Imọ-ẹrọ Iṣelọpọ Ounjẹ Ẹja
Ẹja eja jẹ́ ohun pàtàkì fún oúnjẹ ẹranko àti ẹja nítorí pé ó ní èròjà amuaradagba tó pọ̀, ó ní amino acid tó ṣe pàtàkì, ó sì lè jẹ ẹ́ dáadáa. Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè tó wà lórí omi, ẹja eja tún jẹ́ ọjà tó wúlò fún ilé iṣẹ́, fún lílo nílé àti fún ọjà títà. Bí ìbéèrè fún ẹja, ede, ẹran adìyẹ, àti oúnjẹ ẹran ọ̀sìn ṣe ń pọ̀ sí i, ìmọ̀ ẹ̀rọ iṣẹ́ ẹja eja ń tẹ̀síwájú láti ṣe ọjà tó dára, tó ní ààbò, tó sì ń ná owó. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò èrò náà, àwọn ìpele iṣẹ́, ohun èlò, àti àwọn apá dídára àti ìdúróṣinṣin ti ìmọ̀ ẹ̀rọ iṣẹ́ ẹja eja.
1. Àwọn Ohun Èlò Aláìṣeéṣe àti Àwọn Ìlànà Ìpìlẹ̀
Àwọn ohun èlò tí a fi ẹja ṣe lè wá láti inú ẹja odidi (fún àpẹẹrẹ, ẹja kéékèèké bíi sardines, anchovies, lemuru), bycatch, tàbí ìdọ̀tí ṣíṣe ẹja (orí, egungun, awọ ara, ìgbẹ́, àwọn ohun èlò ìtọ́jú). Dídára àwọn ohun èlò tí a fi ẹja ṣe pàtàkì ló ń pinnu dídára ẹja náà. Àwọn ohun èlò tí a fi ẹja ṣe ní ìwọ̀n histamine tí ó kéré, ọ̀rá tí kò ní oxidized, àti àwọn kòkòrò tí kò tíì dàgbà. Nítorí náà, ìlànà ìpìlẹ̀ ti ìṣẹ̀dá ẹja ni láti ṣàkóso àkókò àti ìwọ̀n otútù láti ìgbà tí a bá ti mú ẹja títí dé ìgbà tí a bá ti ṣe é, àti láti dín ìbàjẹ́ kù.
Yàtọ̀ sí pé ó tutù, ìṣẹ̀dá àwọn ohun èlò tí a fi ń ṣe é tún ní ipa lórí àwọn ànímọ́ ẹja. Ẹja ọlọ́ràá máa ń mú ìyẹ̀fun jáde pẹ̀lú ìwọ̀n epo tó pọ̀, èyí tó nílò ìlànà yíyà epo sọ́tọ̀ dáadáa àti fífi àwọn ohun tó ń dènà ìbàjẹ́ sínú epo kún un láti dènà ìbàjẹ́. Ní àkókò kan náà, àwọn ẹja tí kò ní ìwúwo máa ń mú ìyẹ̀fun jáde pẹ̀lú ìdúróṣinṣin tó dára jù, bó tilẹ̀ jẹ́ pé epo díẹ̀ ló ń mú jáde.
2. Awọn Ipele Gbogbogbo ti Ilana Iṣelọpọ Ounjẹ Ẹja
Ni gbogbogbo, imọ-ẹrọ iṣelọpọ ẹja ní ọpọlọpọ awọn ipele: gbigba ati mimu awọn ohun elo aise, sise, titẹ, pipin apakan omi, gbigbẹ, lilọ, ati apoti. Ninu ile-iṣẹ ode oni, awọn ipele wọnyi ni a ṣe apẹrẹ bi eto ti nlọ lọwọ lati rii daju pe agbara giga ati didara iduroṣinṣin.
a. Risiti ati mimu awọn ohun elo aise
A máa ń wọn àwọn ohun èlò aise náà, a máa ń ṣàyẹ̀wò wọn fún ìtútù (òórùn, àwọ̀, ìrísí), a sì máa ń dán wọn wò fún àwọn pàrámítà kẹ́míkà pàtó bíi TVB-N (Total Volatile Base Nitrogen) tàbí àwọn àmì ìṣáájú ti ìfàsẹ́yìn ọ̀rá. Lẹ́yìn náà, a máa ń tọ́jú ẹja náà fún ìgbà díẹ̀ nínú àwọn àpótí tí a ti dí tàbí sílós ohun èlò aise. Lábẹ́ àwọn ipò tó dára, a máa ń ṣe àwọn ohun èlò aise náà kíákíá bí ó ti ṣeé ṣe tó. Tí ó bá pọndandan láti dúró, a lè dín ìbàjẹ́ kù nínú fìríìjì tàbí ìtọ́jú pẹ̀lú yìnyín.
