Sootaga Faavaomalo ma Atina'e Fa'aauau
Ua avea le atina'e gafataulimaina ma se tasi o mataupu taua i le pulega fa'alelalolagi o le seneturi lona 21. A'o feagai atunu'u ma le fa'alavelave tau le tau, le le tutusa o le tamaoaiga, fete'ena'iga o puna'oa, ma le mamafa i le soifua maloloina lautele, o auala e fa'atino ai atina'e e na'o le tulituliloaina o le tuputupu a'e o le tamaoaiga ua le lava. O iinei e taua tele ai fegalegaleaiga fa'ava-o-malo: o nei fa'afitauli e sopo'ia tuaoi, o lea e mana'omia ai e fofo lelei le galulue fa'atasi i le va o tuaoi, faiga fa'ava-o-malo, ma le fa'amalosia o fa'alapotopotoga fa'alelalolagi. I se isi faaupuga, o le atina'e gafataulimaina e le na'o se mataupu fa'alotoifale, ae o se galuega fa'atasi a le lalolagi.
I se tulaga lautele, o le atinae gafataulimaina e faasino i taumafaiga e faafetaiaia manaoga o le tupulaga o loo i ai nei e aunoa ma le faaleagaina o le mafai e tupulaga o le lumanai ona faafetaiaia o latou lava manaoga. O lenei manatu e faamamafaina ai se paleni i le va o pou autu e tolu: tamaoaiga, agafesootai, ma le siosiomaga . I le faatinoga, o lenei paleni e faatinoina e ala i faiga faavae e faalauiloa ai le tuputupu ae e aofia ai tagata uma, faaitiitia le mativa ma le le tutusa, ma faatumauina le gafatia o le tauaveina o siosiomaga. Peitai, ona o fefaatauaiga, tupe teufaafaigaluega, femalagaaiga, kasa o le kaponi, ma le tafega o tekinolosi e faavaomalo, o le a fesootai pea le fuafuaga o atinae gafataulimaina ma le faagasologa o sootaga faavaomalo.
O se tasi o fa'avae sili ona lauiloa i le lalolagi atoa o Sini Tau Atina'e Fa'aauau (SDGs), lea na fa'amaonia e Malo Aufaatasi i le 2015. O lo'o aofia i SDGs ni sini e 17, e amata mai i le fa'aumatia o le mativa, a'oa'oga lelei, ma le tutusa o ali'i ma tama'ita'i i gaioiga tau le tau, si'osi'omaga o le gataifale, ma faiga fa'apa'aga fa'alelalolagi. O lo'o fa'amamafa mai e SDGs o le atina'e fa'aauau e mana'omia ai faiga fa'apa'aga i le va o atunu'u, fa'alapotopotoga fa'ava-o-malo, vaega tumaoti, ma sosaiete lautele. Mai se va'aiga fa'ava-o-malo, o lo'o fa'aalia mai e SDGs le auala e fa'atulaga ai tu ma aga fa'alelalolagi e ala i feutanaiga, maliega, ona fa'aliliuina lea i faiga fa'avae a le atunu'u.
E fesoʻotaʻi foʻi fegalegaleaiga faʻavaomalo ma le pulega o le siosiomaga i le lalolagi atoa. O le suiga o le tau o le faʻataʻitaʻiga sili ona manino: o le faʻasaʻolotoina o kasa faʻavevela i se tasi atunuu e mafai ona aʻafia ai le lalolagi atoa. O le mea lea, o maliega faʻavaomalo e pei o le Maliega a Pale o ni meafaigaluega taua mo le faʻatulagaina o tautinoga i le faʻaitiitia o le faʻasaʻolotoina o kasa, fetuunaiga, ma le faʻatupeina o le tau. Peitaʻi, o lo latou faʻatinoina e masani ona feagai ma luʻitau. O atunuʻu tau atinaʻe ma atunuʻu tau atinaʻe e eseese o latou gafatia ma tiutetauave faʻasolopito. O le finauga i luga o "tiutetauave masani ae eseese" o loʻo faʻaalia ai o feutanaiga tau e le gata i le saienisi ma tekinolosi , ae faʻapea foʻi i le faʻamasinotonu, le talafaasolopito o le faʻapisinisi, ma le faʻasoaina o tau.
