O Malo Fesoota'i: Sootaga i le va o le Su'esu'ega o Mea anamua, Ethnography, ma le Ethnology
O le suʻesuʻega o mea anamua, suʻesuʻega o ituaiga tagata, ma le suʻesuʻega o ituaiga tagata o ni matāʻupu eseese se tolu, ae e fesoʻotaʻi vavalalata i totonu o le matāʻupu lautele o suʻesuʻega o ituaiga tagata. O nei matāʻupu taʻitasi e ofoina atu ai ni tioata tulaga ese e mafai ona tatou suʻesuʻeina ai sosaiete o tagata, i le taimi ua tuanaʻi ma le taimi nei. O la latou fesootaʻiga e fesoasoani ia i tatou e fausia ai se malamalamaga atoatoa i aganuʻu, amioga, ma le evolusione o tagata. O lenei tusiga e suʻesuʻeina ai le galulue faʻatasi ma le feiloaʻiga o suʻesuʻega o mea anamua, suʻesuʻega o ituaiga tagata, ma le suʻesuʻega o ituaiga tagata, ma faʻamamafa ai a latou sao i le suʻesuʻeina o tagata.
Su'esu'ega o Mea Tau i le 'Ele'ele: Su'esu'eina o Mea ua Tuana'i
O le suʻesuʻega o mea anamua o le suʻesuʻega faasaienisi lea o sosaiete o tagata e ala i le toe maua mai ma le auʻiliʻiliga o mea na totoe. O mea taulima, fausaga, meaola, ma laufanua e maua ai e le au suʻesuʻe mea anamua faʻamaoniga o le soifuaga ma gaoioiga a tagata i aso ua mavae. O nei faʻamaumauga faʻapitoa e fausia ai le faavae mo le toe fausiaina o tala faasolopito ma le malamalama i le evolusione faaleaganuu.
E fa'aaogā e le au su'esu'e mea anamua le tele o metotia, e pei o le eliina, su'esu'ega, ma metotia o le fa'atulagaina o aso, e fa'ailoa ma fa'amatalaina ai fa'amaoniga faaletino. E ala i nei taumafaiga, e mafai ona latou toe fa'atulagaina olaga anamua, faiga fa'aletamaoaiga, alualu i luma fa'atekonolosi, ma fa'atulagaga fa'aagafesootai. Mo se fa'ata'ita'iga, o le eliina o le a'ai o Pompeii ua maua ai ni malamalamaga loloto i le olaga i taulaga a Roma, fausaga fa'aagafesootai, ma faiga masani i aso ta'itasi.
Peita'i, e lē gata i le mauaina o meafaitino tuai le su'esu'ega o mea anamua; ae e aofia ai fo'i le fa'amatalaina o le auala e fesoota'i ai nei meafaitino ma le tala fa'asolopito lautele. O iinei e matuā tāua ai le fesoota'iga ma le su'esu'ega o aganuu ma le su'esu'ega o aganuu.
Ethnography: Mata'ituina o le Taimi Nei
O le etnografia, o se metotia e fesoʻotaʻi faʻavae i le aganuʻu faʻale-aganuʻu, e aofia ai le suʻesuʻeina loloto o sosaiete o tagata i aso nei. E nonofo faʻatasi tagata suʻesuʻe i aganuʻu ma tagata latou te suʻesuʻeina, auai i gaoioiga i aso faisoo ma matauina fegalegaleaiga faʻaagafesootai ina ia maua ai se malamalamaga loloto ma manino o latou aganuʻu, faiga, ma talitonuga.
O le auala o le su'esu'ega fa'ale-aganu'u e tele lava ina fa'atatau i le agava'a, e fa'alagolago i le mata'ituina o tagata auai, fa'atalatalanoaga, ma fa'amatalaga o lo'o fa'atinoina i le fanua. O le sini ia tu'uina atu se fa'amatalaga auiliili ma atoatoa o le olaga ma le va'aiga a se vaega i le lalolagi. Mo se fa'ata'ita'iga, o le galuega a Bronisław Malinowski i le Atumotu o Trobriand na suia ai le manatu o le mata'ituina fa'atasi ma maua ai ni malamalamaga loloto i fausaga fa'aagafesootai, mafutaga fa'ale-aiga, ma le tamaoaiga o tagata o le motu.
