Awọn iwulo Atẹgun ti Ẹja ni Awọn ipele Igbesi aye Oniruuru
Atẹ́gùn tí ó túká (DO) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun pàtàkì jùlọ nínú ìgbésí ayé ẹja. Láìsí atẹ́gùn tí ó tó, ẹja kò lè mú agbára jáde láti gbéra, láti jẹ, láti dàgbà, láti gbógun ti àrùn, tàbí láti bímọ. Nínú omi àdánidá àti omi tí a gbìn, ìwọ̀n atẹ́gùn lè yípadà kíákíá nítorí ìwọ̀n otútù, ìwọ̀n ẹja, ìṣiṣẹ́ àwòrán plankton, ìṣàn omi, àti ìkójọ oúnjẹ tí a kò jẹ. Lọ́nà tí ó yani lẹ́nu, àwọn ohun tí a nílò fún atẹ́gùn ẹja yàtọ̀ síra ní gbogbo ìgbà ayé wọn. Ìpele kọ̀ọ̀kan—láti ẹyin sí ẹyẹ—ní àwọn agbára àti ohun tí a nílò fún ara wọn. Lílóye àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí ṣe pàtàkì fún ṣíṣàkóso dídára omi, mímú ìwàláàyè sunwọ̀n síi, àti mímú ìdàgbàsókè ẹja sunwọ̀n síi.
Kí ni atẹ́gùn tí ó túká àti kí ló dé tí ó fi ṣe pàtàkì?
Atẹ́gùn tí ó yọ́ ni atẹ́gùn tí ó wà nínú omi tí ó sì wà fún ìmí láti ọ̀dọ̀ àwọn ẹ̀dá inú omi. Ẹja máa ń “mí” nípa lílo àwọn gills, èyí tí ó máa ń fa atẹ́gùn jáde láti inú omi. Atẹ́gùn yìí ni a máa ń lò nínú ìṣiṣẹ́ ara láti yí àwọn èròjà oúnjẹ padà sí agbára. Nígbà tí DO bá lọ sílẹ̀, ẹja máa ń ní ìṣòro, oúnjẹ tí kò dùn, ó máa ń dín ìdàgbàsókè kù, ó sì máa ń mú kí ikú pọ̀ sí i. Ní àwọn ipò tí kò dára rárá, ẹja lè “mí” ní ojú ilẹ̀ bí wọ́n ṣe ń gbìyànjú láti mu omi tí ó ní DO tí ó ga jù, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kì í mí atẹ́gùn láti inú afẹ́fẹ́ ní tààràtà bí ènìyàn.
Ipele DO tun n ba awọn okunfa miiran mu. Iwọn otutu ti o ga julọ dinku agbara atẹgun lati yọ kuro ṣugbọn o mu ki awọn ibeere iṣelọpọ ẹja pọ si, ti o mu ki ewu aini atẹgun pọ si. Ipele giga ti ammonia ati nitrite le ba awọn gills jẹ, ti o dinku agbara wọn lati gba atẹgun. Nitorinaa, ibeere atẹgun kii ṣe nipasẹ iwọn ẹja nikan ṣugbọn nipasẹ ayika ati ilera wọn pẹlu.
Awọn ifosiwewe gbogbogbo ti o ni ipa lori awọn ibeere atẹgun ẹja
Ṣaaju ki o to jiroro lori ipele igbesi aye kọọkan, o ṣe pataki lati ni oye ọpọlọpọ awọn okunfa ti o ni ipa lori awọn ibeere atẹgun ni gbogbogbo:
1. Ìwọ̀n ara àti ìwúwo ara: Àwọn ẹja kékeré sábà máa ń ní ìṣiṣẹ́ ara tó ga ju ìwọ̀n kan lọ, ṣùgbọ́n àwọn ẹja ńlá nílò atẹ́gùn gbogbo nítorí pé ìwọ̀n ara wọn pọ̀ ju ti tẹ́lẹ̀ lọ.
2. Iṣẹ́: Ẹja tó ń lúwẹ̀ẹ́ dáadáa (fún àpẹẹrẹ nígbà tí wọ́n bá ń gbọ̀n rìrì, nígbà tí wọ́n bá ń ṣàn omi, tàbí nígbà tí wọ́n bá ń jẹun) nílò ìwọ̀n atẹ́gùn tó ga jù.
3. Iwọn otutu: Iwọn otutu ga soke → iṣelọpọ agbara ga soke → iwulo atẹgun ga soke, lakoko ti atẹgun ti o yo kuro gaan dinku.