I le vaega o le tamaoaiga fa'apolokiki fa'ava-o-malo, o atina'e gafataulimaina e a'afia e le fausaga o fefa'ataua'iga ma tupe teufaafaigaluega a le lalolagi. O le lalolagi atoa e mafai ai e atunu'u tau atia'e ona maua maketi, tupe fa'afaigaluega, ma tekinolosi, ae mafai fo'i ona fa'aosofia ai se "tu'uga i le pito i lalo" pe a taofia tulaga fa'ale-si'osi'omaga ma galuega e tosina mai ai tupe teufaafaigaluega. O le mea lea, o le tele o atunu'u ma vaega tau tamaoaiga o lo'o tuleia le tu'ufa'atasia o fuaiupu fa'ale-si'osi'omaga i maliega tau fefa'ataua'iga. O faiga fa'avae e pei o tulaga fa'ata'ita'i o le kaponi, fa'amaoniga o oloa gafataulimaina, ma sapalai e aunoa ma le fa'aleagaina o vaomatua ua amata ona a'afia ai fefa'ataua'iga o oloa . Mo atunu'u o lo'o fa'atau atu i fafo, o nei mana'oga e mafai ona tu'uina atu ai avanoa e fa'ateleina ai le taua fa'aopoopo ma le ta'uleleia, ae mafai fo'i ona avea ma fa'alavelave pe a fa'atapula'aina le gafatia e tausisia ai tulafono ma le fa'atupeina o suiga.
O mataupu tau tupe o le fatu lea o le atinaʻe gafataulimaina ma o se vaega taua mo fegalegaleaiga faavaomalo. E tele atunuu tau atiae e manaʻomia ni tupe teufaafaigaluega tetele e fausia ai atinae lanumeamata, faʻalauteleina le malosiaga faʻafouina, faʻamalosia faiga tau soifua maloloina, ma faʻaleleia le saogalemu o meaʻai. O iinei e iai le sao o faʻalapotopotoga faavaomalo e pei o le Faletupe o le Lalolagi, le IMF, ma faletupe tau atinaʻe faʻaitulagi e ala i nonogatupe, fesoasoani, ma le lagolago faʻapitoa. E le gata i lea, o polokalame tau tupe mo le tau - e pei o le Green Climate Fund - ua mamanuina e fesoasoani ai i atunuu vaivai e foia aafiaga o le faʻalavelave tau tau. Peitaʻi, o mataupu tau aitalafu, tuutuuga o nonogatupe, ma le faʻalagolago i tupe e mafai ona oʻo atu ai i faitioga e faʻapea o tupe faavaomalo o nisi taimi e iai ni manaʻoga faʻapolokiki. O le mea lea, o le manino, le tali atu, ma le pulega tonu o mea taua ia i le faʻamautinoaina o le galulue faʻatasi tau tupe e lagolagoina moni lava le faʻasaoina.
E taua tele fo'i le fesiita'iga o tekinolosi ma mea fou i tua atu o tuaoi mo le manuia o le atina'e gafataulimaina. O le malosiaga o le la, le teuina o maa, fa'ato'aga sa'o, ma faiga lapatai vave o fa'alavelave fa'afuase'i e mafai ona fa'aleleia atili ai le lelei a'o fa'aitiitia ai le a'afiaga i le siosiomaga. Peita'i, e le faigofie i taimi uma le fesiita'iga o tekinolosi ona o fa'alavelave tau aia tatau tau le atamai, le gafatia fa'atapula'aina o tagata, ma le le tutusa o avanoa i su'esu'ega. I fegalegaleaiga fa'ava-o-malo , o le galulue fa'atasi i su'esu'ega, a'oa'oga, ma a'oa'oga o se fuafuaga taua mo le fa'aitiitia o le va. O polokalame sikolasipi, galulue fa'atasi a iunivesite, ma fa'alapotopotoga su'esu'e i tua atu o tuaoi e mafai ona fa'avavevaveina le fa'asalalauina o tekinolosi lanumeamata a'o fausia le tuto'atasi o mea fou i atunu'u tau atia'e.
E le gata i lea, o le atinaʻe gafataulimaina e fesoʻotaʻi vavalalata ma le filemu ma le saogalemu faavaomalo. O le tele o feeseeseaiga i aso nei e mafua mai pe faʻateteleina e le tauiviga mo punaoa faanatura, faʻaleagaina o le siosiomaga, ma le le tutusa o le va fealoaʻi. O le faʻalavelave tau le tau e mafai ona faʻateleina ai le lamatiaga o faʻalavelave faʻafuaseʻi ma le le lava o le vai, lea e mafua ai ona faʻamalosia le malaga ma feeseeseaiga i le va o nuʻu. I totonu o le faʻavae o fegalegaleaiga faʻavaomalo, o le manatu o le "saogalemu o tagata" e faʻamamafa ai o le saogalemu e le naʻo se mataupu faʻamiliteli, ae o le puipuiga foʻi mai faʻamataʻu o le fiaaai, faʻamaʻi, ma faʻalavelave faʻafuaseʻi. O le mea lea, o le puipuiga o feeseeseaʻiga faʻava-o-malo, le galulue faʻatasi i le pulega o vaitafe i tua atu o tuaoi, ma le atinaʻe faʻavae i luga o le gafataulimaina pe a uma le taua ua faʻateleina le taua.
