O le Aafiaga o le Taua Malulu i Fegalegaleaiga Faavaomalo

O le Aafiaga o le Taua Malulu i Fegalegaleaiga Faavaomalo

Pendahuluan

O le Taua Malulu o se tasi o vaitaimi sili ona taua i le talafaasolopito o le lalolagi, e amata mai i le faaiuga o le Taua Lona Lua a le Lalolagi seia oo i le pa'ū o le Soviet Union i le 1991. O le tauvaga fa'a-ideologika ma fa'apolokiki i le va o malo tetele e lua o le lalolagi, o le Iunaite Setete (o lo'o fai ma sui o le Western bloc fa'atasi ai ma lana faiga fa'a-kapitalisi-faatemokalasi) ma le Soviet Union (o lo'o fai ma sui o le Eastern bloc fa'atasi ai ma lana faiga fa'a-komunisi), na fa'atupuina ai ni uiga fou i fegalegaleaiga fa'ava-o-malo. O le faatosinaga o le Taua Malulu na aofia ai mea uma mai faiga fa'avae i fafo ma sootaga fa'atasi i atina'e fa'atekinolosi ma tamaoaiga i le lalolagi atoa.

Talaaga o le Taua Malulu

I le faaiuga o le Taua Lona Lua a le Lalolagi i le 1945, sa vaeluaina tele ai le lalolagi i itu faafanua ma itu faapolokiki. E toalua malo manumalo tetele, o le Iunaite Setete ma le Soviet Union, na tula’i mai o ni malo malolosi i le lalolagi atoa, faatasi ai ma ni manatu feteenai i le pulega, tamaoaiga, ma le saolotoga o tagata taitoatasi. O le tauvaga i le va o nei malo e lua na faatupuina ai le faamata’u ma le tauiviga mo le pule ua lauiloa o le Cold War.

O le Taua Malulu e leʻi o se taua i le uiga masani, ae o se feteenaʻiga faʻavae faʻavae e faʻaalia i ituaiga eseese e pei o se taufetuliga auupega, faiga faʻalilolilo, faʻasalalauga faʻasalalau, ma se tauiviga mo se faatosinaga i vaega eseese o le lalolagi.

Fa'atosinaga i le Vaega'au

O se tasi o aafiaga tetele o le Cold War o le tauvaga auupega faaniukilia ma le atinaʻeina o tekinolosi faamiliteli. Sa taumafai le Iunaite Setete ma le Soviet Union e faʻaalia lo laʻua tulaga silisili ese e ala i le malosiaga faaniukilia. O lenei mea na mafua ai le manatu o le "mutual assured destruction" (MAD), lea e mafai ai e itu uma e lua ona faʻaumatia le tasi ma le isi, ma faʻatupuina ai le fefe i le taua faaniukilia.

O le faatosinaga o lenei tauvaga auupega sa manino lava i le faavaeina o le NATO (North Atlantic Treaty Organization) e le Iunaite Setete faatasi ai ma ana uo Europa i le 1949 ma le tali atu a le Soviet Union e ala i le faatuina o le Warsaw Pact i le 1955. O nei sootaga faamiliteli na mafua ai ni feeseeseaiga matuia e pei o le Cuban Missile Crisis i le 1962 lea na aumaia ai le lalolagi i se tulaga lata i le taua faaniukilia.

Aafiaga i le Matāgaluega o Faiga Faapolotiki ma Faiga Faa-Itulau

Sa matuā aʻafia foʻi e le Taua Malulu ni fegalegaleaiga faʻapolokiki faʻavaomalo e ala i le faʻavaeina o ni vaega tetele se lua e tauva faʻavae i talitonuga ma faiga faʻapolokiki. Sa faʻalauiloa e le Iunaite Setete le faʻatemokalasi saoloto ma le faiga faʻavae tau tupe, aʻo taumafai le Soviet Union e faʻasalalau le faiga faʻa-komunisi. Sa sailia e atunuʻu uma e lua le lagolago mai atunuʻu lona tolu i Asia, Aferika, ma Amerika Latina e ala i fesoasoani tau tamaoaiga, militeri, ma faiga faʻavae tau talitonuga.

Mo se faʻataʻitaʻiga, i Asia, o le Taua Malulu na taitai atu ai i le Taua a Korea (1950–1953) ma le Taua a Viatename (1955–1975), o taua uma ia na taumafai ai le Iunaite Setete ma ana uo e taofia le salalau atu o le komunisi. I Aferika ma Amerika Latina, o malo tetele e lua na galulue faatasi e lagolago pe tetee i malo i le lotoifale o latou sootaga na manatu o ni faiga taua.

