Awọn iṣẹ ti awọn agbo ogun carbohydrate ninu ara
Àwọn kabọ̀háídéréètì jẹ́ àwọn èròjà onígbàlódé tí ó ṣe pàtàkì fún ìgbésí ayé ènìyàn. Nínú oúnjẹ, àwọn kabọ̀háídéréètì wà nínú ẹgbẹ́ àwọn èròjà onígbàlódé, pẹ̀lú amuaradagba àti ọ̀rá, nítorí pé wọ́n nílò wọn ní iye púpọ̀ láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ìgbòkègbodò ara. Àwọn kabọ̀háídéréètì sábà máa ń jẹ́ “àwọn orísun agbára,” ṣùgbọ́n ipa wọn gbòòrò ju epo lásán lọ. Nínú ara, àwọn kabọ̀háídéréètì ní ipa nínú àwọn ìlànà ìṣiṣẹ́ ara, mímú ìwọ́ntúnwọ̀nsì agbára dúró, ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ fún iṣẹ́ oúnjẹ, ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ fún ọpọlọ àti ètò iṣan ara, àti ṣíṣe ipa nínú ṣíṣàkóso lílo amuaradagba àti ọ̀rá. Àpilẹ̀kọ yìí yóò jíròrò àwọn iṣẹ́ àwọn èròjà kabọ̀háídéréètì nínú ara ní kíkún.
1. Orísun Agbára Pàtàkì fún Ara
Iṣẹ́ tí a mọ̀ jùlọ nípa àwọn kabọ̀háídéréètì ni orísun agbára àkọ́kọ́. Nígbà tí a bá jẹ oúnjẹ tí ó ní kábọ̀háídéréètì bíi ìrẹsì, búrẹ́dì, ọ̀pọ́tọ́, àgbàdo, ẹ̀gẹ́, àti èso, a máa pín àwọn kábọ̀háídéréètì wọ̀nyí sí gúkúsíọ̀sì. Gúkúsíọ̀sì jẹ́ sùgà tí àwọn sẹ́ẹ̀lì ara lè lò ní tààrà láti ṣe agbára.
Agbára láti inú glucose ni a ń mú jáde nípasẹ̀ àwọn ìlànà ìṣiṣẹ́ ara bíi glycolysis, Krebs cycle, àti ẹ̀wọ̀n ìrìnnà elekitironi, èyí tí ó ń mú ATP (adenosine triphosphate) jáde nígbẹ̀yìn gbẹ́yín. ATP ni “owó agbára” àwọn sẹ́ẹ̀lì. Agbára yìí ni a ń lò láti darí onírúurú ìgbòkègbodò ara, láti mí èémí àti fífún ẹ̀jẹ̀ jáde sí àwọn iṣan ara àti àní ìrònú.
Ní ìfiwéra pẹ̀lú ọ̀rá, àwọn kábọ̀háídéréètì a máa yí padà sí agbára kíákíá. Nítorí náà, àwọn kábọ̀háídéréètì ṣe pàtàkì, pàápàá jùlọ nígbà tí ara bá ń ṣe eré ìdárayá, eré ìdárayá, tàbí iṣẹ́ tí ó nílò agbára.
2. N ṣetọju iṣẹ ọpọlọ ati eto aifọkanbalẹ
Ọpọlọ jẹ́ ẹ̀yà ara kan tí ó gbára lé glucose gidigidi. Lábẹ́ àwọn ipò déédéé, ọpọlọ máa ń lo glucose gẹ́gẹ́ bí orísun agbára àkọ́kọ́ rẹ̀ nítorí pé ó rọrùn láti lò láti ṣe àtìlẹ́yìn fún iṣẹ́ neuron àti ìfiranṣẹ́ àwọn ìṣípayá iṣan ara. Àìní carbohydrate tí a ń jẹ lè fa ìwọ̀n suga ẹ̀jẹ̀ tí ó lọ sílẹ̀ (hypoglycemia), èyí tí ó lè fa àwọn àmì bíi wíwúwo, àìlera, ìṣòro ìfọkànsí, ìbínú, àti dídákú pàápàá.
Síwájú sí i, ètò ọpọlọ tún nílò agbára tó dúró ṣinṣin láti ṣiṣẹ́ dáadáa. Jíjẹ àwọn oríṣi carbohydrate tó tó àti tó yẹ (bíi carbohydrate tó díjú) ń ran lọ́wọ́ láti mú kí ìwọ̀n suga ẹ̀jẹ̀ dúró ṣinṣin, èyí sì ń mú kí ọpọlọ ní agbára tó péye.
3. Àwọn ìpamọ́ agbára ní ìrísí Glycogen
Tí ara bá gba carbohydrate tó pọ̀ ju agbára tó nílò lọ, a kì í sábà lo glucose lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. A máa ń tọ́jú glucose kan sí glycogen, irú carbohydrate tó wà nínú ẹ̀dọ̀ àti iṣan ara.
