Lipoti Tau Tupe a le Kamupani Lautele
O lipoti tau tupe a kamupani lautele o se tasi lea o punaoa sili ona taua o faʻamatalaga mo tagata teu tupe, tagata suʻesuʻe, faʻatonutonu, tagata aitalafu, ma le lautele o le atunuʻu. E le pei o kamupani tumaoti, e manaʻomia kamupani lautele (tagata tuʻuina atu) ona faʻasalalau faʻamatalaga ona o a latou sea e faʻatau atu i luga o le maketi o tupe faavae. O lenei manino e faʻaalia e ala i le lolomiina o lipoti tau tupe faavaitaimi ua saunia e tusa ai ma tulaga faʻatonuina o tusi, suʻesuʻeina e suʻetusi tutoʻatasi, ma tuʻuina atu i pulega o maketi o tupe faavae ma le lautele. E ala i lipoti tau tupe , e mafai e i latou e aʻafia ona iloilo le faʻatinoga a se kamupani, tulaga tau tupe, tulaga lamatia, ma mea e ono tutupu.
Fa'amatalaga ma le Fa'amoemoega o Lipoti Tau Tupe
I se tulaga lautele, o faʻamatalaga tau tupe o se faasologa o pepa e faʻamatalaina ai le tulaga tau tupe a se kamupani i se vaitaimi faapitoa. O nei lipoti o loʻo tuʻuina atu ai faʻamatalaga talafeagai e uiga i aseta, aitalafu, sea, tupe maua, tupe faʻaalu, tafega o tupe, ma suiga i tulaga tau tupe. O lo latou faʻamoemoega autu o le tuʻuina atu lea o se faʻavae mo le faia o faʻaiuga tau tamaoaiga. Mo tagata teu tupe, o faʻamatalaga tau tupe e fesoasoani e iloilo pe aoga le faʻatauina, taofia, pe faʻatau atu o sea a se kamupani. Mo tagata aitalafu, o nei pepa e avea o se faʻasinomaga mo le fuaina o le mafai e se kamupani ona toe totogi aitalafu. Mo le pulega, o faʻamatalaga tau tupe e avea o se meafaigaluega e iloilo ai mo le faʻaleleia atili o le fuafuaga ma galuega.
I kamupani faitele, o lenei sini e fa’alautele atu i le tali atu. Talu ai ona o tupe a le aufaipisinisi e sau mai le lautele, e mana’omia ai kamupani ona fa’aalia o lo’o pulea ma le manino ma le fa’aeteete. O iinei e taua tele ai le lipoti tau tupe o se ituaiga o tali atu a le pulega i tagata e umia sea.
Ituaiga Autū o Lipoti Tau Tupe
O lipoti tau tupe a kamupani lautele e masani ona aofia ai ni vaega autū se tele e fesoasoani le tasi i le isi.
1. Lipoti o le Tulaga Tau Tupe (Paleni o Tupe)
O le pepa paleni o loʻo faʻaalia ai le tulaga tau tupe a se kamupani i se aso patino. E aofia ai elemene autu e tolu: aseta, aitalafu, ma tupe faʻafaigaluega. O aseta e faʻatusalia ai punaoa a le kamupani, e pei o tupe, aitalafu e maua, oloa, aseta tumau, ma tupe teufaafaigaluega. O aitalafu e atagia ai noataga a le kamupani, e pei o aitalafu e totogi, nonogatupe a le faletupe, ponesi, poʻo noataga lisi. O le tupe faʻafaigaluega o le tului totoe a le pule pe a uma ona toʻesea aitalafu, e aofia ai tupe faʻafaigaluega totogi ma tupe maua taofia. E masani ona vaʻavaʻai tagata teu tupe i le pepa paleni e iloilo ai le fausaga o tupe faʻafaigaluega a le kamupani, tulaga o aitalafu, ma le mafai ona ola i tulaga fesuisuiaʻi o maketi.
2. Fa'amatalaga o tupe maua ma Tupe Maua Atoa
O le fa'amatalaga o tupe maua e fa'aalia ai le fa'atinoga a se kamupani i se vaitaimi fa'apitoa: le tele o tupe maua na maua ma le tele o tupe fa'aalu na fa'aaluina. O le eseesega i le va o ia mea e lua e mafua ai le mama o tupe mama po'o le gau. E masani ona tu'uina atu fo'i e kamupani lautele isi tupe maua atoatoa, e pei o tupe maua/gau mai tupe mai fafo, toe iloiloga o nisi aseta tau tupe, po'o isi mea e tusa ai ma tulaga fa'atonutonu tau tupe. O nei fa'amatalaga e taua tele mo le iloiloina o le aoga o tupe maua, lelei, ma le tauvaga a se kamupani.
