Su'esu'ega o mea anamua ma le saienisi o mea'ai anamua

Su'esu'ega o Mea Anamua ma le Saienisi o Mea'ai Anamua

O le suʻesuʻeina o mea anamua ma le suʻesuʻeina o meaʻai anamua o ni matāʻupu faʻapitoa e fesoʻotaʻi ma le tele o tala faasolopito o tagata, meaʻai, ma le evolusione faʻaleaganuʻu. O le saienisi o meaʻai anamua, e masani ona taʻua o le "archaeobotany" poʻo le "palaeoethnobotany," e suʻesuʻeina toega o laʻau, manu, ma isi mea faʻalenatura e malamalama ai i mea na 'ai e o tatou tuaa, le auala na latou saunia ai a latou taumafataga, ma le matafaioi lautele o meaʻai i sosaiete anamua. O lenei matāʻupu e tele matāʻupu e faʻaaogaina ai le botany, zoology, kemisi, ma e oʻo lava i genetics e faʻaalia ai mamanu o meaʻai mai vaitaimi ua mavae, ma ofoina atu ai ni malamalamaaga i le olaga i aso faisoo ma fausaga faʻaagafesootai o nuʻu anamua.

O le eliina o Mea Toe Fa'a'ai

O le malaga i meaʻai anamua e amata i le eliina ma le faʻaeteete ma le auʻiliʻiliga o toega o meaʻai. E masani ona maua e le au suʻesuʻe mea anamua fatu, ponaivi, ma atigi ua mu i ogaumu anamua ma lua otaota, ma faʻamalamalamaina ai masaniga taumafa a tagata anamua. O fatu pollen, phytoliths (ni fasi silica laiti mai laʻau), ma toega o le suka e maua ai ni faʻamatalaga faaopoopo. O nei toega e mafai ona maua i meafaigaluega anamua, omea, ma e oʻo lava i le calculus nifo o tagata (plaque nifo ua faʻamaʻaʻaina), e taʻitasi ma faʻamatala lana lava tala e uiga i mea na 'aina e tagata.

Mo se faʻataʻitaʻiga, o le mauaina o maa olo ma saito ua mu i nofoaga eseese i le lalolagi atoa ua taitai atu ai i ni malamalamaaga fou i le amataga o faatoaga. I le Fertile Crescent o Sasaʻe Tutotonu, o faamaoniga o le totoina o saito ma karite e toetoe lava 10,000 tausaga. I se tulaga tutusa, na aliaʻe mai faatoaga araisa ma millet i Saina i le vaitaimi lava lea. O nei sailiga e faamamafaina ai le suiga taua mai le sailia o meaʻai i le faatoaga, o se suiga na faataatia ai le faavae mo le aganuʻu faʻaonaponei.

Mai le Sailiga Meaʻai i le Faatoaga

O le suiga mai le olaga o le tuli manu ma le aoina o meaʻai i nuʻu faifaatoʻaga ua nonofo ai, o se tasi lea o laʻasaga taua o le soifuaga o tagata. O le malamalama i meaʻai anamua e fesoasoani i tagata suʻesuʻe i mea anamua e suʻe ai lenei alualu i luma taua. O tagata anamua sa 'ai mea uma, ma faʻaaogaina le tele o punaʻoa o laʻau ma manu o loʻo maua i lo latou siʻosiʻomaga. O le suʻesuʻeina o isotopes i ponaivi anamua o tagata ua faʻaalia ai le tele o meaʻai a o tatou tuaa, e aofia ai mea uma mai laʻau ma fualaʻau ʻaina i aano o manu ma iʻa.

tagai foi i le  Su'esu'ega o mea anamua ma le su'esu'eina o aganu'u anamua

Na fa'aosofia e fa'ato'aga ni suiga tetele i le va fealoa'i, tamaoaiga, ma tekinolosi. O le mautu o sapalai o mea'ai na mafai ai ona fa'atupula'ia le faitau aofa'i o tagata, atina'eina o nu'u ma 'a'ai, ma le tula'i mai o sosaiete faigata. O le fa'ato'aga o la'au, aemaise lava o mea totino autu e pei o le saito, araisa, ma le sana, na suia ai le gaosiga o mea'ai. Na mulimuli mai ai fo'i le fa'ato'aga o manu, ma avea ai mamoe, 'oti, povi, ma pua'a ma mea taua i le olaga o tagata.

