i le Va o Tausaga: ENSO ma le IOD
O le mea ua tupu i le ENSO o se tasi lea o māfuaʻaga autū o le fesuisuiaʻiga o le tau i le teropika. I le taimi o le El Niño, o le faʻavevela i le ogatotonu-sasaʻe o le Pasefika e siitia ai le ogatotonu o le convection i sasaʻe. O le tele o itulagi o le sami, e pei o Initonesia, e faʻaitiitia ai timuga ona o le faʻaitiitia o le convection, e ui o nisi taimi e le o matuā mālūlū tele ai SST i le lotoifale. I se isi itu, o le La Niña e masani ona faʻamalosia ai le convection i le itu i sisifo o le Pasefika ma faʻateleina ai timuga i Initonesia.
E taua tele le sao o le IOD i le Vasa Initia . A oʻo i le IOD lelei, e masani ona malūlū vai i sisifo o Sumatra–Java, ae faʻamafanafana le Vasa Initia i sisifo. O lenei malūlū e lata ane i Initonesia e faʻaitiitia ai le faʻamamago ma le convection, e masani ona mafua ai le lāmala i saute o Initonesia. A leaga le IOD, e faʻamafanafana vai e lata ane i Initonesia ma lagolagoina le faʻateleina o timuga, aemaise lava pe a o faʻatasi ma le La Niña. O le fegalegaleaiga o le ENSO ma le IOD e mafai ona faʻamalosia pe teteʻe le tasi i le isi aafiaga, o lea e manaʻomia ai e suʻesuʻega o le sootaga i le va o le SST ma timuga ona mafaufau i itu uma e lua.
Au'ili'iliga o le So'otaga o le SST ma le Timuga
E masani ona faʻaaogaina e suʻesuʻega faasaienisi faʻamaumauga o le matauina ma le toe iloiloina, e pei o le satelite SST, timuga satelite (TRMM, GPM), ma faʻamaumauga o nofoaga o timuga. O nisi o metotia e masani ona faʻaaogaina e aofia ai:
– Feso'ota'iga Fa'ale-Atunu'u ma le Toe Fa'afo'isia: Iloilo le malosi o le sootaga i le va o le SST ma le timuga i luga o se upega fa'apitoa. Peita'i, o le fesoota'iga e le o taimi uma e fa'aalia ai le mafua'aga.
– Feso'ota'iga o le Lag (Feso'ota'iga ma le Time Lag): Su'e pe o suiga i le SST e muamua atu i suiga i timuga pe fa'afeagai. E taua tele lenei mea mo le iloiloina o le gafatia e vavalo ai.
– Su'esu'ega o le Spectral ma le Gau: Fa'ailoaina o vaitaimi i totonu o le vaitau ma le vaeluaga o tausaga e feso'ota'i ai le lua.
– Fa'asologa o Mea Tutupu: Fa'atusatusaga o tulaga o le SST i le taimi o timuga mamafa ma le mago tele.
– Faʻataʻitaʻiga Faʻafuainumera ma Faʻataʻitaʻiga Faʻapipiʻi: Faʻataʻitaʻiina o faiga faʻaletino e ala i faʻataʻitaʻiga fegalegaleai o le ea ma le vasa.
I le faʻatinoina, e manaʻomia foʻi e le au suʻesuʻe ona uaʻi atu i faʻaituʻau o faʻamaumauga satelite (mo se faʻataʻitaʻiga, faigata ona fuaina timuga i vaega maugā poʻo taimi o nisi o ao) ma le faʻamautuina o le avanoa, aua e mafai ona matua faʻalotoifale lava faiga o le convection.
Aafiaga mo le Vavaloina ma le Pulega o Lamatiaga
O le malamalama i le sootaga i le va o le SST ma timuga i vai o le teropika e iai ni aogā taua. Muamua, e faigofie ona mata'ituina le SST ma le faifai pea pe a fa'atusatusa i timuga i le laueleele, lea e fa'alagolago i se feso'ota'iga o nofoaga. Afai e lava le malosi o le sootaga o le SST ma timuga i se itulagi ma le vaitau faapitoa, e mafai e le SST ona avea o se fa'ailoga vave mo va'aiga o timuga fa'avaitaimi. Lua, e mafai e nei fa'amatalaga ona lagolagoina lapataiga vave o le lāmala, pulega o vaituloto, fa'atulagaina o totōga, ma le sauniuni mo lologa.
Peita'i, e matuā lavelave faiga o le teropika. O valo'aga manuia e lē gata ina fa'alagolago i le SST ae fa'apea fo'i i tulaga o le ea e pei o le matagi, susū, ma gaioiga tetele (ENSO, IOD, MJO). O le mea lea, o le auala sili ona lelei o le tu'ufa'atasia: tu'ufa'atasia o fa'ailoga o le SST ma fa'ailoga o le tau ma fa'ata'ita'iga o valo'aga e fa'avae i luga o le tino ma fuainumera.
I'uga
O suʻesuʻega o le sootaga i le va o timuga ma le vevela o le sami i vai o le teropika ua faaalia ai se sootaga malosi ae le o taimi uma e laina saʻo. O SST mafanafana e masani ona faateleina ai le faʻamamago ma lagolagoina le convection, ma ono faateleina ai le timuga. I se isi itu, e mafai e le timu ma ao ona faʻamālūlūina SST e ala i le faʻaitiitia o le radiation ma le fefiloi o le sami. O le fesuiaʻiga o vaitau, i totonu o le vaitau, ma le va o tausaga—e aʻafia e timuga, le MJO, ENSO, ma le IOD—e fuafua ai po o afea e avea ai SST ma mafuaʻaga autu o timuga ma pe o afea e sili atu ona pulea ai mea tau le ea. Faatasi ai ma le auiliiliga lelei o faamatalaga ma le malamalama i faiga faaletino, e mafai ona faaaogaina le sootaga o le SST–timu e faaleleia atili ai valoʻaga o le tau ma faaitiitia ai suiga o le tau. lamatiaga o faʻalavelave faʻafuaseʻi hydrometeorology i itulagi teropika.