O le matafaioi a tagata e lē o ni setete o loʻo faʻateleina foʻi le puleaina. O kamupani faʻavaomalo e faʻaosofia le lalolagi atoa i mea e faʻasao ai le ea, mamanu o gaosiga, ma tulaga faigaluega e ala i filifili sapalai faavaomalo. E mafai e NGO, ala o faasalalauga, ma gaioiga a sosaiete lautele ona faʻamalosia malo ma kamupani ina ia sili atu le manino ma le tali atu. I le taimi nei, o loʻo faʻavaeina e aai tetele ni fesoʻotaʻiga faavaomalo e fesuiaʻi ai faiga sili ona lelei, e pei o felauaiga e maualalo le ea, pulega o otaota, ma avanoa lanumeamata. I fegalegaleaiga faavaomalo i aso nei, ua le toe pulea e setete faiga faʻava-o-malo; o loʻo fesoasoani tagata eseese i le faʻatulagaina o tu ma aga masani ma faiga faʻavae faʻavaomalo e lagolagoina ai le faʻasaoina.
Mo Initonesia, o sootaga faavaomalo ma atinae gafataulimaina e fesootai i mataupu taua e pei o le suiga o le malosiaga, puipuiga o vaomatua, le tamaoaiga lanumoana, ma le saogalemu o meaai. I le avea ai ma se atunuu o atumotu e tele ona ituaiga eseese o meaola, o Initonesia e iai sona naunautaiga tele i le tetee atu i le faaleagaina o le gataifale, atinaeina o faigafaiva gafataulimaina, ma le faateleina o le tete’e atu i le siitia o le sami. I le taimi lava e tasi, o atinae ma le faia o galuega e manaomia ai se fuafuaga talafeagai mo suiga. E mafai e le galulue faatasi faavaomalo ona lagolagoina lenei mea e ala i tupe teufaafaigaluega i le malosiaga faafouina, fausiaina o gafatia faatekinolosi, ma le avanoa i maketi mo oloa gafataulimaina. Peitai, e manaomia foi e Initonesia ona faamautinoa o faiga faapaaga faavaomalo e ogatasi ma mea e faamuamua e le atunuu, e le afaina ai faifaatoaga ma faifaiva laiti, ma faaaloalo i aia tatau a nuu moni.
E ui i lona gafatia tele, o le fuafuaga tau atinaʻe gafataulimaina o loʻo feagai ma ni luʻitau i le lalolagi o fegalegaleaiga faʻavaomalo. Muamua, o feeseeseaiga faʻava-o-malo e mafai ona faʻalavelaveina ai le felagolagomaʻi faʻalelalolagi, mo se faʻataʻitaʻiga pe a aʻafia e tauvaga malo tetele auala tau tupe ma tulaga faʻatekinolosi. Lua, o le le paleni o le gafatia i le va o atunuu e mafua ai ni va i le faʻatinoina: o nisi atunuu e mafai ona vave agai atu i le malosi mama, ae o isi e taofia e le faʻatapulaʻaina o tupe ma atinaʻe. Tolu, o le lamatiaga o le "greenwashing" e faʻateleina pe a naʻo ni faʻatagaga tau le faʻaauauina e aunoa ma se suiga moni. Fa, o faʻalavelave faʻalelalolagi e pei o le faʻamaʻi e mafai ona faʻalavelaveina ai le mafaufau ma paketi, ae o le toe faʻaleleia o le tamaoaiga e tatau ona faʻatatau i se auala e sili atu ona lanumeamata ma sili atu ona aofia ai.
I le iuga, o sootaga faavaomalo ma atinae gafataulimaina e matua fesoʻotaʻi lelei. O sootaga faavaomalo e maua ai le malae o feutanaiga, tu ma aga masani, ma faalapotopotoga e mafai ai ona galulue faatasi e foia luitau faavaomalo. I le taimi nei, o atinae gafataulimaina e maua ai le taitaiga tau amio ma faiga faavae: e tatau ona tutusa le tuputupu aʻe, e tatau ona manuia tagata, ma e tatau ona puipuia le siosiomaga. O le manuia o lenei fuafuaga e faalagolago i le tautinoga faatasi, faatupeina tutusa, fesiitaiga o tekinolosi e aofia ai, ma le pulega manino i le lalolagi atoa. I se lalolagi ua faateleina le fesoʻotaʻi, ua le toe avea le faatumauina ma se filifiliga—o se manaoga autu mo le faamautinoaina o se lumanaʻi saogalemu ma lelei mo tagata uma.