Tausiga o Tupe e tusa ai ma Tulaga Fa'avaomalo

Tausiga o Tupe e tusa ai ma Tulaga Fa'avaomalo

O le tausiga o tupe o le gagana lea o pisinisi e faʻaaogaina e faʻaalia ai le tulaga tau tupe ma le faʻatinoga a se faʻalapotopotoga. Faatasi ai ma le faʻateleina o le tafe mai o tupe teufaafaigaluega i le va o atunuu, o le manaʻomia o se "gagana" masani ua faʻateleina lona taua. O le mea lea, o loʻo i ai tulaga faʻavaomalo e faʻamautinoa ai o lipoti tau tupe e malamalama i ai, faʻatusatusa, ma faʻatuatuaina e tagata faʻaoga i le lalolagi atoa—mai tagata teu tupe ma tagata aitalafu i suetusi, faʻatonutonu, ma pulega. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai le manatu o le tausiga o tupe e tusa ai ma tulaga faʻavaomalo, lona faʻavae autu, mataupu faavae autu, faʻamanuiaga, ma luʻitau i lona faʻatinoina.

1. O a Tulaga Fa'avaomalo i le Tausiga o Tupe?

O tulaga fa'ata'ita'i tau tupe fa'ava-o-malo e sili ona fa'aaogaina i le lalolagi atoa o Tulaga Fa'ata'ita'i o Lipoti Tau Tupe Fa'avaomalo (IFRS), lea na atia'e e le International Accounting Standards Board (IASB). E fa'aaogaina pe fa'asino i ai le IFRS i le tele o atunu'u e saunia ai lipoti tau tupe e maualuga le tulaga . O le sini autū o le IFRS o le gaosia lea o fa'amatalaga tau tupe e:

1. Talafeagai mo le faia o faaiuga tau tamaoaiga,
2. Fa'atusa fa'amaoni o tulaga tau tamaoaiga o lo'o tutupu,
3. E mafai ona faʻatusatusa i le va o kamupani ma le va o vaitaimi,
4. E mafai ona faʻamaonia, vave ona maua, ma faigofie ona malamalama i ai.

E lē na o se tulafono fa'apitoa tau tupe le IFRS, ae o se seti o mataupu fa'avae e fa'amalosia ai lipoti e fa'avae i luga o le taua tau tamaoaiga nai lo le fa'atulagaga fa'aletulafono. O lenei mea e fa'amautinoa ai o lo'o lipotia fefa'ataua'iga e tusa ai ma le tulaga moni o pisinisi.

2. Fa'avae Fa'avae o le IFRS: Fa'avae o Lipoti Tau Tupe

I tua atu o tulaga fa'apitoa a le IFRS o lo'o iai le Fa'avae Fa'apitoa, lea e avea o se ta'iala talafeagai mo le atina'eina ma le fa'amatalaina o tulaga fa'atonuina. O lenei fa'avae e fa'amatalaina ai sini, uiga lelei, ma elemene o fa'amatalaga tau tupe.

a. Fa'amoemoega o Lipoti Tau Tupe
Fa'amoemoega o fa'amatalaga tau tupe e faʻamoemoe e tuʻuina atu faʻamatalaga e uiga i:
– tulaga tau tupe (aseta, aitalafu, tupe faavae),
– faʻatinoga tau tupe (tupe maua ma tupe faʻaalu),
- tafega o tupe,
lea e aoga mo tagata teu tupe ma tagata aitalafu i le iloiloina o avanoa o le tafe mai o tupe i le lumanaʻi ma le iloiloina o le auala e pulea ai e le pulega punaoa a le kamupani.

e. Elemene o Lipoti Tau Tupe
O elemene autū e aofia ai:
– Aseta: o punaoa e pulea e se faalapotopotoga ona o ni mea na tutupu i le taimi ua tuanai ma e faamoemoe e maua mai ai faamanuiaga tau tamaoaiga i le lumanai.
– Noataga: o noataga i le taimi nei e mafua mai i mea na tutupu i le taimi ua tuanai ma o le totogiina o ia mea e mafua ai le tafe ese o punaoa.
– Tupe Fa'avae: o aia tatau o totoe i aseta pe a uma ona to'esea aitalafu.
– Tupe maua ma tupe faaalu: suiga i tupe faavae e le mafua mai i fefaatauaiga ma ē ana.