b. Sísè
Sísè ni èrò láti mú kí àwọn èròjà protein pọ̀, kí wọ́n fọ́ àsopọ, kí wọ́n sì mú kí epo àti omi tú jáde ní ìpele tó tẹ̀lé e. Sísè ni a sábà máa ń lo ohun èlò ìtọ́jú ooru, èyí tó lè jẹ́ cylindrical pẹ̀lú ètò ìṣiṣẹ́. Ìtò iwọn otutu àti àkókò ṣe pàtàkì: ó kéré jù, èyí sì lè mú kí ìyàtọ̀ tó dára jù wáyé, nígbà tí ó ga jù lè ba dídára èròjà protein jẹ́ kí ó sì mú kí àwọn ìṣesí browning (Maillard) pọ̀ sí i, èyí tó lè dín ìjẹun kù.
c. Títẹ̀
Lẹ́yìn sísè, a máa fi ohun èlò náà sínú ẹ̀rọ ìtẹ̀ láti ya ìpele líle (títẹ̀ kéèkì) kúrò nínú ìpele omi (títẹ̀ kéèkì). Nígbà tí a bá ti gbẹ kéèkì ìtẹ̀ náà tán, ó di ohun èlò pàtàkì nínú ẹja. Ní àkókò kan náà, ọtí ìtẹ̀ náà ní omi, epo, àti àwọn èròjà kéékèèké (tí a ti yọ́/tí a ti dá dúró) tí ó ṣì ṣe pàtàkì tí ó sì nílò láti mú èso jáde láti mú kí ó pọ̀ sí i.
d. Ìyàsọ́tọ̀ Ìpele Omi (Decanter àti Separator)
A máa ń lo ẹ̀rọ ìtẹ̀ omi láti fi ṣe àtúnṣe ọtí líle láti ya àwọn ohun èlò líle (àwọn ohun èlò omi tí ó nípọn) kúrò nínú àdàpọ̀ epo omi. Lẹ́yìn náà, a máa ń ya epo àti omi sọ́tọ̀, a sì máa ń lo ohun èlò ìyapa centrifugal. Epo ẹja tí ó bá jáde lè jẹ́ ohun èlò tí ó níye lórí (fún àpẹẹrẹ, a máa ń lò ó gẹ́gẹ́ bí ohun èlò ìtọ́jú oúnjẹ, ohun èlò aise ilé iṣẹ́, tàbí fún ṣíṣe àtúnṣe epo ẹja).
Omi tó kù ni a ń pè ní stickwater, èyí tí ó ṣì ní àwọn protein tí ó lè yọ́, peptides, àti minerals nínú. Nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ ìṣelọ́pọ́ tó dára, a máa ń tú omi stickwater jáde láti di ohun tí ó ní ìṣọ̀kan (ẹja tí ó lè yọ́) lẹ́yìn náà a máa da pọ̀ mọ́ àkàrà tí a fi tẹ̀ kí ó tó gbẹ. Ọ̀nà yìí máa ń mú kí oúnjẹ ẹja náà pọ̀ sí i àti pé ó ní èròjà tó wà nínú oúnjẹ náà.
e. Gbígbẹ
Gbígbẹ ni ero lati dinku akoonu ọrinrin si ipele ailewu fun ibi ipamọ, ni deede ni ayika 8–12%, da lori awọn iṣedede. A le ṣe gbigbẹ nipa lilo ẹrọ gbigbẹ taara (ifọwọkan taara pẹlu gaasi gbona) tabi ẹrọ gbigbẹ taara (igbona taara, gẹgẹbi ẹrọ gbigbẹ tube steam). Awọn ẹrọ gbigbẹ taara ni a maa n ro pe o dara julọ fun mimu didara duro nitori eewu ti o kere si ti "jijo" ati idoti, ṣugbọn o le gbowolori diẹ sii.
