Fa'avasegaga o Minerale e Fa'avae i le Fa'atulagaina o Kemikolo
O minerale, o mea mautu e le o ni mea ola e fausia ai papa, e vaevaeina i ni auala eseese e faavae i o latou meatotino. O se tasi o auala autu e faavasega ai nei minerale o le auala lea e ala i lo latou tuufaatasiga o vailaʻau. O lenei auala e taliaina lautele i le matata o mineralogy aua e maua ai ni malamalamaaga taua i le amataga o le minerale, meatotino, ma faʻaoga talafeagai. I le malamalama i le tuufaatasiga o vailaʻau, e mafai ai e se tasi ona maua ni malamalamaaga loloto i le fausaga ma amioga o minerale. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou suʻesuʻeina vasega autu o minerale e faavae i lo latou tuufaatasiga o vailaʻau, e faʻaalia ai le eseesega ma le lavelave o nei mea ofoofogia faalenatura.
1. Silicates
Fa'atulagaga ma Fa'atulagaina
O silicates o le vasega minerale aupito tele ma sili ona tāua, e tusa ma le 90% o le pa'u o le Lalolagi. O le poloka faufale autū o silicates o le silicon-oxygen tetrahedron (SiO₄)⁴⁻, lea e tu ai se atomu silicon i le ogatotonu ma pipii atu i atomu okesene e fa i se faatulagaga tetrahedral. E mafai e tetrahedron SiO₄ ta'itasi ona tu'ufa'atasia i auala eseese, e o'o atu ai i ni vasega silicate eseese.
Vasega laiti o Silicates
– Nesosilicates: SiO₄ tetrahedra tuto'atasi e fusifusia e cations. Fa'ata'ita'iga: Olivine.
– Sorosilicates: E lua SiO₄ tetrahedra e fa'asoa le tasi atomu okesene. Fa'ata'ita'iga: Epidote.
– Cyclosilicates: O fausaga mama na fausia e le SiO₄ tetrahedra. Faʻataʻitaʻiga: Beryl.
– Inosilicates: Filifiliga ta'itasi pe lua o le SiO₄ tetrahedra. Fa'ata'ita'iga: Pyroxenes (filifili e tasi), Amphiboles (filifili lua).
– Phyllosilicates: Fausaga e pei o ni laupepa na fausia e le SiO₄ tetrahedra. Faʻataʻitaʻiga: Micas.
– Tectosilicates: Fa'avae e tolu-vaega o le SiO₄ tetrahedra. Fa'ata'ita'iga: Quartz, Feldspar.
Taua ma Talosaga
E taua tele silicates i le tele o faiga fa'ale-geolosi ma alamanuia. O le kuata ma le feldspar o vaega taua ia o papa igneous. E fa'aaogaina micas i mea fa'aeletoronika, ae o minerale e pei o le talc ma le kaolinite e taua tele i alamanuia teuteu ma pepa.
2. Carbonates
Fa'atulagaga ma Fa'atulagaina
O lo'o iai i totonu o carbonates le carbonate ion (CO₃)²⁻. O nei minerale e tele lava ina fausia e ala i faiga fa'aputu, aemaise lava mai le fa'aputuga o atigi ma auivi o meaola o le sami. O le iunite fa'atulagaina o carbonates e aofia ai se atomu kaponi tutotonu e si'omia e atomu okesene e tolu i se fa'atulagaga fa'ata'atia.
Minerale Autu o le Carbonate
– Calcite (CaCO₃): O le minerale carbonate e sili ona taatele, e fausia ai le limestone ma le maamora.
– Dolomite (CaMg(CO₃)₂): E tai tutusa ma le calcite ae o loʻo iai le magnesium.
– Aragonite (CaCO₃): E tutusa le fua fa'akemikolo ma le calcite ae e ese le fausaga o le kirisitala.
Taua ma Talosaga
E taua tele le sao o kaponi i le taamilosaga o le kaponi ma o ni nofoaga tāua ia e maua ai le kaponi taiokesaita. I le itu tau tamaoaiga, e faʻaaogaina i galuega faufale (maʻa lime ma maʻa maʻa), i le gaosiga o le lime (calcium oxide), ma o ni mea mata i le gaosiga o le sima.
3. Oxides
Fa'atulagaga ma Fa'atulagaina
O minerale okesene e aofia ai atomu okesene e pipii i le tasi pe sili atu foi ions u'amea. E masani ona fausia e ala i le okesene o elemene u'amea pe mai le suiga o le hydrothermal o isi minerale.