Aafiaga i le Matāgaluega o le Tamaoaiga

I le itu tau tamaoaiga, na faʻamalosia ai e le Cold War atunuu uma e lua e atiina ae ma lagolago tamaoaiga tau maketi i a latou uo. O le Marshall Plan o se tasi lea o faʻataʻitaʻiga, lea na fesoasoani ai le Iunaite Setete e toe fausia Europa i Sisifo e taofia ai le salalau atu o le komunisi e ala i le tuʻuina atu o fesoasoani tau tupe tetele. I le taimi nei, na tali atu ai le Soviet Union e ala i le ofoina atu o fesoasoani tau tamaoaiga i atunuu o Europa i Sasaʻe ma a latou uo, ua taʻua o le Council for Mutual Economic Assistance (COMECON).

O le tamaoaiga faavaomalo ina ua maeʻa le Taua Lona Lua a le Lalolagi sa faʻatulagaina foʻi e faʻalapotopotoga na amataina e Amerika e pei o le International Monetary Fund (IMF) ma le Faletupe o le Lalolagi, lea na lagolagoina le faiga faʻapisinisi o le tamaoaiga o le lalolagi. I le taimi nei, na faʻatuina ai e le Soviet Union ma le vaega komunisi ni faʻalapotopotoga e faʻatatau i le faʻamalosia o latou tamaoaiga faʻaagafesootai.

Aafiaga i le Matāgaluega o Tekonolosi ma le Saienisi

O le tauiviga mo le pule silisili i tekinolosi ma le faasaienisi na avea foi ma malae tauva i le taimi o le Cold War. O le tauvaga i le vateatea o se tasi o faataitaiga sili ona lauiloa, faatasi ai ma le faalauiloaina e le Soviet Union o le Sputnik i le 1957 ma le uluai tulaueleele o le tagata Amerika i le masina i le 1969. O lenei tauvaga faatekinolosi e le gata ina faatosinaina ai le atinaeina o le faasaienisi ma tekinolosi i le lalolagi atoa ae na uunaia ai foi mea fou i fesootaiga, komepiuta, ma isi tekinolosi eseese o loo faaauau pea ona i ai sona aafiaga i aso nei.

O le Suiga o le Vaaiga Faavaomalo i le Maeʻa ai o le Taua Malulu

O le pa'ū o le Soviet Union i le 1991 na fa'ai'uina ai le Cold War, ma fa'ailogaina ai se suiga tele i le tulaga o fegalegaleaiga fa'ava-o-malo . E tele atunu'u o Europa i Sasa'e na suia i faiga fa'atemokalasi ma tamaoaiga o maketi, ma suia ai faiga fa'apolokiki o le itulagi. Na fa'alauteleina le NATO e ala i le taliaina o le tele o atunu'u sa avea muamua ma Eastern Bloc, a'o tula'i mai Rusia o le sui o le Soviet Union fa'atasi ai ma se faiga fa'avae tulaga ese i fafo ma le tamaoaiga .

E le gata i lea, o le faaiuga o le Taua Malulu na mafua ai se tulaga e tasi le itu ma le Iunaite Setete o le malo malosi o le lalolagi. Peitai, o luitau fou e pei o faiga faatupu faalavelave i le lalolagi atoa, le taufaamatau o suiga o le tau, ma le siitia o le tamaoaiga o Saina ua aumaia ai ni faigata fou i le fausaga o sootaga faavaomalo.

I'uga

E le gata na fa'atulagaina e le Cold War ia faiga fa'avae i fafo a atunu'u na a'afia tuusa'o ai, ae na suia fo'i le auala e fegalegaleai ai atunu'u i le lalolagi atoa. Mai le militeri ma faiga fa'apolokiki i itu tau tamaoaiga ma tekinolosi, e mafai lava ona lagonaina le faatosinaga a le Cold War i aso nei.

Ua mautofi mai i fegalegaleaiga faavaomalo i aso nei le tele o elemene mai le vaitaimi o le Cold War, lea e avea o ni lesona taua i le puleaina o feeseeseaiga faʻa-ideologika ma faʻapolokiki. O le malamalama i le aafiaga o le Cold War, e mafai ai e le lalolagi atoa ona galulue agai i se lalolagi e sili atu le filemu ma le mautu i le lumanaʻi.

Taofi faamatalaga