Ṣíṣe àkóso ìwọ̀n otútù gbígbẹ ṣe pàtàkì láti dènà ìbàjẹ́ amuaradagba àti ìfàsẹ́yìn ọ̀rá. Fún àwọn èròjà ọ̀rá, a sábà máa ń fi àwọn antioxidants (fún àpẹẹrẹ, BHT/BHA tàbí àwọn antioxidants adayeba gẹ́gẹ́ bí a ṣe ṣètò) kún un láti mú kí ìdúróṣinṣin ìpamọ́ sunwọ̀n sí i.
f. Lilọ ati Sifilọ
Lẹ́yìn náà, a máa lọ̀ ọ́ tí a ti gbẹ náà kí ó lè tóbi tó ìwọ̀n pátákó kan náà, lẹ́yìn náà a máa lọ̀ ọ́ láti rí i dájú pé ó dúró ṣinṣin. Ní àkókò yìí, a lè yọ àwọn ohun àjèjì kúrò nípa lílo mágnẹ́ẹ̀tì tàbí àwọn ohun èlò ìwádìí irin láti mú kí ọjà náà ní ààbò.
g. Itutu ati Apoti
Ẹja tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ yọ jáde láti inú ẹ̀rọ gbígbẹ ṣì gbóná. Fífi omi tútù ṣáájú kí a tó fi sínú àpótí ṣe pàtàkì láti dènà ọrinrin láti má wọ inú àpótí náà, èyí tí ó lè yọrí sí ìdàgbàsókè mọ́ọ̀lù. Àpò ìpamọ́ sábà máa ń lo àwọn àpò onípele (àwọn àpò tí a hun pẹ̀lú ìbòrí inú) àti ìpamọ́ sínú ilé ìkópamọ́ gbígbẹ tí afẹ́fẹ́ ń fẹ́ dáadáa tí a dáàbò bò kúrò lọ́wọ́ oòrùn tààrà.
3. Àwọn Ìwọ̀n Dídára Ẹja
A maa n ṣe ayẹwo didara ẹja da lori awọn paramita kemikali, ti ara, ati ti microbiological. Awọn paramita ti o wọpọ pẹlu:
– Àkóónú amuaradagba: bí ó bá pọ̀ tó, ó dára jù fún oúnjẹ.
– Omi tó wà nínú rẹ̀: tó pọ̀ jù, ó máa ń mú kí ewu ìdàgbàsókè kòkòrò àti olu pọ̀ sí i.
– Àkóónú ọ̀rá: ó ní ipa lórí agbára oúnjẹ, ṣùgbọ́n ó tún ní ipa lórí ewu ìfọ́.
– Eérú (àwọn ohun alumọ́ni): gíga jù lè fi hàn pé egungun tàbí iyanrìn/iyọ̀ pọ̀ jù; nínú àwọn ohun èlò ìjẹun kan, eérú gíga kò dára rárá.
– TVB-N àti TMA: àwọn àmì ìbàjẹ́.
– Iye Peroxide/iye anisidine: Atọka ifoyina epo.
– Histamine: ó ṣe pàtàkì gan-an nígbà tí ohun èlò aise bá wá láti inú àwọn irú kan; ìwọ̀n gíga máa ń fa ewu sí ìlera ẹranko, ó sì jẹ́ ọ̀ràn ààbò.
– Ìmọ́tótó àti àwọn ohun ìdọ̀tí: títí kan àwọn irin líle, àwọn ohun tí ó ṣẹ́kù, tàbí àwọn ohun àjèjì.
Àwọn ìlànà ìdàgbàsókè tó dára yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú ìdí (oúnjẹ ẹja tó gbajúmọ̀, oúnjẹ adìyẹ, tàbí àwọn ilé iṣẹ́ míìrán) àti ìlànà ní orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan.
4. Imọ-ẹrọ Iṣelọpọ: Eto tutu vs Eto Gbẹ
Ọ̀nà pàtàkì méjì ló wà fún iṣẹ́ ẹja:
1. Ilana idinku omi: o ni ninu sise ounjẹ, titẹ, yiya sọtọ, ati gbigbẹ. Eyi ni ọna ti o wọpọ julọ fun iṣelọpọ ile-iṣẹ nla nitori ilosoke rẹ ti o dara ati agbara lati mu epo pada.