Glycogen nínú ẹ̀dọ̀ ń ran lọ́wọ́ láti máa mú ìwọ̀n suga inú ẹ̀jẹ̀ déédéé, pàápàá jùlọ nígbà tí a kò bá jẹun fún ọ̀pọ̀ wákàtí, bí ìgbà tí a bá sùn. Ní àkókò kan náà, a máa ń lo glycogen nínú àwọn iṣan gẹ́gẹ́ bí orísun agbára nígbà tí àwọn iṣan bá ń ṣiṣẹ́, bí àpẹẹrẹ nígbà ìdánrawò tàbí nígbà ìgbòkègbodò líle. Àwọn ìpamọ́ glycogen wọ̀nyí ṣe pàtàkì fún mímú agbára dúró àti dídènà àárẹ̀.
4. Ó ń fi lílo àwọn èròjà Prótéènì pamọ́ (Àbájáde Prótéènì)
Àwọn kábọ̀háídéréètì tún ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí “pípamọ́” prótíìnì. Prótíìnì ṣe pàtàkì fún kíkọ́ àti àtúnṣe àwọn àsopọ̀ ara, ṣíṣe àwọn ẹ́ńsáímù, hómónì, àti onírúurú àwọn èròjà pàtàkì mìíràn. Ṣùgbọ́n, tí ara kò bá ní kábọ̀háídéréètì nínú, a lè fọ́ prótíìnì láti mú agbára jáde.
Ilana yii ko dara rara, nitori lilo amuaradagba gẹgẹbi orisun agbara le dinku wiwa amuaradagba fun iṣẹ akọkọ rẹ. Pẹlu jijẹ carbohydrate to peye, ara ko nilo lati sun amuaradagba fun agbara, eyi ti o jẹ ki o dojukọ idagbasoke, atunṣe sẹẹli, ati mimu ilera ti awọn ara.
5. Ṣe iranlọwọ fun iṣelọpọ ọra ati idilọwọ ketosis
Àwọn kábọ̀hàídéréètì tún ń kó ipa nínú ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìṣiṣẹ́ ọ̀rá. Nínú èrò ìṣiṣẹ́ ọ̀rá, ọ̀rọ̀ kan wà tí a mọ̀ sí "ìjó ọ̀rá nínú iná kábọ̀hàídéréètì," èyí tí ó túmọ̀ sí wípé ìlànà sísun ọ̀rá nílò kábọ̀hàídéréètì láti ṣiṣẹ́ dáadáa.
Tí ìwọ̀n carbohydrate tí a ń jẹ bá kéré gan-an, ara yóò mú kí ọ̀rá jóná gẹ́gẹ́ bí orísun agbára mìíràn. Lábẹ́ àwọn ipò kan, jíjó ọ̀rá púpọ̀ lè mú kí ketones jáde. Tí ketones bá kó jọ sínú ẹ̀jẹ̀, ketosis lè wáyé, èyí tí a mọ̀ sí òórùn èémí, ríru, àìlera, àti ìdàrúdàpọ̀ nínú ìwọ́ntúnwọ̀nsì acid-base ti ara (nínú àwọn ọ̀ràn líle koko, ketoacidosis, pàápàá jùlọ nínú àwọn irú àrùn àtọ̀gbẹ kan). Jíjẹ carbohydrate tí ó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ń ran lọ́wọ́ láti dènà ìṣẹ̀dá ketone tí ó pọ̀ jù.
6. Ṣe atilẹyin fun ilera ounjẹ nipasẹ okun
Kì í ṣe gbogbo kabọhaidireeti ni a ń tú sínú gúkúsì. Okùn oúnjẹ jẹ́ irú kabọhaidireeti dídíjú tí àwọn enzymu oníjẹun ènìyàn kò lè tú sínú rẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, okùn ní àwọn àǹfààní pàtàkì fún ìlera oníjẹun.
Fáìbà ń ran ìfun lọ́wọ́ láti mú kí ìfun ṣiṣẹ́ dáadáa, ó ń dènà ìgbẹ́ gbuuru, ó sì ń ran àwọn microbiota ìfun lọ́wọ́. Fáìbà tún lè ran ènìyàn lọ́wọ́ láti nímọ̀lára pé ó yó fún ìgbà pípẹ́, èyí sì ń ran ènìyàn lọ́wọ́ láti ṣàkóso oúnjẹ àti láti máa tọ́jú ìwọ̀n ara rẹ̀. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, okùn tí ó lè túká lè ran ènìyàn lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìwọ̀n cholesterol àti láti dín ìfàmọ́ra suga kù, èyí sì ń ran ènìyàn lọ́wọ́ láti máa rí i dájú pé suga wà nínú ẹ̀jẹ̀ dáadáa.
