Qhov sib txawv ntawm Linguistic Anthropology thiab Sociolinguistics
Lus yeej tsis muaj nyob hauv qhov chaw khoob. Nws ib txwm siv los ntawm tib neeg, hauv cov zej zog, hauv cov xwm txheej tshwj xeeb, thiab rau cov hom phiaj tshwj xeeb. Yog li ntawd, kev kawm txog lus feem ntau sib tshuam nrog kev kawm txog zej zog - tshwj xeeb tshaj yog kev kawm txog tib neeg thiab kev kawm txog zej zog. Ob qho chaw uas feem ntau suav tias zoo sib xws, txawm tias sib tshooj, yog kev kawm txog lus thiab kev kawm txog kev sib raug zoo. Ob qho tib si tshuaj xyuas kev sib raug zoo ntawm lus thiab lub neej hauv zej zog, tab sis sib txawv hauv kev tsom mus rau, cov lus nug tshawb fawb, kev lig kev cai ntawm kev tshawb fawb, thiab txoj kev saib "lus" thiab "lub zej zog." Tsab xov xwm no tham txog qhov sib txawv ntawm ob qho, nrog rau cov piv txwv, los pab txhawb kev nkag siab.
Kev Nkag Siab Txog Kev Kawm Txog Lus
Kev kawm txog tib neeg txoj kev hais lus yog ib ceg ntawm kev kawm txog tib neeg uas kawm txog lus ua ib feem ntawm tib neeg kab lis kev cai. Nws lub hom phiaj yog kawm txog seb lus tau tsim, siv, thiab txhais li cas hauv kev coj noj coj ua txhua hnub, thiab seb lus muaj feem cuam tshuam li cas rau tus kheej, kev ua kevcai, kev ntseeg, kev kawm txog lub ntiaj teb, thiab seb zej zog nkag siab lub ntiaj teb li cas.
Hauv kev lig kev cai ntawm tib neeg, lus tsis yog tsuas yog pom tias yog ib qho kev siv cov qauv sau ntawv lossis cov lus xwb, tab sis kuj yog ib qho kev coj ua hauv zej zog: kev hais lus, cov qauv hais lus, kev xaiv lo lus, thiab cov cai tsis tau sau tseg uas tswj hwm tus cwj pwm sib txuas lus. Kev kawm txog tib neeg kuj tsom mus rau keeb kwm, lub hwj chim, kev tswj hwm teb chaws, kev tsiv teb tsaws chaw, thiab kev hloov pauv kab lis kev cai uas cuam tshuam rau kev coj ua lus.
Piv txwv ntawm cov lus nug txog kev kawm txog tib neeg:
- Cov qauv kev tos txais hauv zej zog cuam tshuam li cas rau cov qauv kev sib raug zoo thiab cov hierarchies hauv zej zog?
– Lub ntsiab lus ntawm kev coj ua ntawm "suab paj nruag", "zaj dab neeg", lossis "thov Vajtswv" hauv ib hom lus tshwj xeeb yog dab tsi?
– Cov lus kev cai dab qhuas txawv li cas ntawm cov lus niaj hnub, thiab vim li cas cov zej zog thiaj li khaws cia?
Kev Nkag Siab Txog Kev Sib Tham Txog Kev Kawm Lus
Kev kawm txog kev sib raug zoo hauv zej zog yog ib ceg ntawm kev kawm txog lus uas kawm txog kev sib raug zoo ntawm lus thiab zej zog, tshwj xeeb tshaj yog kev tsom mus rau kev hloov pauv ntawm lus thiab cov yam ntxwv hauv zej zog uas cuam tshuam rau nws. Cov kws tshawb fawb txog kev sib raug zoo feem ntau tshuaj xyuas seb lus hloov pauv lossis txawv li cas raws li cov yam ntxwv xws li chav kawm hauv zej zog, hnub nyoog, poj niam txiv neej, qib kev kawm, txoj haujlwm, haiv neeg, kev sib raug zoo hauv zej zog, lossis cov xwm txheej tsis raws cai.
Kev kawm txog kev sib raug zoo hauv zej zog tsom mus rau cov qauv ntawm kev sib txawv ntawm cov lus thiab kev siv hauv zej zog. Ntau txoj kev kawm txog kev sib raug zoo hauv zej zog pib nrog cov lus nug: "Hauv qab cov xwm txheej hauv zej zog twg tib neeg siv cov lus tshwj xeeb?" lossis "Kev hloov pauv lus kis mus rau hauv zej zog li cas?"
Piv txwv ntawm cov lus nug txog kev sib raug zoo hauv zej zog:
– Vim li cas cov tub ntxhais hluas hauv nroog siv qee cov lus slang ntau dua li cov neeg laus?
– Kev xaiv lus (lus Indonesian piv rau cov lus hauv cheeb tsam) muaj feem cuam tshuam li cas rau kev kawm lossis kev txav mus los hauv zej zog?
– Cov lus hais hauv cheeb tsam cuam tshuam li cas rau cov neeg txoj kev txiav txim siab ntawm cov neeg hais lus (piv txwv li, raug pom tias yog "txias," "neeg nyob deb nroog," lossis "muaj hwj chim")?