E lē gata i le fa’asaoina o mea’ai; ae sa i ai fo’i le tāua fa’aleaganuu ma fa’atusa. O tū ma aga masani e fa’atatau i le saunia ma le taumafaina o mea’ai sa taua tele i le tele o sosaiete anamua. O tausamiga ma taumafataga fa’ale-nu’u sa fa’aleleia atili ai sootaga fa’aagafesootai, ae o taulaga o mea’ai sa i ai se sao taua i faiga fa’alelotu ma fa’amanatuga o falelauasiga.

Metotia ma Meafaigaluega mo le Kuka

O le suʻesuʻeina o toega o meaʻai anamua e faʻamalamalamaina ai foʻi auala ma meafaigaluega kuka. O ulo kuka ua mu, maa olo, ma pusa teu oloa e faʻaalia ai auala e faʻaaogaina e saunia ai ma faʻasaoina ai meaʻai. O toega o meaʻai o loʻo maua i nei meafaitino e maua ai ni faʻailoga faʻakemikolo e faʻaalia ai meaʻai faʻapitoa ma faiga kuka.

O se tasi o faʻataʻitaʻiga mataʻina o le mauaina o toega o le faia o sisi e 6,000 tausaga le matutua i mea omea mai Polani. O nei toega o loʻo faʻaalia ai e le gata ina faʻasusu manu e tagata Neolithic ae faʻagasolo foʻi le susu e fai ma sisi. I se tulaga tutusa, o le suʻesuʻeina o toega o pia anamua mai vaʻa i Isaraelu, e tusa ma le 13,000 tausaga, o loʻo fautua mai ai o nisi o tagata gaosi pia muamua na gaosia se ituaiga pia faigofie aʻo leʻi oʻo mai le faʻatoʻaga aloaia.

O le suʻesuʻeina o meafaigaluega anamua ua faʻaalia atili ai le atamai ma le fetuʻunaʻi o tagata anamua. O le suʻesuʻeina o mea faigaluega maʻa ua faʻaalia ai faʻamaoniga o le tipiina o aano o manu ma laʻau, e faʻaalia ai se taumafataga lautele. O le suʻesuʻeina o fasi ipu omea e ala i le suʻesuʻeina o toega ua faʻaalia ai ni vaega o iʻa, aano o manu, ma suāuu o laʻau, ma ua tatou maua ai se vaaiga i le eseesega o meaʻai a nuʻu anamua.

tagai foi i le  Metotia o le fa'afanua o nofoaga i mea tau su'esu'ega o mea anamua

O le Genetics o Mea'ai Anamua

Ua suia e metotia fa'aonaponei o le tupu'aga le su'esu'eina o mea'ai anamua. O le su'esu'ega o le DNA o toega o la'au ma manu e maua ai le fa'ailoaina sa'o o ituaiga ma e o'o lava i eseesega o ituaiga eseese. O nei malamalamaga fa'a-tupu'aga e maua ai ni fa'amatalaga i faiga fa'afailele ma faiga fa'afailele filifilia na fa'aaogaina e faifa'ato'aga anamua.

Mo se faʻataʻitaʻiga, o suʻesuʻega faʻasolopito o saito anamua ua faʻaalia ai le auala na filifili ai e le au faifaatoʻaga anamua uiga manaʻomia e pei o le tele o fatu, le tofo lelei, ma le teteʻe atu i manu faalafua ma faʻamaʻi. I le faʻatusatusaina o le DNA anamua ma le DNA o faʻatoʻaga faʻaonaponei, e mafai ai e saienitisi ona suʻeina le gafa o ituaiga eseese ma malamalama pe na faʻapefea ona latou alualu i luma i le tele o afe tausaga.

E fa'apena fo'i, o le su'esu'eina o le DNA o lafumanu e fesoasoani e toe fa'atulaga ai faiga fa'afanau ma mamanu o femalagaa'iga a leoleo mamoe anamua. I le su'esu'eina o le eseesega o kenera o povi, mamoe, ma 'oti anamua, e maua ai e le au su'esu'e se malamalamaaga i le auala na tausia ma fefa'ataua'i ai nei manu, ma fa'amalamalamaina ai le fesoota'iga o sosaiete anamua.

