Awọn iṣẹ ti awọn amino acids ninu ara
Àwọn amino acids ni àwọn ipilẹ̀ ìkọ́lé amuaradagba, tí wọ́n ń kó ipa pàtàkì nínú gbogbo ìlànà ẹ̀dá alààyè nínú ara ènìyàn. Nígbà tí a bá jẹ oúnjẹ tí ó ní amuaradagba—bí ẹran, ẹja, ẹyin, wàrà, èso, àti tempeh—ara máa ń pín amuaradagba náà sí amino acids. Lẹ́yìn náà, a tún lo àwọn amino acids wọ̀nyí láti kọ́ àti láti tún àsopọ ṣe, láti ṣe àwọn enzymes àti homonu, àti láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ètò ààbò ara. Nítorí iṣẹ́ wọn tí ó gbòòrò, a sábà máa ń pe àwọn amino acid ní “àwọn ohun èlò ìkọ́lé ìwàláàyè,” tí ó ń ran ara lọ́wọ́ láti wà ní ìlera àti láti ṣiṣẹ́ dáadáa.
Kí ni àwọn amino acids?
Ní ṣókí, àwọn amino acid jẹ́ àwọn molecule tí ó ní erogba, hydrogen, oxygen, nitrogen, àti, ní àwọn ìgbà míì, sulfur. Ara ènìyàn ń lo nǹkan bí ogún amino acids pàtàkì láti ṣe àwọn protein. A pín àwọn amino acid wọ̀nyí sí oríṣi mẹ́ta: àwọn amino acid pàtàkì, àwọn tí kò ṣe pàtàkì, àti àwọn amino acid pàtàkì tí ó ní ipò.
1. Àwọn amino acids pàtàkì jẹ́ amino acids tí ara kò lè mú jáde ní iye tó tó, nítorí náà, a gbọ́dọ̀ rí wọn gbà láti inú oúnjẹ.
2. Ara fúnra rẹ̀ lè ṣe àwọn amino acids tí kò ṣe pàtàkì.
3. Ara sábà máa ń ṣe àwọn amino acid onípò kan, ṣùgbọ́n lábẹ́ àwọn ipò kan—bí àìsàn, wàhálà líle, ìpalára, tàbí ìdàgbàsókè—àìní náà máa ń pọ̀ sí i débi pé a nílò oúnjẹ sí i.
Lílóye àwọn irú amino acid ṣe pàtàkì kí a lè mọ ìdí tí oúnjẹ tó ní protein tó dára fi ṣe pàtàkì láti mú ìlera wa sunwọ̀n síi.
Awọn iṣẹ ti awọn amino acids ninu ara
1. Kíkọ́ àti Ṣíṣe Àtúnṣe Àsopọ̀ Ara
Iṣẹ́ tí a mọ̀ jùlọ nípa àwọn amino acids ni láti ṣe àwọn protein, èyí tí a nílò láti kọ́ àti láti tún àwọn àsopọ ṣe. Iṣan ara, awọ ara, irun, èékánná, àti onírúurú ẹ̀yà ara nílò protein gẹ́gẹ́ bí àwọn ohun èlò ìkọ́lé. Nígbà tí ìbàjẹ́ àsopọ bá ṣẹlẹ̀—fún àpẹẹrẹ, lẹ́yìn ìdánrawò, ìpalára, tàbí nígbà ìwòsàn ọgbẹ́—ara nílò amino acids láti mú kí àtúnṣe sẹ́ẹ̀lì àti àtúnṣe àsopọ yára.
Fún àwọn elere-ìdárayá tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ dáadáa, àwọn amino acids ṣe pàtàkì fún ìtúnṣe iṣan ara. Àwọn amino acid kan bíi leucine, isoleucine, àti valine (tí a mọ̀ sí BCAAs) ló ń kópa nínú ìṣẹ̀dá amuaradagba iṣan, wọ́n sì ń dín ìbàjẹ́ iṣan ara kù lẹ́yìn ìṣiṣẹ́ ara líle.