3. Mataupu Faavae o le Iloaina ma le Fuaina

E fa'amamafa tele e le IFRS le taimi e iloa ai se aitema ma le auala e fuaina ai. O fesili autu e lua: pe o ausia ea e le aitema le fa'auigaga o se aseta/noataga/tupe maua/tupe fa'aalu? ma o le a le tau e sili ona talafeagai e lipotia?

a. Faavae o le Fuaina
O nisi o faʻavae e masani ona faʻaaogaina mo fuataga:
– Tau fa'asolopito: o le tau o le fa'atauina i le taimi na faia ai le fefa'ataua'iga, fetu'una'i pe a mana'omia (e.g. fa'aititia o le tau).
– Tau talafeagai: o le tau o le a maua e faʻatau atu ai se aseta pe totogi e faʻaliliu atu ai se noataga i se fefaʻatauaʻiga masani i le va o sui auai i le maketi.
– Taua i le taimi nei: o le taua i le taimi nei o tupe maua i le lumanai ua fa'aititia.
– Tau aofaʻi e mafai ona maua: o le tau e mafai ona maua mai le faʻatauina atu o se aseta toʻese ai le tau o le faʻamaeʻaina/faʻatau atu.

O le filifiliga o le faavae o le fuaina e aʻafia i le natura o le aseta/noataga ma le talafeagai o faʻamatalaga. Mo se faʻataʻitaʻiga, o nisi o meafaigaluega tau tupe e sili atu ona talafeagai pe a fuaina i le tau talafeagai, ae o aseta tumau e masani ona fuaina e faʻaaoga ai le tau faʻasolopito ma se faʻataʻitaʻiga o le tau poʻo le toe iloiloga.

e. O le Manatu o Meafaitino nai lo le Tulaga
O se tasi o uiga iloga o tulaga fa'avaomalo o lo latou taula'i atu lea i le taua o le tamaoaiga. Mo se fa'ata'ita'iga, o se fefa'ataua'iga lisi e foliga tutusa ma le fa'atauina o se aseta ma le fa'atupeina (o se lisi) o le a va'aia o se aseta ma se noataga, e ui lava e tusa ai ma le tulafono e na'o se "lisi."

4. Vaega o Lipoti Tau Tupe e tusa ai ma le IFRS

Fa'amatalaga tau tupe atoatoa i se tulaga lautele e aofia ai:
1. Lipoti o le tulaga tau tupe (pepa paleni),
2. Fa'amatalaga o tupe maua ma isi tupe maua atoa,
3. Fa'amatalaga o suiga i le tutusa,
4. Fa'amatalaga o le tafega o tupe ,
5. Fa'amatalaga i fa'amatalaga tau tupe (e aofia ai faiga fa'avae tau tupe ma fa'amatalaga fa'asalalau).

E taua tele fa'amatalaga i le IFRS. O fa'amatalaga e fa'afeso'ota'i ai fuainumera i fa'amatalaga autu ma fa'amatalaga o tulaga lamatia, fa'atatauga, faiga fa'avae, ma manatu fa'avae e fa'aaogaina e le pulega.

5. Vaega Taua i le IFRS e Masani Ona Taula’i i ai

E ui o loʻo aofia i le IFRS le tele o mataupu, ae o vaega nei e masani ona gauai atu i ai ona o lo latou aafiaga tele i numera o faʻamatalaga tau tupe:

a. Tupe Maua
O le iloaina o tupe maua e faamamafaina ai le fesiitaiga o le puleaina o oloa/auaunaga i le tagata faatau. E le gata ina aloaia tupe maua pe a maua tupe, ae faapea foi pe a faataunuuina se matafaioi faatino. E taua tele lenei mea mo pisinisi e iai konekarate umi, saofaga, po o faatauga tuufaatasi.

b. Meatotino Tumau ma le Fa'aitiitia o le Tau
E fa'atonutonuina e le IFRS le fa'ailoaina o aseta tumau, le fuafuaina o le umi e aoga ai, auala e fa'aitiitia ai le tau, ma le fa'aleagaina o le tulaga. E mana'omia e kamupani ona toe iloilo fa'atatauga i lea taimi ma lea taimi e fa'amautinoa ai o lo'o atagia mai e tupe fa'aalu e fa'aitiitia ai le tau ia fa'amanuiaga tau tamaoaiga na fa'aaogaina.

c. Fa'aletonu
E tatau ona tofotofoina aseta mo le mafai ona toe maua mai. Afai e sili atu le aofaʻi o loʻo tauaveina nai lo le aofaʻi e mafai ona toe maua mai, e iloa e le kamupani se gau o le faʻaleagaina. O lenei manatu e puipuia ai aseta mai le soona faʻateleina ma faʻatumauina ai le faʻaeteete i le lipotia.

d. Meafaigaluega Tau Tupe
E mafai ona faigata le fuaina o mea tau tupe auā e aofia ai le fa'avasegaga (e pei o le tau fa'aitiitia po'o le tau talafeagai), iloiloina o tulaga lamatia tau aitalafu, ma le saunia mo mea e ono leiloa ai aitalafu. Mo faletupe ma kamupani e tele a latou tupe maua, e taua tele lenei tulafono.

e. Lisi
I le tele o tulaga, e manaʻomia e lisi le iloaina o se aseta aia tatau e faʻaaoga ai ma se noataga lisi. O lenei mea e faʻateleina ai le manino o tautinoga mo le totogiina o lisi lea atonu na "natia" muamua i fafo atu o le pepa paleni.