Aafiaga o le Siosiomaga ma le Tau

O le suʻesuʻeina o meaʻai anamua e fesootaʻi foʻi ma suʻesuʻega o mea tau le siosiomaga ma le tau. O suiga i le tau ma tulaga o le siosiomaga na matuā aʻafia ai le maua o meaʻai ma faiga faʻatoʻaga i aso anamua. E faʻaaogaina e le au Paleoethnobotans faʻamatalaga mai toega o meaʻai anamua e faʻatatau ai tulaga o le tau i aso ua mavae ma o latou aʻafiaga i tagata soifua.

Mo se faʻataʻitaʻiga, o le suʻesuʻeina o isotopes okesene i toega o laʻau anamua e mafai ona faʻaalia ai mamanu o timuga i aso ua mavae, ma ofoina atu ai ni faʻamatalaga e uiga i le gaosiga o faʻatoʻaga anamua. E faʻapena foʻi, o le suʻesuʻeina o otaota anamua ma mea totino o laʻau ua liu ea e mafai ona toe fausia ai le tulaga faʻale-siosiomaga na ola ai tagata, ma fesoasoani ai e malamalama pe na faʻapefea ona latou fetuʻunaʻi i siosiomaga fesuisuiaʻi.

O lāmala, lologa, ma isi mea tau i le tau na matuā aʻafia ai sosaiete anamua, e masani ona oʻo atu ai i suiga i mamanu o nofoaga, faʻafouga faʻatekonolosi, ma e oʻo lava i le paʻū o le sosaiete. I le malamalama i nei faatosinaga, o loʻo taumafai ai saienitisi i aso nei e faia ni faʻatusatusaga ma ni lesona e mafai ona faʻamatalaina ai tali i le taimi nei ma le lumanaʻi i suiga o le tau.

tagai foi i le  Sao o suʻesuʻega o mea anamua i le saienisi faafomaʻi

O le Tofi o Mea'ai Anamua

O le saienisi o meaʻai anamua e lē gata ina faʻamauoa ai lo tatou malamalama i le talafaasolopito ae faʻamatalaina ai foʻi mataupu o aso nei e fesoʻotaʻi ma faʻatoʻaga, meaʻai paleni, ma le faʻasaoina. O le suʻesuʻeina o masaniga taumafa a o tatou tuaa, e mafai ai e le au suʻesuʻe ona faʻailoa mai ituaiga o faʻatoʻaga e malolosi ma faiga faʻatoʻaga gafataulimaina e ono aoga tele i le foia o luʻitau o le saogalemu o meaʻai i aso nei.

O saito anamua e pei o le quinoa ma le amaranth, o mea taua ia sa avea ma mea autū mo tagata e pei o Incas ma Aztecs, ua lauiloa nei ona o latou aogā i meaʻai ma le fetuutuunai i tulaga eseese o le totoina. O le toe suʻesuʻeina ma le toe faʻalauiloaina o nei faʻatoʻaga anamua e mafai ona fesoasoani i ni faiga faʻatoʻaga e sili atu ona gafataulimaina ma mautu.

E le gata i lea, o le suʻesuʻeina o faiga taumafa anamua e faʻamamafaina ai sootaga loloto faʻaleaganuu a tagata ma a latou meaʻai. E faʻamanatu mai ai ia i tatou vaega faʻale-nuʻu ma faʻale-aganuʻu o le 'ai, ma faʻamalosia ai sosaiete i aso nei e faʻatauaina meaʻai e le gata o se suauʻu ae o se vaega taua o lo tatou sosaiete ma aganuʻu.

iʻuga

O suʻesuʻega i mea anamua ma le saienisi o meaʻai anamua ua faʻaalia ai le sootaga faigata i le va o tagata ma lo latou faʻasaoina i le talafaasolopito atoa. Mai toega o meaʻai anamua ua mu i ata o tupuaga o fualaʻau anamua, o lenei matata eseese e maua ai se faʻamalama i faiga kuka, faʻafouga faʻatoʻaga, ma fetuʻunaʻiga faʻale-siosiomaga a o tatou tuaa. A o tatou faʻaauau pea ona suʻesuʻeina ma malamalama i nei mamanu o meaʻai anamua, tatou te maua ni malamalamaga taua e mafai ona faʻamatalaina ai lo tatou taimi nei ma le lumanaʻi, ma faʻafaileleina ai se talisapaia loloto mo itu faʻale-aganuʻu, faʻaagafesootai, ma le siosiomaga o meaʻai.

Tuua se Faamatalaga