Qhov Txawv ntawm Kev Kawm Tseem Ceeb
Qhov sib txawv pom tseeb tshaj plaws yog nyob rau hauv qhov tseem ceeb tshaj plaws.
1. Kev kawm txog tib neeg lus feem ntau pom lus ua lub qhov rooj nkag siab txog kab lis kev cai: cov nqi, cov cim, kev coj ua, thiab lub ntsiab lus uas muaj nyob hauv zej zog. Lus yog kawm ua ib feem ntawm lub zej zog txoj kev ua neej.
2. Kev kawm txog kev sib raug zoo feem ntau muab lus tso ua ib yam khoom siv lus uas hloov pauv tau, tom qab ntawd txuas qhov kev hloov pauv no rau cov qauv kev sib raug zoo thiab cov ntsiab lus ntawm kev siv. Nws lub hom phiaj tseem ceeb feem ntau yog piav qhia txog cov qauv ntawm kev hloov pauv lus thiab kev hloov pauv raws li cov yam ntxwv hauv zej zog.
Hauv lwm lo lus, kev kawm txog kab lis kev cai nug tias "lub ntsiab lus ntawm kev hais lus ntawm tib neeg yog dab tsi?", thaum kev kawm txog kev sib raug zoo nug tias "lub zej zog cuam tshuam li cas rau hom lus siv thiab nws txoj kev sib kis?".
Qhov Txawv ntawm Kev Cai Lij Choj thiab Keeb Kwm Kev Qhuab Qhia
Kev kawm txog tib neeg lus tau yug los ntawm kev lig kev cai ntawm tib neeg (tshwj xeeb tshaj yog ethnography), thaum kev kawm txog kev sib raug zoo hauv zej zog tau tsim los ntawm kev lig kev cai ntawm lus thiab kev sib raug zoo hauv zej zog.
- Kev kawm txog kab lis kev cai yog ze rau kev kawm txog kab lis kev cai: kev ua haujlwm ntev hauv thaj chaw, kev koom tes hauv lub neej hauv zej zog, thiab kev txhais lub ntsiab lus.
- Kev kawm txog kev sib raug zoo hauv zej zog feem ntau sib tshooj nrog kev kawm txog lus: ntsuas qhov sib txawv ntawm lub suab, morphology, lossis kev xaiv lo lus; kos duab cov lus hais; ua kom dav dav raws li cov ntaub ntawv dav dav.
Txawm li cas los xij, nws yog ib qho tseem ceeb uas yuav tsum nco ntsoov tias ob qho teb no feem ntau qiv cov tswv yim los ntawm ib leeg. Piv txwv li, kev kawm txog zej zog niaj hnub no kuj siv txoj hauv kev ethnographic; thaum kev kawm txog lus kuj tuaj yeem ua qhov kev tshuaj xyuas lus kom ntxaws heev.
Qhov Txawv ntawm Cov Txheej Txheem Tshawb Fawb
Qhov sib txawv tom ntej no pom nyob rau hauv cov txheej txheem uas feem ntau siv.
Txoj Kev Kawm Txog Kev Kawm Txog Lus
– Kev kawm txog haiv neeg ntawm kev sib txuas lus: saib xyuas thiab koom nrog hauv lub neej hauv zej zog kom nkag siab txog cov cai ntawm kev sib txuas lus.
- Kev soj ntsuam ntev ntawm cov neeg koom nrog.
- Kev tshuaj xyuas cov lus sib tham uas hais txog cov ntsiab lus kab lis kev cai thiab kev sib cuam tshuam.
- Kev sau cov dab neeg, cov dab neeg kev lig kev cai, kev coj ua dab neeg, thiab cov ntaub ntawv ntawm cov lus uas yuav ploj mus.
Cov txiaj ntsig feem ntau yog cov lus piav qhia tuab txog kev coj ua lus thiab lub ntsiab lus ntawm kab lis kev cai.
Cov Txheej Txheem Kev Sib Tham Txog Kev Kawm Lus
- Kev tshawb nrhiav thiab kev xam phaj uas muaj cov qauv los sau cov ntaub ntawv los ntawm ntau tus neeg hais lus.
– Kev tshawb fawb txog kev hloov pauv: xam qhov zaus ntawm qhov tshwm sim ntawm cov yam ntxwv lus (piv txwv li, qee qhov kev hais lus) hauv cov pab pawg sib txawv.
- Kev kos duab lus thiab kev tshawb fawb txog kev hloov pauv lus ntau npaum li cas.
- Kev tshuaj xyuas cov qauv ntawm cov lus.
Qhov tshwm sim feem ntau yog tus qauv ntawm kev hloov pauv: leej twg siv daim ntawv twg, thaum twg, thiab nyob rau hauv qhov xwm txheej twg.