4. Ìwọ̀n ìpamọ́: Bí ó ti pọ̀ tó, iye atẹ́gùn tó ń lò pọ̀ sí i, nítorí náà, ó rọrùn láti dínkù, pàápàá jùlọ ní alẹ́.
5. Oúnjẹ àti ohun tí ó jẹ́ ti ẹ̀dá: Oúnjẹ jíjẹ mú kí iṣẹ́ ẹja pọ̀ sí i, ó sì mú kí ẹrù tí kòkòrò àrùn lè jẹrà pọ̀ sí i, èyí tí ó tún ń lo atẹ́gùn.
6. Àwọn ẹ̀yà: Ẹja kọ̀ọ̀kan ní ìfaradà DO ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ẹja Catfish àti ẹja snakehead ní ìfaradà DO kékeré ju ẹja trout tàbí salmon lọ.
Pẹ̀lú ìlànà yìí lọ́kàn, ẹ jẹ́ kí a wo àwọn ohun tí a nílò fún atẹ́gùn ní àwọn ìpele ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ nínú ìgbésí ayé ẹja kan.
Ipele ẹyin: awọn aini iduroṣinṣin ati ti o ni imọlara
Ní ìpele ẹyin, ọmọ inu oyun kò ní àwọn ìfun, ó sì gbára lé ìtànkálẹ̀ atẹ́gùn nípasẹ̀ àwọ̀ ẹyin. Nítorí pé èyí jẹ́ ọ̀nà tí a kò lè gbà ṣe nǹkan, ẹyin ní ìmọ̀lára púpọ̀ sí ìkún atẹ́gùn díẹ̀ (DO). Kódà nígbà tí ẹja àgbàlagbà bá fara hàn bí “oníwọ̀n,” ẹyin lè má dàgbà tàbí kí wọ́n yọ ní ipò tí atẹ́gùn kò bá dára.
Nínú àwọn iṣẹ́ ogbin, ẹyin nílò:
– Omi mímọ́ tónítóní tó ń ṣàn díẹ̀díẹ̀ kí atẹ́gùn lè máa wà níbẹ̀ kí àwọn ohun tí a ti fi ń ṣe ìṣẹ̀dá ara má baà kó jọ.
– DO tó ga àti tó dúró ṣinṣin, nítorí pé àwọn ìyípadà tó le koko lè ba ìdàgbàsókè ọmọ inú jẹ́.
– Iwọn otutu ti a ṣakoso, nitori iwọn otutu ni ipa lori oṣuwọn idagbasoke oyun ati awọn ibeere atẹgun.
Tí DO bá kéré ní ìpele yìí, ipa náà lè fa ìbímọ pẹ́ẹ́pẹ́ẹ́, àbùkù, tàbí ìwọ̀n ìbímọ kékeré.
Ìdin (tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ bí): àwọn ohun tí a nílò, àwọn agbára tí kò pọ̀
Àwọn ìdin tuntun tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ bí máa ń dojú kọ àkókò pàtàkì kan. Ara wọn kéré gan-an, àwọn ẹ̀yà ara wọn kò dàgbà, àwọn ìfun wọn sì ń dàgbà sí i. Wọ́n tún ní àpò ìyẹ̀fun ní àkọ́kọ́, ṣùgbọ́n wọ́n ṣì nílò atẹ́gùn láti mú kí ara ṣiṣẹ́ dáadáa àti ìdàgbàsókè àsopọ.
Ní ìpele ìdínkù, àwọn ìpèníjà pàtàkì ni:
– Ojú ara rẹ̀ tóbi ju bí ó ti yẹ lọ ní ìfiwéra pẹ̀lú ìwọ̀n rẹ̀, nítorí náà, ìyípadà gáàsì ṣì ń ga ní gbogbo awọ ara, ṣùgbọ́n ó ṣì ń jẹ́ kí omi má dára.
– Àkójọ agbára tó wà ní ààyè díẹ̀, nítorí náà nígbà tí atẹ́gùn bá wà nínú wàhálà, àwọn ìdin náà máa ń rọra di aláìlera.
– Ìwọ̀n ìdin sábà máa ń pọ̀ ní ìgbà tí wọ́n bá ń gé e tàbí tí wọ́n bá ń kó àwọn àpò ìtọ́jú ọmọ sílé, èyí sì máa ń mú kí atẹ́gùn pọ̀ sí i.
Nítorí náà, àwọn ìdin sábà máa ń nílò àwọn ipò DO tó ní ààbò ju àwọn ẹja àgbàlagbà lọ. Afẹ́fẹ́ díẹ̀díẹ̀, ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tó dára, àti ìṣàkóso oúnjẹ láàyè (fún àpẹẹrẹ, rotifers tàbí brine shrimp) tí kò ba omi jẹ́ ṣe pàtàkì láti dènà ìdínkù DO.
