Manatu Fa'avae o le Pharmacology

Manatu Fa'avae o le Pharmacology

O le Pharmacology o le suʻesuʻega lea o vailaʻau ma le auala latou te fegalegaleai ai ma faiga faʻaola. I le faʻatinoina, o le pharmacology o se faʻavae taua mo tagata tomai faʻapitoa i le soifua maloloina—fomaʻi, tagata faʻatau vailaʻau, tausimaʻi, ma tagata suʻesuʻe—ina ia malamalama pe aisea e aoga ai vailaʻau, pe faʻapefea ona faʻaaogaina ma le saogalemu, ma pe faʻapefea ona puipuia ma pulea aʻafiaga. A o faʻagasolo le faʻasaienisi faafomaʻi, ua faʻalauteleina foʻi le lautele o le pharmacology, mai vailaʻau faʻapitoa i oloa faʻaola e pei o monoclonal antibodies ma gene therapy.

1. Fa'amatalaga o vaila'au ma le lautele o le pharmacology

I se tulaga lautele, o se vailaʻau o se mea e faʻaaogaina e suʻesuʻe ai, puipuia, faʻaitiitia ai faʻailoga, faʻamalolo, pe suia ai le faagasologa o se faʻamaʻi. E mafai e vailaʻau ona avea ma ni molelaʻau laiti (e pei o le paracetamol), oloa masani (e pei o le digoxin mai laʻau), poʻo oloa faʻaola (e pei o le insulin recombinant). E le gata ina iloilo e le Pharmacology pe aoga se vailaʻau, ae taliina foʻi fesili e pei o: o le a le fua e aoga, o afea e tuʻuina atu ai, o le a le umi e tumau ai le aʻafiaga, o ai e lamatia i le oona, ma o a fegalegaleaiga e ono tutupu pe a faʻaaogaina faʻatasi vailaʻau.

I se tulaga lautele, ua vaevaeina le pharmacology i ni vaega tetele se lua: pharmacokinetics (le mea e fai e le tino i fualaau faasaina) ma le pharmacodynamics (le mea e fai e fualaau faasaina i le tino). O nei manatu e lua e fetaui lelei ma fausia ai le faavae autu mo le malamalama i le faaaogaina tatau o fualaau faasaina .

2. Pharmacokinetics: le malaga a fualaau faasaina i totonu o le tino

O le Pharmacokinetics e faʻamatalaina ai faiga o le ADME: Faʻasusuina, Tufatufaina, Metabolism, ma le Excretion. O nei faiga e fa e fuafua ai le maualuga o le vailaʻau i le toto ma aano, lea e iu ai ina fuafua le malosi ma le umi o aafiaga o le vailaʻau.

a. Fa'asusuina
O le mitiia o le faagasologa lea e ui atu ai se vailaau mai le nofoaga e tuʻuina atu ai i totonu o le tafe toto i totonu o le tino. O le auala e tuʻuina atu ai e matua aʻafia ai le mitiia. E tatau i vailaau e foloina ona ui atu i le auala e faʻaaogaina ai le gastrointestinal ma fetaiaʻi ma le gastric acid, digestive enzymes, ma le gaioiga o le intestinal. O nisi vailaau e mitiia lelei i totonu o le tamaʻi intestinal ona o lona lautele ma le tafe toto tele. E le gata i lea, o loʻo i ai le mea e tupu ai le metabolism muamua, lea e tupu i le ate, lea e mafai ona faʻaitiitia ai le aofaʻi o le vailaau aoga aʻo leʻi oʻo atu i le tafe toto i totonu o le tino. O le mea lea, o nisi vailaau e sili atu ona aoga pe a tuʻuina atu i isi auala, e pei o le sublingual, transdermal, inhalation, poʻo le tui.