Qhov Sib Txawv ntawm Cov Chav ntawm Kev Tshawb Fawb
– Kev kawm txog tib neeg lus feem ntau tsom xam cov xwm txheej sib txuas lus ua ib feem ntawm cov kab ke kab lis kev cai: kev cai dab qhuas, kev ua koob tsheej, kev sib tham txog kev lig kev cai, cov txheej txheem kho mob ib txwm muaj, thiab txawm tias kev coj ua lom zem hauv zos. Lub chav ntawm kev tsom xam tuaj yeem yog "kev hais lus" ua tiav nrog cov qauv, cov neeg koom nrog, cov hom phiaj, thiab cov cim kab lis kev cai.
- Kev kawm txog kev sib raug zoo hauv zej zog feem ntau tshuaj xyuas qhov sib txawv ntawm cov suab, cov lus, lossis cov qauv tshwj xeeb: kev xaiv cov lus piav qhia, kev hais lus sib txawv, kev hloov pauv tus lej, ntau yam kev sib txawv ntawm cov lus thiab cov lus tsis sib xws, thiab lwm yam.
Piv txwv txog kev sib piv ntawm cov ntaub ntawv
Piv txwv li, muaj kev tshawb fawb txog kev siv cov lus hauv cheeb tsam thiab Indonesian hauv ib lub zos uas tab tom hloov pauv hauv nroog.
- Cov kws tshawb fawb txog kev sib raug zoo hauv zej zog yuav ntsuas: cov pej xeem siv cov lus hauv cheeb tsam ntau npaum li cas piv rau Indonesian, cov pab pawg hnub nyoog twg hloov cov lus ntau dua, thiab seb kev kawm puas cuam tshuam rau kev xaiv lus.
- Cov kws tshawb fawb txog kev kawm txog tib neeg tej zaum yuav tshawb nrhiav: lub ntsiab lus ntawm cov lus hauv cheeb tsam rau tus kheej thiab kev nkag siab ntawm "cov neeg hauv zos," yuav siv lus li cas hauv kev ua koob tsheej, kev txaj muag lossis kev khav theeb tau tsim los ntawm kev paub dhau los li cas, thiab kev hloov pauv lus cuam tshuam li cas rau kev hloov pauv ntawm cov nqi thiab kev sib raug zoo ntawm ntau tiam neeg.
Ob leeg sib tham txog cov khoom zoo sib xws, tab sis lub hom phiaj thiab qhov tob ntawm kev txhais lus tuaj yeem sib txawv.
Chaw Sib Tham thiab Sib Tshuam
Txawm hais tias sib txawv los, ob qho kev kawm no sib tshooj. Cov ncauj lus xws li kev hloov pauv tus lej, kev xav txog lus, tus kheej, thiab lub hwj chim tuaj yeem kawm los ntawm ob qho tib si. Qhov sib txawv yog tias kev kawm txog kev sib raug zoo feem ntau hais txog cov qauv hauv zej zog thiab kev faib tawm ntawm kev sib txawv; kev kawm txog lus hais tso qhov tseem ceeb dua rau kev coj noj coj ua, kev cim, thiab kev coj ua txhua hnub uas ua rau muaj kev sib txawv ntawd.
Nyob rau hauv kev txhim kho tsis ntev los no, ntau tus kws tshawb fawb tau sib xyaw ua ke cov txheej txheem: siv cov ntaub ntawv ntau los qhia txog kev sib txawv, tom qab ntawd siv ethnography los piav qhia vim li cas qhov kev sib txawv ntawd muaj txiaj ntsig rau lub zej zog.
Xaus
Kev kawm txog lus thiab kev kawm txog zej zog ob leeg kawm txog lus hauv zej zog, tab sis lawv muaj ntau yam sib txawv. Kev kawm txog lus pom tias lus yog ib feem tseem ceeb ntawm kab lis kev cai thiab hais txog lub ntsiab lus, kev xyaum, thiab cov ntsiab lus ntawm haiv neeg. Kev kawm txog zej zog hais txog kev sib txawv ntawm lus hauv zej zog, cov yam ntxwv ntawm zej zog uas cuam tshuam rau kev xaiv lus, thiab cov qauv ntawm kev hloov pauv lus uas tuaj yeem pom tau zoo thiab feem ntau yog ntau yam.
Kev nkag siab txog qhov txawv yog qhov tseem ceeb rau kev xaiv txoj hauv kev zoo rau koj lub hom phiaj tshawb fawb: seb koj puas xav txhais lus ua ib qho kev qhia txog kab lis kev cai thiab tus kheej, lossis koj xav kos duab qhov sib txawv ntawm lus thiab nws txoj kev sib raug zoo rau cov qauv hauv zej zog. Thaum kawg, ob qho tib si ua ke los piav qhia ib yam: lus yog daim iav thiab yog ib lub cuab yeej rau kev tsim lub neej tib neeg.
Yog tias koj xav tau, kuv tuaj yeem pab los ntawm kev ntxiv cov piv txwv ntawm kev tshawb fawb hauv Indonesia, cov npe ntawm cov neeg tseem ceeb thiab cov kev xav hauv txhua qhov chaw, lossis los ntawm kev sau tsab xov xwm no ua hom ntawv kawm tiav nrog kev taw qhia-cov txheej txheem-kev sib tham-cov lus xaus thiab cov ntaub ntawv teev cia.