2. Ṣíṣẹ̀dá àwọn Ensáímù tí ó ń ṣàkóso àwọn ìṣesí ìṣẹ̀dá ara
Àwọn ẹ́ńsáímù jẹ́ “àwọn olùrànlọ́wọ́” tí ó ń mú kí àwọn ìṣesí kẹ́míkà nínú ara yára—pẹ̀lú jíjẹ oúnjẹ, ìṣẹ̀dá agbára, ìṣẹ̀dá DNA, àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlànà mìíràn. Àwọn ẹ́ńsáímù ni a kó jọ ní pàtàkì láti inú àwọn èròjà protein, tí a rí láti inú àwọn amino acid. Láìsí àwọn amino acid tó tó, ìṣẹ̀dá ẹ́ńsáímù lè dínkù, èyí tí ó ń yọrí sí àwọn ìlànà ìṣiṣẹ́ ara tí kò dára tó.
Fún àpẹẹrẹ, àwọn enzymes oúnjẹ ń ran àwọn carbohydrate, ọ̀rá, àti protein lọ́wọ́ láti pín àwọn èròjà tí ó lè gbà. Tí iṣẹ́ enzyme bá bàjẹ́, ara lè ní ìṣòro pẹ̀lú ìjẹun àti ìgba oúnjẹ.
3. Ṣe iranlọwọ fun iṣelọpọ homonu ati ṣakoso awọn iṣẹ ara
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ homonu ni a fi amino acids tàbí protein ṣe. Àwọn homonu ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí “ońṣẹ́” tí ó ń ṣe àkóso onírúurú iṣẹ́—láti ìdàgbàsókè àti ìṣiṣẹ́ ara sí ìmọ̀lára àti ètò ìbímọ pàápàá.
Fún àpẹẹrẹ, homonu insulin, tí ó ń ṣe àkóso ipele suga ninu ẹ̀jẹ̀, jẹ́ homonu tí ó ní èròjà protein. Láìsí ìpèsè amino acid tó péye, ìṣẹ̀dá àwọn homonu kan lè bàjẹ́, èyí tí ó lè nípa lórí ìwọ́ntúnwọ̀nsì àwọn ètò ara.
4. Ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ètò ààbò ara
Eto ajẹsara ara nilo awọn ọlọjẹ lati ṣe awọn aporo ati awọn ẹya ara ti aabo ara. Awọn aporo jẹ awọn amuaradagba ti o ṣe iranlọwọ fun ara lati mọ ati ja awọn ọlọjẹ, kokoro arun, ati awọn nkan ajeji miiran. Awọn amino acids tun lo lati ṣe awọn sẹẹli ajẹsara ati awọn molikula ti o ṣe iranlọwọ fun awọn idahun iredodo.
Tí ìwọ̀n amuaradagba àti amino acid tí a ń lò kò bá tó, ènìyàn lè ní àkóràn, ojú ọgbẹ́ lè yára sàn, àti pé ìwòsàn láti inú àìsàn lè gba àkókò tó pọ̀ jù.
5. Di Orísun Agbára Nígbà Tí Ó Bá Jẹ́ Pé
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn orísun agbára pàtàkì ara ni àwọn kábọ̀háídéréètì àti ọ̀rá, a tún lè lo àwọn amino acid fún agbára nígbà tí ìwọ̀n agbára bá kéré. Nígbà ààwẹ̀ gígùn, oúnjẹ tí kò ní kalori púpọ̀, tàbí ìgbòkègbodò ara tí ó le koko láìsí ìwọ̀n agbára tó, ara lè pín amuaradagba sí amino acid fún epo.
Sibẹsibẹ, lilo awọn amino acids fun agbara kii ṣe ohun ti o dara julọ, nitori pe amuaradagba yẹ ki o dojukọ diẹ sii lori atunṣe ati itọju awọn àsopọ. Ti eyi ba tẹsiwaju fun igba pipẹ, ara le ni iriri pipadanu ibi-ara iṣan.
6. Ran Gbigbe ati Ipamọ Awọn Ohun Pataki lọwọ
Àwọn èròjà kan wà tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ láti gbé tàbí láti tọ́jú àwọn ohun pàtàkì sínú ẹ̀jẹ̀. Fún àpẹẹrẹ, Hemoglobin ń gbé atẹ́gùn láti inú ẹ̀dọ̀fóró káàkiri ara. Hemoglobin jẹ́ amino acids, wíwà rẹ̀ sì ṣe pàtàkì láti rí i dájú pé àwọn ẹ̀yà ara gba atẹ́gùn tó tó.
Ni afikun, awọn ọlọjẹ n gbe awọn ọra, awọn vitamin ti o le yọ ọra kuro, ati awọn ohun alumọni kan ki awọn sẹẹli ara le lo wọn. Ni awọn ọrọ miiran, awọn amino acids kii ṣe pe o n kọ eto ara nikan ṣugbọn o tun ṣe atilẹyin pinpin awọn eroja.