e. Tufatufaina
O le tufatufaina atu o le salalau atu lea o se vailaʻau mai le toto i totonu o aano o le tino. O le tufatufaina atu e aʻafia e le tafe toto i totoga, le mafai ona sosolo o le membrane, ma le fusifusia o le vailaʻau i porotini plasma (e pei o le albumin). O vailaʻau e fusifusia malosi i porotini plasma e masani ona i ai se vaega saoloto laʻititi; peitaʻi, o lenei vaega saoloto e aoga faʻafomaʻi. E le gata i lea, o pa puipui faʻaletino e pei o le pa puipui o le toto-faiʻai e faʻatapulaʻaina ai le ulufale atu o le tele o vailaʻau i totonu o le faiga tutotonu o neula. O se manatu taua i le tufatufaina atu o le voluma o le tufatufaina atu (Vd), o se parakalafa e faʻamatalaina ai le auala e foliga mai ai o loʻo tufatufaina atu le vailaʻau i luga o se voluma tuʻuina atu; o le Vd tele e masani ona faʻaalia ai le tele o le ulufale atu o le vailaʻau i totonu o aano.

c. Metabolism
E tupu tele le metabolism o fualaau faasaina i le ate e ala i enzymes, aemaise lava le aiga o le cytochrome P450 (CYP). O le metabolism e fa'amoemoe e fa'afaigofie ai ona solo i le vai fualaau faasaina mo le faigofie ona aveese. E vaevaeina le metabolism i le vaega I (e.g., oxidation, reduction, hydrolysis) ma le vaega II (conjugation e pei o le glucuronidation, sulfatation). O nisi fualaau faasaina o prodrugs, o ni foliga e le o galue e tatau ona muamua fa'aliliuina i lo latou foliga galue. Suiga o kenera, matua, fa'ama'i ate, ma fegalegaleaiga o fualaau faasaina e mafai ona suia ai le fua faatatau o le metabolism ma aʻafia ai le aoga ma le saogalemu.

o. Fa'asalaga o otaota
O le fa'asa'olotoina o le tino o le ave'esea lea o vaila'au ma a latou metabolites mai le tino, e masani lava e ala i fatuga'o (mimi), ae fa'apea fo'i i le bile, otaota, afu, ma le ea e manava i fafo. E taua tele le galuega a fatuga'o mo le fa'asa'olotoina o vaila'au, ina ia... gasegase e iai fa'aletonu o fatuga'o E masani ona manaʻomia fetuʻunaʻiga o le fua. O le manatu o le afa-ola (t½) e taua mo le fuafuaina o va o fua; o vailaʻau e umi le afa-ola e mafai ona tuʻuina atu i se taimi itiiti, ae o vailaʻau e puʻupuʻu le afa-ola e masani ona manaʻomia le tele o fualaʻau pe sauniuniga e faʻalauteleina le faʻasaʻolotoina.

3. Pharmacodynamics: faiga o le gaioiga o fualaau faasaina

E suʻesuʻeina e le Pharmacodynamics pe faʻapefea ona gaosia e vailaʻau ni aafiaga faʻaola. E tele vailaʻau e galulue e ala i le fusifusia i ni receptors, ni sini faʻapitoa i luga o sela (e pei o membrane receptors, ion channels, enzymes, poʻo ni porotini felauaiga). O lenei fusifusia e mafai ona faʻaosofia pe taofia ai auala faʻailoilo o sela, ma iʻu ai i se tali faʻaletino.

a. O ē tetee, ē tetee, ma le manatu o le vavalalata
– O se agonist o se vailaʻau e fusifusia i se receptor ma faʻagaoioia, ma mafua ai ona tali atu.
– E fusifusia e antagonists i receptors ae le faʻagaoioia, ae taofia ai le gaioiga a agonists.
– E na'o le maualalo ifo o le tali maualuga e maua mai i le vaega o agonists e ui lava ina ua nofoia uma receptors.

I le pharmacodynamics, o upu o le affinity (le malosi o le fusifusia o se vailaʻau i se receptor) ma le efficacy (le gafatia e gaosia ai se aafiaga pe a uma ona fusifusia). E mafai e vailaʻau e lua ona fusifusia tutusa le malosi (high affinity), ae e eseese aafiaga pe afai e eseese o latou aoga.

e. Sootaga i le va o le fua ma le tali atu
O le sootaga i le va o le fua ma le aafiaga e faʻamatalaina e se piʻo o le fua ma le tali atu. E lua faʻailoga e masani ona faʻaaogaina:
– Malosiaga (e pei o le EC50), o le fua lea e manaʻomia e maua ai se aafiaga patino. O vailaʻau e sili atu ona malolosi e manaʻomia ni fua laiti.
– Aoga maualuga (Emax), o le aafiaga aupito maualuga lea e mafai ona ausia e le vailaʻau.

