Kev Tshawb Fawb Txog Keeb Kwm Hauv Lub Ntiaj Teb No
Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los, ua ib qho kev kawm uas kawm txog yav dhau los los ntawm cov khoom seem uas tib neeg tso tseg, yeej tsis tau sawv ib leeg. Hauv lub ntiaj teb no, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los muaj feem cuam tshuam nrog kev nom kev tswv, txoj cai, thiab lub hwj chim. Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los, uas thaum xub thawj zoo li tsis muaj kev cuam tshuam thiab tsis muaj lub hom phiaj, qhov tseeb, tuaj yeem siv ua ib qho cuab yeej nom tswv, txawm tias yuav txhawb nqa lub teb chaws tus kheej, ua pov thawj rau cov lus thov thaj av , lossis txawm tias rov kho dua cov dab neeg keeb kwm tseem ceeb.
Kev Tshawb Fawb Txog Keeb Kwm thiab Lub Tebchaws Lub Cim
Ib qho ntawm txoj kev pom tseeb tshaj plaws uas kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los sib tshuam nrog kev nom kev tswv thoob ntiaj teb yog kev tsim lub teb chaws tus kheej. Ntau lub teb chaws siv cov khoom tshawb pom txog keeb kwm yav dhau los los tsim cov dab neeg txog lawv lub teb chaws txoj kev zoo thiab kev tshwj xeeb. Piv txwv li, Iyiv tau siv cov khoom tshawb pom los ntawm lub sijhawm Pharaonic los txhawb nws lub teb chaws tus kheej thiab nyiam kev ncig tebchaws. Cov Pyramids ntawm Giza, Sphinx, thiab lwm yam khoom qub ntawm lub teb chaws tsis yog tsuas yog cov cim keeb kwm xwb tab sis kuj yog cov cim kab lis kev cai uas pab txhawb rau lub teb chaws tus kheej.
Ib yam li ntawd, nyob rau hauv tebchaws Greece, cov chaw puas tsuaj qub xws li Parthenon tsis yog tsuas yog muaj lub ntsiab lus keeb kwm xwb tab sis kuj ua lub cim ntawm lub hwj chim thiab lub yeeb koob ntawm lub tebchaws Greek. Los ntawm kev hais txog kev sib txuas ncaj qha ntawm cov neeg niaj hnub thiab cov neeg thaum ub , cov neeg Greek tuaj yeem thov tus kheej raws li cov cuab yeej cuab tam muaj zog thiab tsis muaj kev sib tw.
Txawm li cas los xij, kev siv kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los los txhawb kom lub teb chaws muaj kev sib cav sib ceg tsis yog ib txwm muaj. Qee zaum, kev txhais lus txog keeb kwm yav dhau los tuaj yeem ua rau muaj kev kub ntxhov ntawm haiv neeg lossis kev ntseeg. Kev tsis sib haum xeeb txog kev txhais lus keeb kwm hauv cov teb chaws uas muaj ntau haiv neeg feem ntau raug qhwv rau hauv cov txheej txheem keeb kwm yav dhau los, coj nrog lawv kev kub ntxhov nom tswv uas tuaj yeem ua rau muaj kev sib cav sib ceg hauv lub teb chaws thiab nrog cov teb chaws nyob ib puag ncig.
Kev Tshawb Fawb Txog Keeb Kwm thiab Kev Thov Thaj Av
Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los kuj siv ntau zaus hauv kev thov thaj chaw. Thaum cov teb chaws sib cav txog ciam teb lossis kev muaj ib cheeb tsam tshwj xeeb, cov pov thawj txog keeb kwm yav dhau los tuaj yeem siv los txhawb lawv cov lus sib cav. Ib qho chaw tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los tuaj yeem ua pov thawj "ntawv" uas tsim kom muaj kev thov raws li txoj cai lossis keeb kwm rau ib thaj chaw.