3. Fa'amatalaga o Suiga i le Tupe Fa'afaigaluega
O lenei lipoti e faʻamatalaina ai suiga i le sea a tagata e umia sea mai le amataga seʻia oʻo i le faʻaiʻuga o le vaitaimi. Mo se faʻataʻitaʻiga, faʻateleina o tupe faavae, tufatufaga o tufatufaga, tupe maua mama o le tausaga nei, poʻo le aʻafiaga o isi fefaʻatauaʻiga e aʻafia ai le sea. Mo tagata teu tupe, o le faʻamatalaga o suiga i le sea e aoga mo le malamalama i le faʻaaogaina o tupe mama: pe taofia mo le faʻalauteleina pe tufatufa atu o ni tufatufaga.
4. Lipoti Arus Kas
O le Fa'amatalaga o le Tafe o Tupe o lo'o fa'amatalaina auiliili ai tupe maua ma tupe fa'aalu ua vaevaeina i ni gaioiga se tolu: fa'agaioiga, teu fa'afaigaluega, ma le fa'atupeina. O le tafe o tupe fa'agaioiga o lo'o fa'atusalia ai tupe maua mai gaioiga autu a le pisinisi. O le tafe o tupe fa'afaigaluega e feso'ota'i ma le fa'atauina po'o le fa'atau atu o aseta mo se taimi umi. O le fa'atupeina o le tafe o tupe e atagia ai fefa'ataua'iga e feso'ota'i ma aitalafu ma sea, e pei o le tu'uina atu o sea, nonoina, po'o le totogiina o tufatufaga. E to'atele tagata su'esu'e e iloilo le lelei o tupe maua e ala i le su'esu'eina pe o lagolagoina e le tafe malosi o tupe fa'agaioiga le tupe maua mama.
5. Fa'amatalaga i Fa'amatalaga Tau Tupe (CALK)
O le CALK e masani lava o le vaega aupito umi, ae e taua tele foʻi. O loʻo i ai faʻamatalaga auiliili o faiga faʻavae tau tupe, mea patino, faʻamatalaga o vaega, pulega o tulaga lamatia, tautinoga ma mea e ono tutupu, fefaʻatauaʻiga a vaega e fesoʻotaʻi, ma mea na tutupu pe a uma le aso lipoti. A aunoa ma le faitauina o le CALK, e ono sese le malamalama o tagata faʻaoga faʻamatalaga tau tupe i fuainumera autu.
Tulaga Fa'atonutonu o Tausiga Tupe ma Su'etusi mo Kamupani Lautele
E masani ona saunia e kamupani lautele i Initonesia lipoti e faʻavae i luga o Tulaga Faʻatonutonu Tau Tupe (SAK), lea e faʻasino i le IFRS (International Financial Reporting Standards). O nei tulaga faʻatonuina e faʻamautinoa ai o loʻo saunia pea lipoti tau tupe ma e mafai ona faʻatusatusa i le va o kamupani ma le va o tausaga.
E le gata i lea, e tatau ona su'esu'eina fa'amatalaga tau tupe fa'aletausaga a kamupani faitele e se Kamupani Tausi Tusi Tuto'atasi a le Malo (KAP). O le sini o le su'esu'ega o le tu'uina atu lea o se manatu pe o tu'uina atu fa'amatalaga tau tupe i se auala sa'o , i itu taua uma, e tusa ai ma tulaga fa'atonutonu tau tupe talafeagai. E mafai ona le agavaa le manatu o le su'esu'ega, agavaa, fa'aleaga, po'o se tete'e atu i se manatu. Mo tagata teu tupe, o le manatu o le su'esu'ega o se fa'ailoga taua e uiga i le fa'atuatuaina o le lipoti.
Tiutetauave o le Fa'asalalauina o Fa'amatalaga ma le Taimi e Fa'atino ai
O le manino o faʻamatalaga o se mataupu faavae autū o maketi tau tupe. E manaʻomia kamupani faitele e tuʻuina atu lipoti tau tupe faavaitaimi (kuata, afa tausaga, ma faʻaletausaga) i pulega faʻatonutonu ma faʻasalalauina. E taua tele le vave faia o lipoti, auā o le tuai o lipoti e mafai ona faʻavaivaia ai le talitonuga o maketi ma faʻamalosia ai le masalosalo. I le faʻaopoopoga i lipoti masani, e manaʻomia foʻi i latou e tuʻuina atu faʻamatalaga taua e ono aʻafia ai tau o sea, e pei o gaioiga faʻapisinisi, suiga o pulega, tagi tetele, poʻo le toe faʻatulagaina o aitalafu.