I le faatinoga, o le filifiliga o vailaau e le gata ina faavae i le malosi; ae e taua foi le aoga, saogalemu, faigofie o le faaaogaina, ma le tau.

4. Fa'asinomaga fa'afoma'i ma le saogalemu o vaila'au

E leai se vailaʻau e matuā saʻoloto mai se lamatiaga. O le mea lea, e faʻamamafa e le pharmacology le manatu o le therapeutic index, o le fua faʻatatau lea o se fua faʻatatau oona i se fua faʻatatau aoga. O vailaʻau e iai se therapeutic index vaapiapi (e.g., o nisi anticoagulants poʻo nisi vailaʻau faʻasaga i le epileptic) e manaʻomia le mataʻituina lelei o le maualuga o vailaʻau poʻo faʻailoga faʻapitoa e puipuia ai le oona.

Aafiaga i itu e mafai ona:
– Aafiaga e le ogaoga tele (e pei o le niniva, niniva)
– Tali atu i le mageso (mai mageso i le anaphylaxis)
– Oona o totoga (e pei o le faaleagaina o le ate po o fatugao)
– A'afiaga teratogenic i le maitaga

O le mataupu faavae tāua o le iloiloina lea o aogā ma lamatiaga, ma ia fetuʻunaʻi le vailaʻau i vaega faʻapitoa e pei o tamaiti, tagata matutua, fafine maʻitaga, ma gasegase e iai faʻafitauli o le ate/ fatugaʻo.

5. Fegalegaleaiga o fualaau faasaina ma mea taua e aafia ai tagata taitoatasi

E tutupu fegalegaleaiga o fualaau faasaina pe a suia le aafiaga o se tasi fualaau faasaina e se isi fualaau faasaina, meaai, po o se faaopoopo. E mafai ona avea fegalegaleaiga o le pharmacokinetic (e pei o le fualaau faasaina A e taofia ai se enzyme CYP, ma faateleina ai le maualuga o le fualaau faasaina B) po o le pharmacodynamic (e pei o le lua fualaau faasaina e faavaivaia uma le faiga tutotonu o neula, ma faateleina ai le faamoe). I le faaopoopo atu i fegalegaleaiga, o le tali atu a le ma’i e aafia foi e mea tau kenera (pharmacogenomics), tulaga o faamai, tulaga o mea’ai, ma le tausisia o fualaau faasaina.

6. Mataupu faavae o le faʻaaogaina tatau o fualaau faasaina

O le fa'aaogāina fa'apitoa o fualaau fa'asaina o lona uiga o le tu'uina atu lea o fualaau fa'asaina e tusa ai ma le fa'atonuga, i le fua sa'o, mo le umi talafeagai, ma fa'amatalaga lava e lava mo le ma'i. E mana'omia e le au fa'apolofesa tau soifua maloloina ona mafaufau i le fa'amaoniga, le ogaoga, filifiliga togafitiga e le o ni fualaau fa'asaina, ma a'oa'o ma'i e uiga i a'afiaga ma le auala e fa'aaoga ai . E le gata i lea, e taua tele le mata'ituina o togafitiga, e pei o le iloiloina pe fa'aleleia a'afiaga, pe a aliali mai a'afiaga, ma pe mana'omia ni fetu'una'iga o le fua.

Fa'ato'a

O manatu autū o le pharmacology e fesoasoani ia i tatou e malamalama atoatoa i fualaau faasaina—mai le auala e ulufale ai ma faʻagasolo ai fualaau faasaina e le tino (pharmacokinetics), le auala e gaosia ai e fualaau faasaina aafiaga (pharmacodynamics), i itu tau saogalemu e pei o le oona, fegalegaleaiga, ma le fesuisuiaʻi o tali a tagata taʻitoʻatasi. Faatasi ai ma se malamalamaga mautu, e mafai ona sili atu le aoga ma le saogalemu o le faʻaaogaina o fualaau faasaina. I le iuga, o le pharmacology e le na o se aʻoaʻoga, ae o se meafaigaluega taua mo le faʻaleleia atili o le tulaga lelei o le tausiga soifua maloloina ma taunuuga o gasegase.

Taofi faamatalaga