Piv txwv li, nyob rau hauv kev tsov rog ntawm Ixayees thiab Palestine, cov pov thawj archaeological los ntawm ntau qhov chaw hauv Yeluxalees feem ntau yog siv los ntawm ob tog los txhawb lawv cov lus thov rau lub nroog dawb huv. Cov khoom qub txeeg qub teg nrhiav tau tuaj yeem txhais tau ntau txoj kev, thiab txhua sab siv cov dab neeg sib txawv los txhawb nws cov lus thov nom tswv thiab kev cai lij choj.
Feem ntau, nyob rau hauv Hiav Txwv South China, cov teb chaws xws li Tuam Tshoj, Nyab Laj, Philippines, thiab Malaysia siv cov kev tshawb pom txog keeb kwm hauv qab dej los txhawb lawv cov kev thov thaj av ntawm cov kob thiab cov cheeb tsam kev lag luam tshwj xeeb. Kev tshawb pom ntawm cov khoom siv av nplaum qub, cov nkoj tawg, thiab lwm yam khoom siv tuaj yeem pom tias yog pov thawj ntawm keeb kwm uas siv los txhawb cov kev thov thaj av hauv cov dej tseem ceeb no.
Kev Tshawb Fawb Txog Keeb Kwm Ua Lub Zog Mos
Nyob rau hauv lub ntsiab lus ntawm kev nom kev tswv thoob ntiaj teb, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los kuj tseem tuaj yeem ua haujlwm ua ib qho cuab yeej ntawm lub hwj chim mos. Cov teb chaws siv cov chaw keeb kwm kab lis kev cai thiab cov khoom tshawb pom txog keeb kwm yav dhau los los nyiam cov neeg tuaj ncig tebchaws, tuav cov rooj sib tham thoob ntiaj teb, lossis tuav cov rooj sib tham txog kev kawm, txhua yam los txhim kho lawv lub koob npe thiab kev cuam tshuam hauv ntiaj teb.
Piv txwv li, Tuam Tshoj tau nqis peev ntau heev rau kev khawb thiab kev txuag cov chaw qub, xws li Terracotta Warriors hauv Xi'an. Los ntawm kev txhawb nqa cov cuab yeej cuab tam kab lis kev cai no, Tuam Tshoj tsis yog tsuas yog nyiam cov neeg thoob ntiaj teb hauv nws keeb kwm thiab kab lis kev cai xwb, tab sis kuj txhawb nqa nws txoj haujlwm nom tswv thiab kev lag luam ua lub zog thoob ntiaj teb niaj hnub tab sis kev coj noj coj ua uas hwm.
Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los kuj siv tau rau hauv kev sib raug zoo hauv kab lis kev cai. Cov teb chaws tuaj yeem qiv lawv cov khoom siv tseem ceeb rau kev nthuav qhia hauv lwm lub teb chaws ua lub cim ntawm kev phooj ywg thiab kev koom tes. Qhov no tsis yog tsuas yog txhawb nqa kab lis kev cai xwb tab sis kuj tsim kev sib raug zoo ntawm kev nom kev tswv ntawm cov teb chaws. Piv txwv li, Iyiv feem ntau qiv nws cov khoom siv rau kev nthuav qhia hauv cov tsev khaws puav pheej loj thoob ntiaj teb, uas tsis yog tsuas yog txhawb nqa Iyiv txoj cai ua qhov chaw yug ntawm kev vam meej tab sis kuj tseem qhib txoj hauv kev rau kev koom tes hauv kab lis kev cai thiab kev nom kev tswv.
Colonialism thiab Postcolonialism hauv Archaeology
Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los tsis zam tau qhov qub txeeg qub teg ntawm kev tswj hwm teb chaws. Thaum lub sijhawm tswj hwm teb chaws, ntau yam khoom muaj nqis tau raug coj los ntawm cov teb chaws mus rau cov tsev khaws puav pheej hauv Tebchaws Europe thiab North America. Qhov no ua rau muaj teeb meem kev coj ncaj ncees txog kev muaj thiab xa rov qab cov khoom no. Cov teb chaws uas tau tswj hwm teb chaws yav dhau los tam sim no tab tom thov kom xa rov qab cov khoom uas lawv suav tias yog ib feem ntawm lawv cov cuab yeej cuab tam kab lis kev cai uas cov neeg tswj hwm teb chaws tau nyiag.