Àwọn ọ̀dọ́/dín-dín: àìní wọn máa ń pọ̀ sí i pẹ̀lú ìdàgbàsókè àti ìgbòkègbodò oúnjẹ
Lẹ́yìn tí wọ́n bá ti wọ inú ìpele dídì tàbí ìpele àwọn ọ̀dọ́, àwọn ẹja àti ètò ìṣàn ẹ̀jẹ̀ máa ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Síbẹ̀síbẹ̀, ní àkókò yìí, ẹja máa ń bẹ̀rẹ̀ sí í jẹun kíákíá, wọ́n sì máa ń dàgbà kíákíá—àwọn nǹkan méjì tó máa ń mú kí agbára àti atẹ́gùn wọn pọ̀ sí i. Nínú iṣẹ́ adágún omi, àkókò yìí sábà máa ń jẹ́ àmì ìjẹun tó lágbára àti ìwọ̀n ìpèsè tó pọ̀, èyí tó máa ń yọrí sí ewu ìdínkù DO.
Awọn abuda ti awọn ibeere atẹgun ni ipele irugbin:
– Ìfẹ́ àti ìdàgbàsókè ní ipa lórí DO gidigidi. Díẹ̀ DO sábà máa ń dín oúnjẹ tí a ń jẹ kù lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
– Ìfàmọ́ra sí ìyípadà ṣì ga. Àwọn irúgbìn lè di èyí tí DO bá lọ sílẹ̀ lójijì, fún àpẹẹrẹ, ní òwúrọ̀ kùtùkùtù nígbà tí photosynthesis bá dáwọ́ dúró tí èémí sì ń gbilẹ̀.
– Idije atẹ́gùn máa ń pọ̀ sí i ní àwọn ibi tí ó ga, pàápàá jùlọ ní àwọn adágún tí kò ní afẹ́fẹ́ líle.
Ìtọ́jú tó dára ní ìpele yìí ní nínú afẹ́fẹ́ tó péye, ìṣàtúnṣe ìwọ̀n ìpamọ́, àti ìtòlẹ́sẹẹsẹ oúnjẹ tí kò pọ̀ jù, pàápàá jùlọ ní ọ̀sán/alẹ́ tí afẹ́fẹ́ bá dínkù.
Àwọn ọ̀dọ́langba-àgbàlá (ìpele ìdàgbàsókè): gbogbo àìní ló pọ̀ jùlọ
Ní àkókò ìdàgbàsókè sí ìgbà àgbàlagbà, àwọn ẹja ní àwọn ẹ̀yà ara atẹ́gùn tó ti dàgbà, èyí tó mú kí wọ́n lè yí padà sí ara wọn. Síbẹ̀síbẹ̀, gbogbo ìbéèrè atẹ́gùn pọ̀ sí i nítorí pé ìwọ̀n biomass tó pọ̀ sí i nínú adágún/àgò náà. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìbéèrè atẹ́gùn fún ìwọ̀n ara lè dínkù ní ìfiwéra pẹ̀lú dídín, gbogbo iye atẹ́gùn tó wà nínú gbogbo ènìyàn máa ń pọ̀ sí i gidigidi.
Ni ipele yii, DO kekere ni ipa lori:
– Ìdàgbàsókè máa ń dínkù nítorí àìsí agbára ìṣiṣẹ́ tó péye.
– Ìyípadà oúnjẹ máa ń burú sí i (FCR máa ń pọ̀ sí i), nítorí pé ẹja náà máa ń ní ìdààmú àti pé oúnjẹ náà kò ní jẹ́ kí ó lọ dáadáa.
– Àìlera tó pọ̀ sí i, títí kan àkóràn bakitéríà/àrùn parasitic nítorí wàhálà onígbà pípẹ́.
– Ewu ikú ènìyàn, pàápàá jùlọ ní alẹ́ títí di òwúrọ̀ kùtùkùtù nígbà tí DO bá dé ipò tó rẹlẹ̀ jùlọ.
Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ètò ìbílẹ̀ tó lágbára, ìpele ìdàgbàsókè ni ìgbà tí afẹ́fẹ́ àti ìṣàkóṣo ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ṣe pàtàkì fún àṣeyọrí. Ìṣàyẹ̀wò DO ní àwọn àkókò pàtàkì (ní nǹkan bí agogo 3:00–6:00 òwúrọ̀) sábà máa ń jẹ́ ìmọ̀ ju àwọn ìwọ̀n ọ̀sán lọ.