Auala e Faitau ai Faʻamatalaga Tau Tupe : Vaʻaiga a le Tagata Faʻafaigaluega
E lē lava le faitauina o faʻamatalaga tau tupe a se kamupani lautele e na o le tilotilo i fuainumera o tupe mama. E manaʻomia e le au teu tupe ona malamalama i le tulaga ma le lelei o le faʻatinoga. O nisi o auala masani e aofia ai:
1. Su'esu'ega o tupe mama, mo se fa'ata'ita'iga o le aofa'i o tupe mama, tupe mama mama, ROA, ma le ROE e iloilo ai le gafatia e maua ai tupe mama mai aseta ma tupe faavae.
2. Su'esu'ega o le gafatia o tupe maua, e pei o le fua fa'atatau o le taimi nei po'o le fua fa'atatau vave, e iloa ai le gafatia e fa'ataunu'u ai noataga i taimi pupuu.
3. Su'esu'ega o le mafai ona totogi aitalafu, mo se fa'ata'ita'iga o le fua faatatau o aitalafu i tupe maua (DER) po'o le fua faatatau o aitalafu, e iloilo ai le lamatiaga o aitalafu.
4. Su'esu'ega o le tafe o tupe, aemaise lava le tafe o tupe fa'atino, e iloilo ai le mafai e le kamupani ona maua ni tupe moni mai le pisinisi autu.
5. Iloiloga o aga masani, o lona uiga o le faʻatusatusaina o le faʻatinoga mai lea tausaga i lea tausaga e iloa ai le tumau ma le tuputupu aʻe.
6. Faitau le CALK, e pu'eina ai fa'amatalaga e uiga i tulaga lamatia, suiga i faiga fa'avae tau tupe, ma fa'amatalaga auiliili e le o va'aia i le lipoti autu.
Faatasi ai ma lenei tuufaatasiga o auiliiliga, e mafai ai e le au teu tupe ona iloa le eseesega o kamupani o loo soifua maloloina moni lava mai kamupani e foliga mai e malolosi ona o mea tau tupe po o mea e le toe tutupu soo.
Luʻitau ma Lamatiaga i Lipoti Tau Tupe
E ui lava ina saunia faʻamatalaga tau tupe e tusa ai ma tulaga faʻatonuina ma suʻesuʻeina, ae o loʻo i ai pea tulaga lamatia e tatau ona nofouta i ai. O se tasi o ia lamatiaga o le pulega o tupe maua, lea e taumafai ai le pulega e "pulea" tupe maua lipotia ina ia foliga mautu pe tusa ai ma le sini. E mafai ona ausia lenei faiga e ala i le faʻatuai o le iloaina o tupe faʻaalu, faʻavavevaveina o le iloaina o tupe maua, poʻo le suia o fuafuaga tau tupe. O le mea lea, e manaʻomia e le au teu tupe ona iloilo ma le faʻaeteete le lelei o tupe maua, le tutusa o faiga faʻavae tau tupe, ma le eseesega i le va o tupe maua mama ma le tafega o tupe faʻatino.
E le gata i lea, o lipoti tau tupe e aʻafia foʻi e tulaga tau tamaoaiga lautele, fua faatatau o fesuiaiga o tupe, fua faatatau o tului, ma suiga faʻatonutonu. O kamupani e iai le aʻafiaga i fesuiaiga o tupe mai fafo poʻo aitalafu tetele e ono faʻaalia ai le suiga o le faʻatinoga, e le ona o galuega autu, ae ona o mea mai fafo.
Fa'ato'a
O faʻamatalaga tau tupe a se kamupani lautele o le meafaigaluega autū lea mo le malamalama i le auala e pulea ai e se kamupani tuʻuina atu punaoa, maua ai tupe mama, ma foʻia ai tulaga lamatia. I le faitauina o faʻamatalaga o tulaga tau tupe, faʻamatalaga o tupe maua, suiga i tupe faʻafaigaluega, faʻamatalaga o le tafe o tupe, ma faʻamatalaga i faʻamatalaga tau tupe, e mafai ai e le lautele ona maua se ata sili atu ona atoatoa ma le faʻamaoni. Peitaʻi, e le tatau ona vaʻaia faʻamatalaga tau tupe naʻo ia; e manaʻomia ona iloiloina, faʻatusatusa, ma malamalama i ai i le anotusi. Mo tagata teu tupe, o le mafai ona faitau lelei faʻamatalaga tau tupe e le naʻo se tomai faʻapitoa, ae o se mea taua e manaʻomia mo le faia o faʻaiuga faʻafaigaluega talafeagai ma le faʻatuatuaina i maketi tau tupe.