Malamalama i le Tulafono a Ohm
Ia suesue foi i anotusi i fesili faataitaiga o le tulafono a Ohm ma le talanoaina o fesili o le tulafono a Ohm.
Toetoe lava o uamea uma e fa'aaogaina, fanua eletise fa'atatau i le tele o le tafe eletise, lea e tumau ai le fua faatatau o le fanua eletise i le mafiafia o le tafe eletise. Faʻaalia faʻamatematika e ala i le fua faʻatatau:
ρ = E / J
Fa'amatalaga: E = fanua eletise, ρ = tete'e, J = mamafa o le tafe eletise.
O le fua fa'atatau tutusa ρ e ta'ua o le tete'ega fa'apitoa po'o le resistivity, o lona tau e tumau ma e le fa'alagolago i le fanua eletise e gaosia ai le tafe eletise.
Afai e faʻateleina le fanua eletise, e faʻateleina foʻi le mamafa o le tafe eletise, ae afai e faʻaitiitia le fanua eletise, e faʻaitiitia foʻi le mamafa o le tafe eletise, o lea e tumau ai le fua faʻatatau o le fanua eletise i le mamafa o le tafe eletise. O se faʻamatalaga lea Tulafono a Ohm. O lea la, o le fua fa'atatau o lo'o i luga e fa'amatalaina ai le tulafono a Ohm pe a tumau pea ρ ma tuto'atasi mai le fanua eletise. E le aoga le tulafono a Ohm pe afai e suia le tau o le ρ pe a suia le fanua eletise.
Peita'i, e faigofie atu ona fuaina le malosiaga eletise (V) nai lo le fanua eletise (E), ma e faigofie fo'i ona fuaina le tafe eletise (I) nai lo le mamafa o le tafe eletise (J). O le mea lea, e le gata i le fa'aalia i le fanua eletise, le tele o le tafe eletise Tanu ituaiga o tete'e (ρ), o le tulafono a Ohm o loʻo faʻaalia foʻi i le malosiaga eletise, eletise eletise Tanu tete'e eletise (R).
Muamua, mafaufau i se uaea e iai lona umi (l), o se vaega fa'alava (A) ma se eseesega o le malosiaga eletise (V) i le va o pito e lua o le uaea. Afai e tutusa le fanua eletise, pe tutusa i totonu atoa, ona fa'aalia lea o le sootaga i le va o le fanua eletise ma le eseesega o le malosiaga eletise i le fua fa'atatau V = E s (Ua talanoaina lenei fua faatatau i le meafaitino malosiaga eletise). Afai e tutusa le mafiafia o le tafe eletise, o lona uiga e tutusa lava i taimi uma, ona fa'aalia lea o le sootaga i le va o le mafiafia o le tafe eletise ma le tafe eletise i le fua fa'atatau I = JA (Ua talanoaina lenei fua faatatau i le meafaitino eletise eletise).
Ina ia maua se fua fa'atatau e fa'aalia ai le sootaga i le va malosiaga eletise (V), eletise eletise (A'u) ma tete'e eletise (R), sui le E ma le J i le fua fa'atatau o le tete'e i le E i le fua fa'atatau o le gafatia eletise ma le J i le fua fa'atatau o le tafe eletise:

O se fua fa'atatau lea e fa'amatalaina ai le sootaga i le va o le malosiaga eletise (V), le tafe eletise (I) ma le tete'e eletise (R) i totonu o se aveta'avale. E fa'atatau i lenei fua fa'atatau, e mafai ona fa'apea o le tete'e eletise i totonu o se aveta'avale o le fua fa'atatau lea o le eseesega o le malosiaga eletise i le tafe eletise i totonu o le aveta'avale.
O le tulafono a Ohm e taʻu mai ai o le fua faatatau o le eseesega o le gafatia eletise i le tafe eletise o se mea e tumau. I se isi faaupuga, o lenei fua faatatau e faamatala ai le tulafono a Ohm pe a tumau le tetee eletise (R). E le aoga le tulafono a Ohm pe afai e le tumau le tetee eletise, o lona uiga, e fesuisuiai.
