Kev tshuaj xyuas cov ntsiab lus tseem ceeb ntawm kev kawm txog lus thiab kab lis kev cai

Kev Tshawb Fawb Txog Cov Ntsiab Lus Tseem Ceeb Hauv Kev Kawm Txog Lus thiab Kab Lis Kev Cai

Kev kawm txog tib neeg lus yog ib ceg ntawm kev kawm txog tib neeg uas muab lus tso rau hauv qhov chaw tseem ceeb ntawm kev nkag siab txog tib neeg, zej zog, thiab kab lis kev cai. Hauv qhov kev qhuab qhia no, lus tsis yog tsuas yog nkag siab tias yog ib lub suab thiab cov qauv sau ntawv xwb, tab sis yog ib qho kev coj ua hauv zej zog: siv, sib tham, tau txais, thiab hloov pauv los ntawm kev sib cuam tshuam txhua hnub. Yog li ntawd, kev kawm txog kev kawm txog tib neeg lus yeej ib txwm txav mus rau ob lo lus nug tseem ceeb: lus ua li cas tsim kab lis kev cai, thiab kab lis kev cai ua li cas tsim lus. Tsab xov xwm no tham txog cov ntsiab lus tseem ceeb ntawm kev kawm txog tib neeg lus uas feem ntau siv los tshuaj xyuas kev sib raug zoo ntawm lus thiab kab lis kev cai, nrog rau lawv qhov tseem ceeb hauv kev tshawb fawb hauv zej zog.

1. Lus ua kev coj noj coj ua (lus ua kev coj noj coj ua hauv zej zog)

Ib lub tswv yim tseem ceeb hauv kev kawm txog lus yog tias lus yog kev coj noj coj ua. Qhov no txhais tau tias lus tsis yog qhov nruab nrab; txhua qhov kev siv lus yeej tshwm sim hauv ib qho xwm txheej tshwj xeeb hauv zej zog, suav nrog cov neeg hais lus, cov mloog, lub hom phiaj, kev cai, thiab kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim. Piv txwv li, cov lus "thoom txim rau kuv," tsis yog tsuas yog muaj lub ntsiab lus ntawm cov lus xwb tab sis kuj qhia txog kev sib tham, kev coj zoo, thiab kev paub txog qhov chaw hauv zej zog (leej twg laus dua, leej twg yog tus tswv thaj chaw, cov xwm txheej raug cai lossis tsis raug cai).

Hauv lub moj khaum no, kev tshuaj xyuas lus mus dhau qhov kev teeb tsa kab lus. Cov kws tshawb fawb yuav tsum xav txog seb kev hais lus siv li cas los ua cov haujlwm hauv zej zog: thov, tsis kam, txiav txim, thuam, lom zem, lossis sib tham txog tus kheej. Yog li, lus dhau los ua lub rooj vag rau kev nkag siab txog cov qauv ntawm cov nqi thiab kev lis kev cai hauv zej zog kab lis kev cai.

2. Kev sib piv ntawm cov lus: puas yog lus cuam tshuam rau txoj kev peb xav?

Ib lub tswv yim uas tau tham txog ntau zaus hauv kev kawm txog lus yog kev sib piv ntawm lus—feem ntau cuam tshuam nrog Sapir-Whorf lub tswv yim. Nws lub tswv yim tseem ceeb yog tias cov qauv ntawm lus cuam tshuam rau tib neeg li cas cais cov kev paub, nkag siab lub ntiaj teb, thiab tsim cov pawg ntawm lub ntsiab lus. Qhov "muaj zog" ntawm lub tswv yim no—lus txiav txim siab txog kev xav—tam sim no tsis tshua lees txais. Txawm li cas los xij, qhov "tsis muaj zog"—lus cuam tshuam rau tus cwj pwm ntawm kev xav thiab kev pom—tseem muaj feem cuam tshuam rau ntau qhov kev tshawb fawb.