Minerale Oxide Autu
– Hematite (Fe₂O₃): O se u'amea taua ma se vali taua.
– Magnetite (Fe₃O₄): O se u'amea e iloga i ona uiga fa'akeneta.
– Corundum (Al₂O₃): Fa'aaogaina o se mea e olo ai ma i le gaosiga o ma'a taua (ruby ma safaira).
Taua ma Talosaga
E taua tele oxides i le tamaoaiga o minerale o minerale mo le eliina o u'amea. Mo se fa'ata'ita'iga, o le hematite ma le magnetite o puna autū ia o le u'amea. E taua le Corundum mo fa'aoga tau alamanuia (e pei o se mea e olo ai) ma mea teuteu.
4. Sulfate
Fa'atulagaga ma Fa'atulagaina
O minerale sulfate e iai le anion sulfate (SO₄)²⁻. O nei minerale e masani ona fausia e ala i le fa'amamago o le vai i siosiomaga matūtū, lea e mafua ai ona fa'aputuina ni vaila'au e tele ai le sulfate.
Minerale Sulfate Taua
– Gypsum (CaSO₄·2H₂O): E fa'aaogaina lautele i le pisinisi faufale mo le palasita ma le drywall.
– Anhydrite (CaSO₄): E tai tutusa ma le gypsum ae leai se vai.
Taua ma Talosaga
E taua tele le gypsum i galuega faufale, fa'ato'aga (togafitiga o le eleele), ma le gaosiga o le palasita o Pale. E fa'apena fo'i ona fa'aaogaina le anhydrite, e ui o ona fa'aoga e le tele se eseesega ona o lona natura e leai se vai.
5. Halides
Fa'atulagaga ma Fa'atulagaina
O minerale halide e aofia ai elemene halogen (e pei o le chlorine, fluorine) e pipii faatasi ma le tele o cation. E masani ona fausia nei mea i siosiomaga evaporitic ma e masani ona maua i totonu o sedimentary basins.
Minerale Taua o le Halide
– Halite (NaCl): E masani ona ta'ua o le masima papa, e taua tele mo le faasaoina o mea'ai ma alamanuia o vaila'au.
– Fluorite (CaF₂): Fa'aaogaina i faiga fa'apisinisi, e aofia ai le gaosiga o le hydrofluoric acid ma o se vaila'au fa'asolo i le gaosiga o u'amea.
Taua ma Talosaga
E taua tele halides i pisinisi ma le olaga i aso faisoo. E taua tele le Halite mo le taumafaina e tagata ma e fai ma mea e aveese ai le aisa. E taua tele le Fluorite i le gaosiga o vailaʻau ma le uʻamea.
6. Sulfides
Fa'atulagaga ma Fa'atulagaina
O minerale sulfide e aofia ai le sulfur ua tu'ufa'atasia ma metala ma semi-metala. E tele lava ina fausia i alatoto hydrothermal, sedimentary exhalative deposits, ma o ni minerale zonal i faiga igneous.
Minerale Sulfide Taua
– Galena (PbS): O le puna autū o le tā'imua.
– Pyrite (FeS₂): E masani ona ta'ua o le “auro a le vale,” e taua mo alamanuia o le sulfur ma le u'amea.
– Chalcopyrite (CuFeS₂): O se minerale apamemea taua.
Taua ma Talosaga
O sulfide o minerale autū ia mo le aveeseina o u'amea e pei o le apamemea, kopa, zinc, ma le nickel. E tāua fo'i mo le gaosiga o le sulfuric acid ma isi vaila'au fa'apisinisi.
iʻuga
O le fa'avasegaga o minerale e fa'avae i luga o le fa'atulagaga vaila'au e fa'aalia ai le eseesega ma le lavelave o lo'o iai i le geology o le Lalolagi. I le malamalama i le natura fa'akemikolo o minerale, e mafai ona tatou talisapaia atili o latou amataga, meatotino, ma le tele o fa'aoga i galuega a tagata. Mai silicates e tele i le lalolagi e fausia ai le pa'u i sulfides ma oxides taua i le tamaoaiga, o vasega ta'itasi e fa'atusalia ai se mataupu tulaga ese i le tala fa'asolopito o le geology o le Lalolagi. O lenei fa'avasegaga e le gata ina fa'aaogaina ai fa'amoemoega fa'alea'oa'oga ae e iai fo'i ni a'afiaga loloto i le eliina o minerale, faiga fa'apisinisi, saienisi o le siosiomaga, ma isi mea.