O le fa'amamafa a le etnografia i le malamalamaga auiliili ma le fa'atulagaina o le soifuaga fa'aagafesootai e ofoina atu ai ni fa'atusatusaga taua mo le fa'amatalaina o mea na maua i su'esu'ega o mea anamua. I le fa'atusatusaina o fa'amaumauga fa'ale-etnografia o aso nei ma fa'amaoniga o mea ua mavae, e mafai ai e le au su'esu'e i mea anamua ona faia ni fa'ai'uga sili atu ona malamalama e uiga i amioga, fa'atulagaga fa'aagafesootai, ma tu ma aga fa'aleaganuu a tagata anamua.
Ethnology: Su'esu'ega Fa'atusatusaga Fa'aleaganuu
O le etnolojia, e masani ona ta'ua o se lala o le anthropology faaleaganuu, e aofia ai le su'esu'ega fa'atusatusa o aganu'u eseese. E le pei o le etnografi, lea e taula'i i su'esu'ega loloto o aganu'u ta'itasi, e saili le etnologi e fa'ailoa mai mamanu, mea e tutusa ai, ma eseesega i le tele o sosaiete.
E su'esu'eina e tagata su'esu'e i aganuu fa'amaumauga fa'ale-aganu'u na aoina mai su'esu'ega eseese i fanua e fa'atupuina ai ni a'oa'oga lautele e uiga i amioga a tagata, fausaga fa'aagafesootai, ma faiga fa'aleaganuu. O lenei auala fa'atusatusa e mafai ai ona fa'ailoaina aga masani ma faiga fa'aleaganuu tulaga ese, e fesoasoani ai i lo tatou malamalama i le eseesega ma le tutusa o tagata.
O le fesootaʻiga i le va o suʻesuʻega o mea anamua ma suʻesuʻega o aganuu e matuā tāua tele i le taliina o fesili e uiga i le salalau atu o aganuʻu, femalagaaʻiga, ma le fetuʻunaʻiga. I le suʻesuʻeina o fesuiaʻiga o taimi (suʻesuʻega o mea anamua) ma le vateatea (suʻesuʻega o aganuu), e mafai ai e le au suʻesuʻe ona suʻesuʻeina le atinaʻeina ma le salalau atu o tekinolosi, manatu, ma faiga faʻaleaganuʻu i vaitaimi ma itulagi eseese.
O le Sootaga Fa'atasi
O le fesootaʻiga o mea anamua, suʻesuʻega o aganuu, ma suʻesuʻega o aganuu e faʻaleleia atili ai se auala atoatoa e suʻesuʻe ai sosaiete o tagata. E faʻaopoopoina e matāʻupu taʻitasi le isi matāʻupu i ni auala eseese:
1. Fa'amatalaina o Mea na Maua i Su'esu'ega o Mea anamua: O su'esu'ega fa'ale-etnografika e maua ai ni fa'atusatusaga fa'aonaponei e fesoasoani i tagata su'esu'e mea anamua e fa'amatala mea na totoe. Mo se fa'ata'ita'iga, o fa'amatalaga fa'ale-etnografika o metotia o le faia o omea i sosaiete i aso nei e mafai ona fa'amatalaina ai le au'ili'iliga o mea tuai o le seramika.
2. Loloto Faasolopito mo Matauga Fa'ale-Etnografia: O le su'esu'ega o mea anamua e ofoina atu ai se itu faasolopito i su'esu'ega fa'ale-etnografia. O le malamalama i le talafaasolopito faaletino o se itulagi, e mafai ai e le au su'esu'e fa'ale-etnografia ona fa'amatalaina atili faiga fa'ale-aganu'u o aso nei, ma matauina ai fa'aauauga, ma suiga i le aluga o taimi.
3. Su'esu'ega Fa'atusatusa: O le fa'avae fa'atusatusa a le Ethnology e fa'amauoa ai fa'auigaga fa'ale-aganu'u ma fa'amatalaga o mea anamua. E mafai e fa'atusatusaga fa'ale-aganu'u eseese ona fa'aalia ai ni mamanu atonu e le mafai ona iloa i totonu o su'esu'ega ta'itasi, ma mafai ai ona fa'alauteleina ma faia ni a'oa'oga fa'apitoa.
