Suiga o le Tau i le Lalolagi ma Lona Aafiaga i le Fausaga o le Lalolagi
faʻatomuaga
O suiga o le tau, aemaise lava le faʻavevela o le lalolagi, o se tasi lea o luʻitau sili ona faigata ma popole ua feagai ma tagata soifua. O lona aʻafiaga e lautele, e aʻafia ai vaega uma o lo tatou paneta, e aofia ai le fausaga faaletino o le Lalolagi. O le malamalama i le lautele o lenei aʻafiaga e taua tele i le faia o ni fuafuaga lelei mo le faʻaitiitia ma le fetuʻunaʻi.
O le Fa'agasologa o Suiga o le Tau i le Lalolagi Atoa
O suiga o le tau i le lalolagi atoa e faasino i suiga umi i le vevela, timuga, mamanu o matagi, ma isi elemene o le faiga o le tau i le Lalolagi. O nei suiga e mafua mai i gaoioiga a tagata, e pei o le susunuina o suauu, faaleagaina o vaomatua, ma faiga tau alamanuia, o nei suiga e mafua ai le faateleina o le aafiaga o le greenhouse. O lenei mea, e mafua ai ona faateleina le vevela o le Lalolagi. O se taunuuga, o le tele o faiga faaletino ma faiga faanatura o le Lalolagi o loo suia tele.
Liusuavai o le Aisa ma le Siitia o le Sami
O se tasi o aafiaga sili ona vaaia o suiga o le tau i le lalolagi atoa o le liusuavai lea o aisa ma tumutumu aisa. O le cryosphere, lea e aofia ai vai aisa uma i le Lalolagi, e matua maaleale lava i le siitia o le vevela. O le vave ona liusuavai o aisa i itulagi e pei o Greenland ma Antarctica ua taitai atu ai i le si'itia tele o le maualuga o le sami. Ua fuafua e le Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) e mafai ona si'itia le maualuga o le sami i le 1 mita i le faaiuga o le 21 seneturi, ma avea ai ma se lamatiaga tele i nuu ma siosiomaga i le talafatai.
Suiga o le Vasa
E galue le sami o se fa'atonutonu o le tau i le lalolagi atoa, e mitiia ai le tusa ma le 90% o le vevela tele e mafua mai i kasa fa'avevela. Peita'i, o lenei mitiia e o'o atu ai i ni a'afiaga leaga i le sami lava ia.
Fa'alauteleina o le Vevela: E tele atu le avanoa e nofoia e le vai mafanafana, ma e fesoasoani lea i le si'itia o le maualuga o le sami.
Fa'a'asu o le Vasa: O le si'itia o le maualuga o le CO₂ e o'o atu ai i le fa'atupuina o le carbonic acid i le sami, lea e fa'aleagaina ai meaola o le sami, aemaise lava meaola e iai atigi po'o auivi o le calcium carbonate, e pei o 'amu ma nisi plankton.
O le aafiaga tuufaatasi o le faalauteleina o le vai ma le liusuavai o le aisa e faateteleina ai le siitia o le sami, lea e mafai ona iu ai i ni suiga tetele i le eleele ma siosiomaga o le talafatai o le Lalolagi.
Fa'a'aisa tumau
O le permafrost, po'o le eleele aisa tumau, e tele naua le kaponi fa'aola. A'o si'itia le vevela o le lalolagi, e amata ona liu suavai le permafrost, ma fa'asa'olotoina ai lenei kaponi ua maileia i le ea i le tulaga o le methane ma le kaponi taiokesaite, o kasa malolosi uma e lua e fa'avevela ai le ea. O lenei mea e fausia ai se fa'asologa o tali, e fa'avavevave ai le suiga o le tau. O le le mautu o le permafrost e a'afia ai fo'i le fausaga fa'aletino o le Lalolagi, e o'o atu ai i le goto ifo o le eleele, lea e mafai ona fa'aleagaina ai atina'e ma suia ai laufanua.
Suiga i Mamanu o le Tau
O suiga o le tau e matuā aʻafia ai le tulaga o le tau i le lalolagi atoa ma itulagi. O le tele ma le malosi o mea mataʻutia o le tau, e pei o afa malolosi, afā tetele, ma lāmala, o loʻo faʻateleina. O nei mea e le gata ina mafua ai ni faʻaleagaina vave, o nisi taimi e matuā faʻaleagaina ai nofoaga o tagata ma siʻosiʻomaga faʻalenatura, ae e fesoasoani foʻi i suiga tetele o le fausaga i se taimi umi. Mo se faʻataʻitaʻiga, o afa malolosi e mafai ona faʻavavevave ai le soloia o le talafatai, ae o lāmala umi e mafai ona oʻo atu ai i le avea ma toafa ma le leiloa o fanua e mafai ona totoina.