Piv txwv li pom tau hauv ntau yam lus sib raug zoo, cov npe xim, lossis cov cim qhia chaw (xws li "upstream-downstream" lossis "land-sea"). Kev sib txawv ntawm cov lus hauv hom lus tuaj yeem coj cov neeg hais lus mus rau cov ntsiab lus tshwj xeeb ntawm kev paub dhau los. Rau kev kawm txog neeg lus, kev sib piv ntawm cov lus yog qhov tseem ceeb tsis yog xaus lus tias ib hom lus yog "zoo dua," tab sis qhia tau tias lub ntsiab lus thiab kev paub hauv zej zog tau tsim nyob rau hauv cov cim sib txawv.

NYEEM NTAWV  Lub tswv yim ntawm kev sib piv lus

3. Lus, lub ntsiab lus, thiab cov ntsiab lus: los ntawm kev txhais lus mus rau kev siv tau

Lwm lub tswv yim tseem ceeb yog qhov sib txawv ntawm lub ntsiab lus "hauv hom lus" thiab lub ntsiab lus "siv." Semantics cuam tshuam nrog lub ntsiab lus ruaj khov ntawm cov lus lossis kab lus, thaum pragmatics qhia txog lub ntsiab lus nyob ntawm cov ntsiab lus: leej twg hais lus, rau leej twg, thaum twg, thiab rau lub hom phiaj dab tsi.

Hauv qee haiv neeg, ib kab lus uas yog ib lo lus nug txog kev sau ntawv tuaj yeem dhau los ua ib lo lus txib uas tsis pom tseeb, xws li "Koj puas kaw lub qhov rooj tau?" - uas yog kev nkag siab hauv zej zog tias yog ib qho lus qhia. Kev tshuaj xyuas kev ua haujlwm pab cov kws tshawb fawb nkag siab txog kev coj zoo, cov tswv yim zam kev tsis sib haum xeeb, lossis cov qauv kev sib txuas lus tsis ncaj qha uas piav qhia txog ib lub zej zog tshwj xeeb. Cov ntsiab lus kuj suav nrog keeb kwm ntawm kev sib raug zoo ntawm cov neeg hais lus: tib lo lus hais tuaj yeem yog ib qho lus tso dag zoo, tab sis nws kuj tuaj yeem suav tias yog kev thuam yog tias kev sib raug zoo tsis sib npaug.

4. Cov xwm txheej hais lus, cov zej zog hais lus, thiab kev sib txuas lus haiv neeg

Yuav kom tshuaj xyuas cov lus ua ib qho kev coj ua hauv zej zog, kev kawm txog lus feem ntau siv txoj kev tshawb fawb txog haiv neeg. Ib lub tswv yim tseem ceeb yog qhov kev hais lus: ib chav ntawm kev sib txuas lus nrog cov cai thiab lub hom phiaj tshwj xeeb, xws li kev ua tshoob kos, kev sib ntsib ib txwm muaj, kev qhuab qhia, kev sib cav txog kev nom kev tswv, lossis kev sib tham hauv kev ua lag luam.

Hais txog qhov no, kuj muaj lub tswv yim ntawm lub zej zog hais lus, ib pawg neeg uas sib koom ua ke ntawm kev siv lus. Cov zej zog hais lus tsis yog ib txwm txheeb xyuas nrog thaj chaw lossis haiv neeg ciam teb; lawv kuj tuaj yeem tsim los ntawm kev ua haujlwm, hnub nyoog, lossis kev sib raug zoo hauv zej zog. Piv txwv li, cov zej zog ua si, cov zej zog kawm ntawv Islamic, lossis cov zej zog ua haujlwm tsiv teb tsaws chaw muaj cov qauv lus thiab cov lus sib txawv uas txheeb xyuas cov tswv cuab.