I le fa'asologa o le fua fa'atatau o lo'o i luga, o le tete'e eletise (R) o se aveta'avale e feso'ota'i fo'i ma le tete'e fa'apitoa (ρ), le umi o le aveta'avale (l) ma le vaega fa'alava (A) o le aveta'avale. I le fa'amatematika, o lo'o fa'aalia lea i le fua fa'atatau:
![]()
O lenei fuafuaga o loʻo talanoaina auiliili atili i le tusiga i luga o tete'e eletise.
Fua Fa'atatau o le Tulafono a Ohm
O le tulafono a Ohm e faʻamatalaina e ala i ni fua faʻatatau se lua, o le ρ = E/J ma le R = V/I. E tatau ona maitauina o nei fua faʻatatau e lua o fua faʻatatau ia o le tulafono a Ohm pe a tumau pea le ρ ma tumau pea le R. Afai e suia le ρ ma le R o se avetaʻavale, ona le faʻamatalaina lea e nei fua faʻatatau e lua le tulafono a Ohm, ae o le ρ = E/J e faʻamatalaina. ituaiga o tete'e o se aveta'avale ma o le R = V/I e fa'amatala ai tete'e eletise o se aveta'avale.
E mafai ona tusia le fua fa'atatau ρ = E/J e pei o le E = ρ J. Afai e tumau ρ ona fa'atatau sa'o lea o le E ia J, o lona uiga afai e fa'ateleina le E ona fa'ateleina lea o le J pe afai e fa'aitiitia le E ona fa'aitiitia lea o le J.
E fa'apena fo'i, e mafai ona tusia le fua fa'atatau R = V/I o le V = I R. Afai e tumau le R, e fa'atatau sa'o le V i le I, o lona uiga afai e fa'ateleina le V, e fa'ateleina fo'i le I, pe afai e fa'aitiitia le V, e fa'aitiitia fo'i le I.
O mea e usita'ia le tulafono a Ohm e ta'ua o ohmic, ae o mea e lē usita'ia le tulafono a Ohm e ta'ua o nonohmic. Toetoe lava o aveta'avale u'amea uma e ohmic, ae o le tele o isi mea e nonohmic.
I mea e lē o ni ohmic, e lē tumau le tete’e eletise, ae e fesuisuia’i e fuafua i le tafe ma le eseesega o le gafatia. O lona uiga afai e suia le tafe, e suia fo’i le tete’e o le mea, ma e fa’apena fo’i, afai e suia le voltage, e suia fo’i le tete’e o le mea. Talu ai ona e fesuisuia’i le tete’e eletise, i mea e lē o ni ohmic, e lē tutusa le voltage (V) ma le tafe (I).
Kalafi V, I ma le R
I mea ohmic, o le fua faatatau o le V i le I e tumau, o loʻo faʻatusalia e se laina saʻo. O faʻataʻitaʻiga o mea ohmic o taʻitaʻi uʻamea. Ae i le taimi nei, i mea e le o ni ohmic, o le fua faatatau o le V i le I e le tumau, o loʻo faʻatusalia e se laina piʻo. O faʻataʻitaʻiga o mea e le o ni ohmic o diodes semiconductor ma transistors.
E na'o meafaitino ohm e fa'atatau i ai ae le o meafaitino uma, o lea e le sa'o ai le ta'ua o se tulafono e pei o tulafono a Newton po'o isi tulafono o le fisiki. O tulafono o le fisiki e fa'atatau moni lava i meafaitino uma, ae le na'o ni meafaitino patino. Peita'i, o le fa'aaogaina o le tulafono a Ohm ua avea ma faiga masani, o lea e ta'ua pea o le tulafono a Ohm, pe afai e manatua o le tulafono a Ohm e na'o meafaitino ohm e fa'atatau i ai. E ese mai i le tulafono a Ohm, o le isi fa'ata'ita'iga o se manatu sese masani o le fa'aaogaina lea o le tulafono o le kesi lelei po'o le tulafono a Hooke.