6. Aogā o le Faʻatinoina o Tulaga Faʻavaomalo

O le faʻatinoina o tulaga faʻavaomalo e maua ai le tele o faʻamanuiaga, e aofia ai:

1. Fa'atusatusaga fa'alelalolagi: e mafai e le au teu tupe ona fa'atusatusa kamupani i atunu'u eseese i se auala sili atu ona fa'atuatuaina.
2. Fa'ateleina le talitonuga: o lipoti tau tupe e mulimuli i le IFRS e masani ona sili atu ona fa'atuatuaina e le maketi.
3. Mauaina o fesoasoani tau tupe sili atu: o kamupani manino e maua le avanoa e maua ai tau maualalo o tupe faavae.
4. Lelei o le tuʻufaʻatasia: mo vaega faʻavaomalo, o le faʻaaogaina o tulaga faʻatonuina tutusa e faʻafaigofie ai le tuʻufaʻatasia.
5. Faaleleia atili o le pulega: o le manaomia o le faailoaina ma le iloiloga e faavae i mataupu tau vailaau e faaleleia atili ai le pulega faalotoifale.

7. Luʻitau i le Faʻatinoina o le IFRS

E ui i ona aogā, o le faʻaaogaina o tulaga faʻavaomalo e iai foʻi luʻitau:

– Manaʻoga faigata ma agavaa: o le tele o tulaga faatonuina e manaʻomia ai le faʻamasinoga faʻapolofesa, faʻatatauga, ma se malamalamaga malosi i pisinisi.
– Manaʻoga o le faiga ma faʻamaumauga: o le suia o tulaga faʻatonuina e ono manaʻomia ai le faʻafouina o le ERP, le vaega o le iloaina o tupe maua, poʻo le faiga o le pulega o konekarate.
– Tau o le faʻatinoga: o aʻoaʻoga, fautuaga, suʻesuʻega, ma fetuunaiga o faʻagasologa e ono manaʻomia ai se tupe teufaafaigaluega tele.
– Eseesega i le faauigaga: ona o le IFRS e masani ona faavae i mataupu faavae, o le tutusa o le faaaogaina i le va o kamupani e manaomia ai ni taiala i totonu ma le vaavaaiga malosi o suetusi.
– Suiga faifai pea: e fesuisuiaʻi tulaga faatonuina faatasi ai ma faiga faapisinisi, o lea e tatau ai i kamupani ona mulimuli i taimi uma i faafouga.

8. Faiga Sili mo le Fa'atinoina Lelei

Ina ia sologa lelei le faʻatinoina o le IFRS, e mafai e kamupani ona faia laasaga nei:
1. Fa'atuina ni faiga fa'avae tau tupe tusitusia manino ma tutusa.
2. Aoao le vaega o le tausiga o tusi ma tupe i taimi uma, e aofia ai le malamalama i le faamasinoga ma le faatatauga.
3. Fa'aleleia le galulue fa'atasi i vaega eseese o le atunu'u (tupe, tulafono, fa'atauga, fa'atau atu) ona o le tele o tulaga fa'atonuina e feso'ota'i ma konekarate ma galuega fa'atino.
4. Saunia pepa e lagolago ai manatu ma fuafuaga, aemaise lava mo le tau talafeagai, fa'aletonu o le fa'aaogaina, ma aiaiga.
5. Faia ni iloiloga fa'alotoifale a'o le'i faia le su'esu'ega e fa'aitiitia ai ni fa'asa'oga taua.

I'uga

O le fa'atatauga tau tupe e tusa ai ma tulaga fa'avaomalo (IFRS) e fa'amoemoe e gaosia ni fa'amatalaga tau tupe e talafeagai, fa'atuatuaina, ma tutusa i le lalolagi atoa. Faatasi ai ma se auala e fa'amamafa ai le taua o le tamaoaiga, fa'asalalauga talafeagai, ma le fuaina sa'o, e fesoasoani le IFRS i tagata fa'aoga o fa'amatalaga tau tupe ia malamalama i le tulaga o se kamupani ma le manino. Peita'i, o lona fa'atinoina e mana'omia ai le saunia o tagata faigaluega, faiga fa'amatalaga, ma faiga fa'avae tutusa. Mo kamupani o lo'o sailia le manuia i le maketi fa'avaomalo, o le pulea ma le fa'atinoina o tulaga fa'avaomalo e le gata o se mana'oga mo le tausisia o tulafono ae o se fuafuaga fo'i e fa'aleleia atili ai le fa'atuatuaga ma le tauvaga.

Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fetuʻunaʻia lenei tusiga ina ia sili atu ona aʻoaʻoina (faʻatasi ai ma upusii), sili atu ona aogā (faʻatasi ai ma faʻataʻitaʻiga o api talaaga o fefaʻatauaʻiga), pe fetuʻunaʻi i le tulaga faʻa-Initonesia (e pei o le sootaga ma le PSAK faʻavae i le IFRS).

Taofi faamatalaga