7. Ṣetọju Iwontunwonsi Omi ati pH
Àwọn èròjà Prótéènì nínú ẹ̀jẹ̀ ń ran lọ́wọ́ láti mú ìwọ́ntúnwọ̀nsì omi wà láàrín àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ àti àwọn àsopọ̀ ara. Nígbà tí ìwọ̀n èròjà Prótéènì kan bá lọ sílẹ̀, ìwọ́ntúnwọ̀nsì omi lè bàjẹ́, ó sì lè fa wíwú (edema).
Àwọn amino acids tún ń ṣe àfikún sí mímú ìwọ́ntúnwọ̀nsì acid-base (pH) ara ṣiṣẹ́ nípasẹ̀ àwọn ètò ìpamọ́. Ara ènìyàn gbọ́dọ̀ máa ṣe ìtọ́jú pH ẹ̀jẹ̀ láàárín ìwọ̀n tóóró kí àwọn ẹ̀yà ara lè ṣiṣẹ́ déédéé. Ìwọ́ntúnwọ̀nsì pH tí ó bàjẹ́ lè ní ipa lórí iṣẹ́ enzyme, ìṣiṣẹ́ ara, àti iṣẹ́ ẹ̀yà ara.
8. Ṣe atilẹyin fun Iṣẹ Ọpọlọ ati Iṣesi
Àwọn amino acid kan ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ohun tó ń ṣáájú fún àwọn neurotransmitters, àwọn kẹ́míkà tó ń ran àwọn sẹ́ẹ̀lì iṣan lọ́wọ́ láti bá ara wọn sọ̀rọ̀. Fún àpẹẹrẹ:
– Tryptophan ni nkan ṣe pẹlu iṣelọpọ serotonin, eyiti o ṣe ipa ninu ṣiṣeto iṣesi ati oorun.
– Tyrosine ní í ṣe pẹ̀lú ìṣẹ̀dá dopamine àti norepinephrine, èyí tí ó ní ipa lórí ìsúnniṣe, ìfojúsùn, àti ìdáhùn sí wahala.
Nítorí náà, ìwọ̀n amino acid tó péye lè ṣètìlẹ́yìn fún iṣẹ́ òye àti ìdúróṣinṣin ìmọ̀lára, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ohun tó ń fa ìrònú àti ìgbésí ayé ṣì ń kó ipa pàtàkì nínú rẹ̀.
Àwọn orísun àwọn amino acids láti inú oúnjẹ
Àwọn orísun amino acid tó dára jùlọ ni a rí láti inú oúnjẹ tó ní èròjà protein. Lápapọ̀, a kà àwọn èròjà protein ẹranko (ẹran, ẹja, ẹyin, àti wàrà) sí “àwọn èròjà protein pípé” nítorí pé wọ́n ní gbogbo àwọn amino acid pàtàkì ní iye tó tó. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn èròjà protein ewéko tún lè bá àìní amino acid mu nígbà tí a bá so wọ́n pọ̀ dáadáa, fún àpẹẹrẹ:
– Irẹsi pẹlu awọn ewa
– Burẹdi alikama gbogbo pẹ̀lú bota ẹ̀pà
- Tempeh pẹlu ẹfọ ati awọn ọkà
Fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ń jẹ oúnjẹ oníjẹun tàbí oníjẹun oníjẹun, oríṣiríṣi orísun amuaradagba tí a fi ewéko ṣe ló ṣe pàtàkì láti rí i dájú pé gbogbo àwọn amino acid pàtàkì ni a ti mú dé.
Penutup
Àwọn amino acids ṣe pàtàkì fún ìlera, nítorí wọ́n ń kópa nínú ìṣẹ̀dá iṣan àti àsopọ ara, ìṣẹ̀dá enzyme àti homonu, àtìlẹ́yìn ètò ààbò ara, àti iṣẹ́ ọpọlọ pàápàá. Nípa jíjẹ oúnjẹ tó ní èròjà amuaradagba tó péye àti onírúurú, ara ń gba àwọn amino acids tó tó láti ṣe onírúurú iṣẹ́ pàtàkì. Níkẹyìn, mímú kí ìwọ̀n amuaradagba pọ̀ sí i kì í ṣe nípa kíkọ́ iṣan ara nìkan, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ nípa ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ fún gbogbo ètò ara láti ṣiṣẹ́ dáadáa lójoojúmọ́.