NYEEM NTAWV  Kev tshawb fawb txog kev ua si thiab kev sib tw ua kab lis kev cai

Dell Hymes tau qhia txog lub moj khaum kev sib txuas lus ntawm haiv neeg rau kev tshuaj xyuas cov ntsiab lus ntawm cov xwm txheej hais lus, uas paub los ntawm lub npe luv SPEAKING: Setting and Scene, Participants, Ends, Act sequence, Key, Instrumentalities, Norms, thiab Genre. Lub moj khaum no pab cov kws tshawb fawb pom tias kev sib txuas lus zoo nyob ntawm kev ua raws li cov qauv kab lis kev cai, tsis yog tsuas yog cov qauv lus xwb.

5. Kev ntsuas qhov ntsuas: lus qhia txog tus kheej thiab txoj haujlwm hauv zej zog

Ib qho ntawm cov kev pab tseem ceeb ntawm kev kawm txog tib neeg niaj hnub no yog lub tswv yim ntawm kev ntsuas qhov ntsuas: cov cim lus tsis yog tsuas yog "symbolize" ib yam dab tsi xwb, tab sis kuj "taw qhia rau" (index) tus kheej, kev xav, lossis txoj haujlwm hauv zej zog. Kev xaiv lo lus, lub suab, chaw nyob, thiab txawm tias lub suab hais lus tuaj yeem muab cov lus qhia rau chav kawm hauv zej zog, thaj chaw keeb kwm, tiam neeg, lossis theem kev ua raws cai.

Piv txwv li, kev siv cov lus "koj," "koj," "koj," "koj," lossis "koj" tsis yog tsuas yog cov lus hloov pauv xwb, tab sis yog cov cim ntawm kev sib nrug deb thiab kev coj zoo. Hauv qee qhov xwm txheej, kev xaiv lo lus "tsis raug" tuaj yeem pom tias yog kev tsis hwm lossis paub ntau dhau. Los ntawm kev nkag siab txog qhov ntsuas, cov kws tshawb fawb tuaj yeem tshuaj xyuas seb cov neeg hauv zej zog tau tsim li cas hauv kev sib tham.

6. Lub tswv yim hais lus: kev ntseeg hauv zej zog txog lus

Lub tswv yim ntawm kev xav txog lus yog tshuaj xyuas lub zej zog txoj kev ntseeg, kev xav, lossis kev txiav txim siab txog ib hom lus lossis ntau hom lus. Kev xav txog lus feem ntau pom thaum ib hom lus hais raug suav hais tias "tsis zoo," "nyob deb nroog," "tsis muaj kev kawm," lossis rov qab, "tus qauv," "niaj hnub," lossis "kev tswj hwm." Cov kev txiav txim siab no tsis yog lus xwb tab sis cuam tshuam nrog keeb kwm, kev nom kev tswv, kev kawm, thiab kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim.

Hauv lub teb chaws, lub tswv yim ntawm "lus txheem" ​​tuaj yeem txhawb kom muaj kev sib npaug thiab txo cov lus hauv cheeb tsam. Ntawm qhov tod tes, lub tswv yim lus kuj tuaj yeem ua haujlwm ua ib txoj hauv kev ntawm kev khav theeb tus kheej, piv txwv li, cov kev txav mus los rov qab los ntawm cov lus hauv zos uas txuas lus rau kev coj noj coj ua. Kev kawm txog tib neeg kab lis kev cai tshuaj xyuas seb lub tswv yim lus cuam tshuam li cas rau cov cai, kev coj ua kev kawm, thiab kev paub txhua hnub ntawm cov neeg hais lus.