Àwọn orísun okun tó dára ni ẹfọ́, èso, ọkà gbogbogbò, èso àti àwọn isu kan.
7. Ó ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìwọ̀n sùgà nínú ẹ̀jẹ̀.
Àwọn kabọ̀háídéréètì ní ìsopọ̀ mọ́ ìṣàtúnṣe sùgà ẹ̀jẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, èyí kò túmọ̀ sí pé wọ́n máa ń “burú” nígbà gbogbo fún sùgà ẹ̀jẹ̀; ohun tó ṣe pàtàkì ni irú àti iye rẹ̀. Àwọn kabọ̀háídéréètì onírọ̀rùn bíi sùgà tábìlì, àwọn ohun mímu dídùn, tàbí àwọn kéèkì sábà máa ń fà á kíákíá, èyí sì máa ń fa kí sùgà ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí i kíákíá. Ní ìyàtọ̀ sí èyí, àwọn kabọ̀háídéréètì onípọ̀pọ̀ bíi irẹsì brown, oatmeal, burẹ́dì àlìkámà gbogbo, àti ewa ni a máa ń jẹ ní díẹ̀díẹ̀, èyí sì máa ń fa kí sùgà ẹ̀jẹ̀ pọ̀ sí i díẹ̀díẹ̀.
Nípa yíyan àwọn carbohydrates tó dára àti jíjẹ wọ́n ní ìwọ̀n tó yẹ, ara lè máa ní ìwọ̀n suga tó dúró ṣinṣin nínú ẹ̀jẹ̀. Èyí ṣe pàtàkì fún dídínà àwọn ìdàgbàsókè insulin tó ń wáyé lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan àti láti dín ewu resistance insulin àti àtọ̀gbẹ irú kejì kù.
8. Ṣe atilẹyin fun Iṣẹ-ṣiṣe Ara ati Imularada
Fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ dáadáa tàbí tí wọ́n ń ṣe eré ìdárayá déédéé, àwọn kabọ̀háídéréètì ń kó ipa pàtàkì nínú iṣẹ́ àti ìlera. Àwọn kabọ̀háídéréètì ń fúnni ní agbára kíákíá fún àwọn iṣẹ́ líle koko, bíi sísáré, gígun kẹ̀kẹ́, tàbí ìdánrawò ìwọ̀n ara. Lẹ́yìn eré ìdárayá, àwọn kabọ̀háídéréètì ń ran àwọn ibi ìpamọ́ glycogen tí ó ti bàjẹ́ lọ́wọ́ láti tún ara wọn ṣe, èyí sì ń jẹ́ kí ara wọn yára padà sípò kíákíá kí wọ́n sì múra tán láti bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ wọn.
Ní ti ìdánrawò, a sábà máa ń dámọ̀ràn àpapọ̀ àwọn kábọ̀háídéréètì àti prótẹ́nì lẹ́yìn ìdánrawò láti ṣètìlẹ́yìn fún ìpadàbọ̀sípò iṣan àti agbára.
Ipari
Àwọn kaboháídéréètì jẹ́ àwọn èròjà pàtàkì tí wọ́n ń ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ pàtàkì nínú ara. Yàtọ̀ sí pé wọ́n jẹ́ orísun agbára àkọ́kọ́, àwọn kaboháídéréètì ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún iṣẹ́ ọpọlọ àti iṣan ara, wọ́n ń pèsè agbára ìpamọ́ ní ìrísí glycogen, wọ́n ń pa amuaradagba mọ́, wọ́n ń ran ìṣiṣẹ́ ọ̀rá lọ́wọ́, wọ́n sì ń ṣe ìtọ́jú ìlera jíjẹ nípasẹ̀ okùn. Àwọn kaboháídéréètì tún ń kó ipa nínú ṣíṣàkóso ìwọ̀n sùgà nínú ẹ̀jẹ̀ àti ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ fún iṣẹ́ àti ìpadàbọ̀sípò lẹ́yìn ìṣiṣẹ́ ara.
Nítorí ipa wọn tó gbòòrò, a kò gbọ́dọ̀ yẹra fún àwọn kabọ̀háídéréètì pátápátá, ṣùgbọ́n a gbọ́dọ̀ jẹ wọ́n ní ọgbọ́n. Yíyan àwọn orísun kabọ̀háídéréètì tó díjú, tó ní okùn àti ìdínkù àwọn kabọ̀háídéréètì tó rọrùn jẹ́ ìgbésẹ̀ pàtàkì nínú mímú ìlera gbogbogbòò. Pẹ̀lú oúnjẹ tó dọ́gba, àwọn kabọ̀háídéréètì lè pèsè “epo” tó dára fún ara àti láti ṣètìlẹ́yìn fún iṣẹ́ ara fún ìgbà pípẹ́.