Suiga o le Taamilosaga o le Vai
O suiga i mamanu o timuga ma le faʻateleina o le fua o le faʻamamago o loʻo suia ai le taʻamilosaga o le vai. O nisi itulagi o loʻo feagai ma lologa tetele ma soo, ae o isi o loʻo feagai ma lāmala umi. O nei suiga e aʻafia ai le maua o le vai, faʻaosofia ai le gaosiga o faʻatoʻaga, ma suia ai alavai o vaitafe, ma aʻafia ai faiga o tagata ma le siʻosiʻomaga.
A'afiaga i La'au ma le Eleele
E aʻafia foʻi e suiga o le tau le siʻosiʻomaga o le laueleele. O le siʻitia o le vevela ma le suia o mamanu o timuga e aʻafia ai le tuputupu aʻe o laʻau, le fausaga, ma le tufatufaina atu. O suiga o laʻau, e aʻafia ai le fausaga ma le tuufaatasiga o le eleele. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le mate o vaomatua ona o le lāmala poʻo le pepesi o manu faalafua e mafai ona oʻo atu ai i le soloia o le eleele ma le leiloa o mea ola, ma atili ai ona aʻafia ai le fausaga faaletino o le Lalolagi.
Suiga Fa'ale-geofisika
E mafai fo'i e suiga o le tau ona mafua ai suiga fa'ale-geophysical. O le liusuavai o aisa ma aisa e fa'aitiitia ai le mamafa i luga o le pa'u o le Lalolagi, ma mafua ai ona toe fo'i i luga i se faiga e ta'ua o le isostatic rebound. E mafai ona o'o atu ai i gaioiga fa'ale-seismic ma suiga i le geology i le lotoifale ma le itulagi. E le gata i lea, o le toe tufatufaina atu o le tele o le vai mai aisa i le sami e mafai ona a'afia ai le feliuliua'i o le Lalolagi ma le fanua o le kalave.
Aafiaga ma Tali Faaletagata
O suiga fa'atulagaina e mafua mai i suiga o le tau e iai fo'i ni aafiaga loloto i sosaiete o tagata. O le soloia o le talafatai ma le si'itia o le sami e lamatia ai le siitia o le faitau miliona o tagata o lo'o nonofo i nofoaga maulalo. O suiga i le gaosiga o fa'ato'aga e mafai ona o'o atu ai i le le lava o mea'ai, ae o le fa'ateleina o fa'alavelave tau leaga e mana'omia ai le fa'aleleia atili o le sauniuniga ma le onosa'i mo fa'alavelave fa'afuase'i.
O le faʻaitiitia o nei aʻafiaga e manaʻomia ai se auala e tele ona vaega. O le faʻaitiitia o kasa faʻavevela e ala i le faʻaaogaina o punaoa o le malosiaga faʻafouina, faʻaleleia atili le lelei o le faʻaaogaina o le malosiaga, ma le faʻatinoina o faiga faʻaaogaina o fanua e gafataulimaina o ni fuafuaga taua. E le gata i lea, o le fetuʻunaʻi i suiga e le maalofia e ala i le faʻaleleia atili o atinaʻe, pulega gafataulimaina o le vai, ma taumafaiga faʻasao e taua tele.
iʻuga
O suiga o le tau i le lalolagi atoa ua suia ai le fausaga o le Lalolagi. Mai le liusuavai o aisa ma le siʻitia o le sami i suiga o le tau ma suiga o laʻau, o loʻo i ai suiga tetele i le vaaiga faaletino o lo tatou paneta. O le malamalama i nei suiga ma o latou aafiaga tetele e taua tele mo le atinaʻeina o ni fuafuaga lelei mo le faʻaitiitia ma le fetuʻunaʻi. A o tatou agai i luma, o le taulimaina o suiga o le tau e tatau ona avea pea ma mea e sili ona taua e puipuia ai le tulaga lelei o le fausaga o lo tatou paneta ma ia mautinoa se lumanaʻi gafataulimaina mo tagata uma.