Bloodstock: awọn aini ni o ni ipa nipasẹ idagbasoke gonad ati wahala ti o n bimọ.
Nínú àwọn ẹja ẹyẹ, àìní atẹ́gùn ní í ṣe pẹ̀lú ipò ara, ìdàgbàsókè igi, àti ìṣiṣẹ́ nígbà ìbímọ. Ìṣẹ̀dá ẹyin/sperm nílò agbára gíga, nítorí náà ẹyẹ ẹyẹ nílò àwọn ipò àyíká tí ó dúró ṣinṣin láti yẹra fún ìdààmú. Nígbà ìbímọ, ìgbòkègbodò wíwẹ̀ àti ìwà ìbáṣepọ̀ lè pọ̀ sí i, èyí tí yóò mú kí lílo atẹ́gùn pọ̀ sí i láìsí ìṣòro.
Àwọn ohun pàtàkì nípa òbí:
– Ìdúróṣinṣin DO ṣe pàtàkì ju kí nọ́mbà ìṣẹ́jú díẹ̀ lọ. Àwọn ìyípadà lè ba àwọn homonu ìbímọ àti dídára àwọn ẹ̀yà ara jẹ́.
– Gbigbe ati mimu (fifi ipele, yiyan awọn ọmọ ikoko) mu ki ibeere atẹgun pọ si nitori wahala. Nigbati a ba mu awọn ọmọ ikoko/ti a fi sinu wọn, iwọn èémí naa ga si i gidigidi.
– Dídára ẹyin àti sperm lè dínkù tí a bá pa àwọn ọmọ ẹran náà mọ́ ní ìwọ̀n DO díẹ̀ fún ìgbà pípẹ́.
Pàápàá jùlọ nínú ìtọ́jú ọmọ, afẹ́fẹ́ tó dára àti ìṣàn omi ń ran lọ́wọ́ láti mú kí ìbímọ àti ìbímọ rẹ̀ yọrí sí rere.
Àwọn àmì àìní atẹ́gùn ẹja
Fún ìtọ́jú kíákíá, àwọn àmì àìní atẹ́gùn tí ó wọ́pọ̀ nìyí:
– Ẹja máa ń kóra jọ sí orí ilẹ̀ tàbí nítòsí ẹnu omi
– Ìṣípo operculum (ìbòrí gill) kíákíá
– Ẹja máa ń rí bí ẹni pé kò lágbára, ìdáhùn sí oúnjẹ sì máa ń dínkù
– Ọ̀pọ̀ ẹja ló máa ń “so” sí ẹ̀gbẹ́ aerator
– Ikú ló ṣẹlẹ̀ ní òwúrọ̀ kùtùkùtù
Tí àwọn àmì wọ̀nyí bá farahàn, a gbani nímọ̀ràn láti gbé ìgbésẹ̀ kíákíá bíi fífi afẹ́fẹ́ sí i, fífi omi yípadà, dín oúnjẹ tí a fi ń jẹun kù, àti dín ìwọ̀n rẹ̀ kù (tí ó bá ṣeé ṣe).
Penutup
Àwọn ohun tí a nílò fún atẹ́gùn ẹja máa ń yípadà ní gbogbo ìgbésí ayé wọn: ẹyin máa ń ní ìmọ̀lára púpọ̀ nítorí ìgbẹ́kẹ̀lé wọn lórí ìtànkálẹ̀; àwọn ìdin nílò ìwọ̀n DO gíga ṣùgbọ́n wọ́n ní agbára atẹ́gùn díẹ̀; àwọn ẹran dídì nílò ìwọ̀n atẹ́gùn gíga láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdàgbàsókè kíákíá; ìpele ìdàgbàsókè nílò ìpèsè atẹ́gùn tó pọ̀ nítorí bíómásíìsì gbogbogbòò tí ó pọ̀ sí i; àti àwọn ọmọ ẹyẹ nílò ìwọ̀n DO tí ó dúró ṣinṣin fún ìbísí tó dára jùlọ. Lílóye agbára atẹ́gùn tí àwọn ohun tí a nílò ní onírúurú ìpele ìgbésí ayé ń ran àwọn àgbẹ̀ àti àwọn olùṣàkóso afẹ́fẹ́ lọ́wọ́ láti dènà wahala, mú ìwàláàyè pọ̀ sí i, mú ìdàgbàsókè sunwọ̀n sí i, àti láti ṣe àṣeyọrí ìbísí. Níkẹyìn, atẹ́gùn jẹ́ ju ìwọ̀n omi lásán lọ—ó jẹ́ ìpìlẹ̀ fún iṣẹ́ àṣekára ẹja àti ìlera.