2. Gbígbẹ tí a fi ń ṣe é: a máa gbóná ohun èlò náà, lẹ́yìn náà a ó gbẹ ẹ́ láìsí ìtẹ̀sí kíkan. Ọ̀nà yìí rọrùn ṣùgbọ́n ó sábà máa ń mú ọjà tí ó ní ọ̀rá púpọ̀ jáde, ó sì lè yàtọ̀ síra ní dídára. Ó dára fún iṣẹ́ kékeré tàbí àwọn ohun èlò aise kan, ṣùgbọ́n ó nílò òórùn líle àti ìdarí ìfọ́mọ́ra.
5. Ìdènà Òórùn àti Ìdènà Egbin
Ilé iṣẹ́ ẹja sábà máa ń ní ìṣòro òórùn. Ìmọ̀ ẹ̀rọ ìgbàlódé sábà máa ń lo àwọn ètò ìgbámú àti àwọn ohun ìfọ́, àwọn ohun èlò ìfọ́, tàbí àwọn ohun èlò ìfọ́ láti dín ìtújáde àwọn èròjà tí ó lè yípadà kù. Omi ìdọ̀tí láti inú iṣẹ́ fífọ àti omi ìfọ́ omi pẹ̀lú omi ìfọ́ omi gbọ́dọ̀ wà ní ibi ìtọ́jú omi ìdọ̀tí (WWTP) láti bá àwọn ìlànà dídára mu kí a tó tú u jáde.
Lílo àwọn ohun tí a fi ń yọ àwọn ègé jáde bíi epo ẹja àti àwọn ohun tí ó lè túká nínú ẹja jẹ́ ọ̀nà pàtàkì láti dín ìdọ̀tí kù nígbà tí ó ń mú kí ìníyelórí ọrọ̀ ajé pọ̀ sí i.
6. Ìdúróṣinṣin àti Ìṣẹ̀dá tuntun
Àníyàn pàtàkì ni pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹja ẹja ló wá láti ibi tí wọ́n ti ń pe ẹja. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilé iṣẹ́ ló ti ń bẹ̀rẹ̀ sí í gbẹ́kẹ̀lé egbin tí wọ́n ń ṣe ẹja gẹ́gẹ́ bí ohun èlò tí a kò lè fi ṣe é láti dín ìfúnpá lórí ẹja kù. Ìjẹ́rìísí àti ìtọ́pasẹ̀ ẹja tí ó wà níbẹ̀ tún ṣe pàtàkì sí i, pàápàá jùlọ fún ọjà tí wọ́n ń kó jáde.
Àwọn ìṣẹ̀dá tuntun mìíràn tún ní lílo àwọn sensọ̀ láti ṣe àyẹ̀wò ìwọ̀n otútù àti ọrinrin ní àkókò gidi, ìdánilójú iṣẹ́, àti ìmúṣẹ àwọn ètò HACCP àti GMP láti rí i dájú pé oúnjẹ/oúnjẹ wà ní ààbò. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ìwádìí ń gbilẹ̀ sí ṣíṣe iṣẹ́ ní ìwọ̀n otútù díẹ̀ láti mú kí dídára amuaradagba wà, àti lílo àwọn antioxidants àdánidá láti dín ìgbẹ́kẹ̀lé lórí àwọn èròjà oníṣẹ̀dá kù.
Ipari
Ìmọ̀ ẹ̀rọ ìṣelọ́pọ́ ẹja jẹ́ àwọn ìlànà tí ó nílò ìṣàkóso tó péye lórí ìtútù, ìgbóná, àkókò, àti ìyàsọ́tọ̀ àwọn ohun èlò aise. Àwọn ìpele sísè, títẹ̀, ìyàsọ́tọ̀, gbígbẹ, lílọ, àti ìdìpọ̀ gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí a ṣe láti mú oúnjẹ ẹja tí ó ní èròjà amuaradagba púpọ̀ jáde, ìdúróṣinṣin nígbà ìfipamọ́, àti ààbò kúrò nínú àwọn ohun tí ó lè ba nǹkan jẹ́. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ilé iṣẹ́ náà tún nílò láti ronú nípa ìṣàkóso òórùn, ìṣàkóso ìdọ̀tí, àti ìdúróṣinṣin àwọn ohun èlò aise. Pẹ̀lú lílo ìmọ̀ ẹ̀rọ tó yẹ àti ètò dídára tó lágbára, ẹja ẹja lè di ọjà pàtàkì kan tí ó ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdàgbàsókè tó dúró ṣinṣin ti àwọn ẹ̀ka oúnjẹ àti aquaculture.