7. Kev hloov pauv, kev hloov tus lej, thiab kev hais ob hom lus ua cov tswv yim hauv zej zog

Cov zej zog uas muaj ntau hom lus yog qhov tseeb hauv ntau thaj chaw, suav nrog Indonesia. Cov tswv yim ntawm kev hloov pauv lus (hais lus, sau npe, style) thiab kev hloov pauv tus lej yog qhov tseem ceeb rau kev nkag siab tias cov neeg hais lus xaiv hom lus raws li qhov xwm txheej li cas. Kev hloov pauv tus lej tsis yog tsuas yog "sib xyaw," tab sis yog ib qho tswv yim hauv zej zog: qhia txog kev sib ze, kev ua haujlwm tshaj lij, kev lom zem, txoj cai, lossis kev koom tes hauv pab pawg.

NYEEM NTAWV  Kev cuam tshuam ntawm kev hloov pauv huab cua rau cov zej zog hauv paus txawm

Piv txwv li, kev hloov ntawm ib hom lus hauv cheeb tsam mus rau Indonesian hauv kev sib tham tuaj yeem qhia txog kev hloov pauv ntawm cov ncauj lus ntawm tus kheej mus rau cov teeb meem raug cai. Lossis kev siv cov lus Askiv hauv chaw ua haujlwm tuaj yeem qhia txog tus kheej kev ua haujlwm thiab kev nkag mus rau thoob ntiaj teb. Rau kev kawm txog neeg lus, kev tshuaj xyuas tsis yog tsuas yog cuam tshuam nrog daim ntawv hloov pauv xwb tab sis kuj tseem cuam tshuam txog lub ntsiab lus hauv zej zog.

8. Kev tsim cov lus, lub hwj chim, thiab kev paub

Lus yog ib qho chaw muaj hwj chim. Leej twg muaj cai hais lus, leej twg raug hnov, thiab hom lus twg raug suav hais tias yog lus raug cai feem ntau yog txiav txim siab los ntawm cov qauv hauv zej zog. Piv txwv li, hauv kev sib ntsib raws cai, cov neeg uas muaj qee txoj haujlwm tuaj yeem tswj kev hloov pauv thiab txiav txim siab qhov xaus. Hauv kev kawm, cov lus "tus qauv" feem ntau yog siv los ntsuas kev txawj ntse, yog li ua rau cov neeg hais lus ntawm qee hom lus ntxub ntxaug.

Kev kawm txog tib neeg lus tshuaj xyuas seb cov kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim no ua haujlwm li cas los ntawm kev sib cuag txhua hnub, cov ntaub ntawv raug cai, xov xwm, thiab cov koom haum. Kev tshawb fawb no tseem ceeb heev rau kev nkag siab txog kev tsim cov kev paub: cov dab neeg keeb kwm, cov lus txhais ntawm "qhov tseeb," thiab cov tswv yim ntawm "ib txwm" feem ntau yog tsim los ntawm cov lus tseem ceeb.

Kev kaw

Cov ntsiab lus tseem ceeb ntawm kev kawm txog lus - lus ua ib qho kev coj ua hauv zej zog, kev sib piv lus, cov ntsiab lus ua tau zoo, kev sib txuas lus ntawm haiv neeg, kev ntsuas, kev xav txog lus, kev hloov pauv thiab kev hloov pauv tus lej, thiab kev sib raug zoo ntawm lus thiab lub hwj chim - muab cov cuab yeej tshuaj xyuas muaj zog rau kev nkag siab tob txog kev sib raug zoo ntawm lus thiab kab lis kev cai. Los ntawm txoj hauv kev no, lus raug pom tias yog ib yam dab tsi uas ua rau muaj kev sib raug zoo hauv zej zog, thaum tseem raug tsim los ntawm keeb kwm, tus nqi, thiab cov qauv ntawm lub zej zog. Yog li, kev kawm txog lus tsis yog tsuas yog cuam tshuam rau kev kawm txog lus xwb tab sis kuj tseem ceeb rau kev nkag siab txog kev hloov pauv ntawm tus kheej, kev tsis sib luag, thiab kev hloov pauv kab lis kev cai hauv lub ntiaj teb uas nyuaj zuj zus.

Sau ib qho lus tawm tswv yim