4. Malamalamaaga Atoatoa: O le tuufaatasia o vaaiga tau suʻesuʻega o mea anamua, suʻesuʻega faʻale-aganuʻu, ma suʻesuʻega faʻale-aganuʻu e faafaigofie ai se malamalamaga atoatoa o sosaiete o tagata. E ui o suʻesuʻega o mea anamua e maua ai faʻamaoniga o olaga ua mavae, ae o suʻesuʻega faʻale-aganuʻu e ofoina atu ni malamalamaaga i aganuʻu ola, ma o suʻesuʻega faʻale-aganuʻu e faʻafesoʻotaʻi nei itu faʻale-taimi ma faʻale-vateatea e ala i auʻiliʻiliga faʻatusatusa.
5. Fa'atatauga Fa'aleaganuu: O nei matā'upu feso'ota'i e fa'amalosia ai se auala fa'atatauga fa'aleaganuu, lea e taua mo le 'alofia o fa'aitu'au fa'aleaganuu. I le talisapaia o le 'ese'esega ma le natura fa'apitoa o faiga fa'aletagata, e mafai ai e le au su'esu'e ona atia'e ni fa'auigaga sili atu ona auiliili o mea tutupu fa'aleaganuu.
Luʻitau ma Mafaufauga Faʻavae
E ui o le galulue faʻatasi i le va o suʻesuʻega o mea anamua, suʻesuʻega o ituaiga tagata, ma suʻesuʻega o ituaiga tagata e malolosi, ae e lē aunoa ma ni luʻitau. O eseesega i auala faʻatino, taulaʻiga i taimi, ma le natura o faʻamaumauga e mafai ona faigata ai le tuʻufaʻatasia o nei matāʻupu.
1. Fegalegaleai o Faʻamaumauga: O faʻamaumauga o mea anamua e masani ona vaeluaina ma lē tuusaʻo, e manaʻomia ai le faʻamatalaina ma le faʻaeteete. O faʻamaumauga faʻale-aganuʻu, e ui ina tele auiliiliga, ae e mafai ona faʻalagolago i le tagata lava ia ma le tulaga o loʻo iai. O le faʻafesoʻotaʻiina o nei ituaiga eseese o faʻamaoniga e manaʻomia ai le faʻamaoni i le faʻaaogaina o metotia ma le mafaufau loloto i mataupu faʻavae.
2. Fua Fa'atatau i le Taimi: E taula'i le su'esu'ega o mea anamua i suiga i le taimi mo se taimi umi, ae taula'i le su'esu'ega o aganuu i sosaiete o aso nei. E tatau i tagata su'esu'e aganuu ona fa'atautaia le va i le taimi ina ia mautinoa o fa'atusatusaga ma fa'ai'uga e aoga ma aoga.
3. Mafaufauga Tau Amio: O le fegalegaleai ma nuʻu o loʻo nonofo ai, e pei ona faia e le au suʻesuʻe i aganuu, e aofia ai tiutetauave tau amio e pei o le maliega faʻamalamalamaina ma le faʻaalia o le faaaloalo. O nei mafaufauga e tatau ona tuʻufaʻatasia i taumafaiga faʻatasi i le va o matāʻupu e tolu.
iʻuga
O le sootaga i le va o le suʻesuʻega o mea anamua, suʻesuʻega o ituaiga tagata, ma suʻesuʻega o ituaiga tagata e faʻailoaina i le fesoʻotaʻiga malosi o metotia, aʻoaʻoga, ma vaʻaiga. Faʻatasi, o nei matāʻupu e ofoina atu ai se faʻavae malosi mo le malamalama i le lavelave o sosaiete o tagata i le taimi ma le avanoa. I le taliaina o la latou fesoʻotaʻiga, e mafai e tagata suʻesuʻe ona maua ni malamalamaga loloto i le faʻaauauina ma le suiga o faiga faʻaleaganuʻu, le faʻasalalauina o tekinolosi, ma le maufetuunaʻi o nuʻu o tagata. I le iuga, o le galulue faʻatasi i le va o le suʻesuʻega o mea anamua, suʻesuʻega o ituaiga tagata, ma suʻesuʻega o ituaiga tagata e faʻamauoa ai la tatou sailiga e faʻaalia ai le ie lalagaina o le talafaasolopito ma le aganuʻu o tagata.