Qhov teeb meem ntawm kev xa cov khoom qub rov qab los muaj ntau yam cuam tshuam txog kev nom kev tswv. Thaum lub teb chaws xav kom xa rov qab cov khoom qub, nws tuaj yeem pom tias yog kev tawm tsam tiv thaiv cov cuab yeej cuab tam ntawm lub teb chaws thiab kev lees paub txog nws txoj kev kav teb chaws. Cov teb chaws uas tab tom tsim lub teb chaws feem ntau sib cav tias lawv tau khaws cia thiab cawm cov khoom qub no kom tsis txhob raug rhuav tshem, feem ntau hais tias lawv muaj kev nyab xeeb dua thiab khaws cia zoo dua hauv cov tsev khaws puav pheej sab hnub poob.
Ib qho piv txwv nto moo tshaj plaws ntawm qhov teeb meem no yog rooj plaub ntawm Elgin Marbles, coj los ntawm Parthenon hauv tebchaws Greece thiab tam sim no khaws cia rau hauv British Museum. Tim Nkij teb chaws tau thov kom rov qab cov marbles no ntev lawm, tab sis UK hais tias cov khoom qub tau raug cai thiab tau raug saib xyuas zoo hauv UK.
Kev Cai thiab Kev Nom Kev Tswv hauv Kev Tshawb Fawb Niaj Hnub
Hauv lub ntiaj teb uas muaj kev sib txuas lus thoob ntiaj teb thiab sib txuas ntxiv mus, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm qub txeeg qub teg niaj hnub no kuj ntsib ntau lo lus nug txog kev ncaj ncees. Ib qho teeb meem zoo li no yog kev siv cov chaw keeb kwm qub txeeg qub teg hauv cov xwm txheej ntawm kev tsov rog. Hauv cov cheeb tsam zoo li Middle East , ntau qhov chaw keeb kwm tau raug puas tsuaj lossis nyiag los ntawm cov pab pawg tub rog. Qhov kev puas tsuaj no tsis yog tsuas yog kev poob loj heev ntawm kab lis kev cai tab sis kuj muaj kev cuam tshuam loj heev rau kev nom kev tswv.
Piv txwv li, kev rhuav tshem cov chaw qub hauv Syria thiab Iraq los ntawm ISIS tsis yog tsuas yog ua rau muaj kev poob kab lis kev cai xwb tab sis kuj tseem siv los ua cov cuab yeej tshaj tawm los ntawm pawg neeg ua phem los qhia txog lawv lub hwj chim thiab kev ua phem. Kev siv zog thoob ntiaj teb los tiv thaiv cov chaw no feem ntau raug cuam tshuam los ntawm kev tsis sib haum xeeb ntawm nom tswv thiab tub rog.
Xaus lus, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los hauv cov ntsiab lus ntawm kev nom kev tswv thoob ntiaj teb yog ib qho kev sib txuas lus nyuaj heev thiab sib txuas lus. Txij li kev tsim cov cim ntawm lub teb chaws thiab kev thov thaj av, mus rau lub hwj chim mos mos thiab kev sib tw ncaj ncees hauv lub ntiaj teb niaj hnub no, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev hloov pauv ntawm lub hwj chim thiab kev nom kev tswv hauv peb lub ntiaj teb. Cov kws tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los thiab cov neeg tsim cai lij choj yuav tsum ua haujlwm ua ke kom ntseeg tau tias lub ntiaj teb cov cuab yeej cuab tam kab lis kev cai tsis yog tsuas yog khaws cia thiab hwm xwb, tab sis kuj siv los txhawb kev thaj yeeb, kev koom tes, thiab kev nkag siab ntawm cov teb chaws.