Ìṣètò àti Iṣẹ́ Púrọ́tíìnì
Pendahuluan
Àwọn Prótéènì jẹ́ àwọn mọ́líkúùlù ńlá, tó díjú tí wọ́n ń kó ipa pàtàkì nínú gbogbo ìlànà ẹ̀dá alààyè nínú ènìyàn àti àwọn ohun alààyè mìíràn. Wọ́n ní àwọn ẹ̀wọ̀n gígùn ti àwọn amino acid tí a so pọ̀ mọ́ àwọn ìrísí onípele mẹ́ta pàtó, èyí tí ó ń jẹ́ kí wọ́n lè ṣe onírúurú iṣẹ́. Nínú àpilẹ̀kọ yìí, a ó ṣe àwárí ìṣètò prótéènì, irú àwọn ìṣètò tí ó wà, àti onírúurú iṣẹ́ àwọn prótéènì nínú ara.
Ìṣètò Púrọ́tíìnì
A le pin eto amuaradagba si awọn ipele akọkọ mẹrin: eto akọkọ, eto keji, eto kẹta, ati eto kẹrin. Ipele kọọkan ninu awọn ipele wọnyi pese oye sinu bi a ṣe n ṣe agbekalẹ awọn amuaradagba ati iṣẹ wọn.
1. Ìṣètò Àkọ́kọ́
Ìṣètò pàtàkì ti amuaradagba ni ìtẹ̀léra ìlà ti amino acids tí a ṣètò gẹ́gẹ́ bí ìlànà láti inú DNA. Prótéènì kọ̀ọ̀kan ní ìtẹ̀léra pàtó ti amino acid tí ó ń pinnu àwọn ànímọ́ kẹ́míkà rẹ̀. Ìtẹ̀léra yìí ni a so pọ̀ nípasẹ̀ àwọn ìdè peptide, èyí tí a ṣẹ̀dá nípasẹ̀ ìṣe ìfọ́pọ̀ láàárín ẹgbẹ́ carboxyl ti amino acid kan àti ẹgbẹ́ amino ti èkejì. Ìtẹ̀léra amino acid yìí ṣe pàtàkì nítorí pé ó ń pinnu ìṣètò onípele mẹ́ta àti iṣẹ́ gbogbogbò ti amuaradagba náà.
2. Ìṣètò Atẹ̀lé
Ìṣètò kejì ti amuaradagba ni ìṣètò ìtẹ̀lé tí a ṣe nípasẹ̀ ìbáṣepọ̀ láàárín àwọn átọ̀mù nínú egungun polypeptide. Àwọn ọ̀nà pàtàkì méjì ló wà ti ìṣètò kejì: alpha helix àti beta sheet. Alpha helix jẹ́ ìṣètò oníyípo tí àwọn ìdè hydrogen ń ṣàkóso láàárín amino acid kọ̀ọ̀kan àti amino acid kẹrin ní ẹ̀wọ̀n náà. Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, ìwé beta jẹ́ ìwé pẹlẹbẹ tí àwọn ìdè hydrogen dì mọ́ ara wọn láàárín àwọn ẹ̀wọ̀n polypeptide tí ó wà ní ẹ̀gbẹ́. Ìṣètò yìí ń fún amuaradagba ní ìdúróṣinṣin sí i.
3. Ilé ẹ̀kọ́ gíga
Ìṣètò ìkẹyìn túmọ̀ sí ìrísí onípele mẹ́ta ti polypeptide kan ṣoṣo, tí ó jẹ́yọ láti inú ìbáṣepọ̀ láàrín àwọn ẹ̀wọ̀n ẹ̀gbẹ́ (àwọn ẹgbẹ́ R) ti amino acids. Àwọn ìbáṣepọ̀ wọ̀nyí ní àwọn ìdè hydrogen, àwọn ìdè ionic, àwọn ìdè disulfide, àti àwọn ìbáṣepọ̀ hydrophobic. Ìṣètò ìkẹyìn ṣe pàtàkì nítorí pé ó ń pinnu iṣẹ́ ẹ̀dá alààyè ti àwọn protein. Fún àpẹẹrẹ, àwọn enzymu ní àwọn ibi tí ó ń ṣiṣẹ́ pàtó tí a lè dá mọ̀ nípasẹ̀ àwọn ohun èlò pàtó kan, èyí tí ó ń jẹ́ kí àwọn ìṣesí kẹ́míkà lè tẹ̀síwájú lọ́nà tí ó dára.
4. Ìṣètò Quaternary
Ìṣètò Quaternary jẹ́ ìpele gíga ti ìṣètò amuaradagba ó sì ní ìdàpọ̀ ẹ̀wọ̀n polypeptide ju ẹyọ kan lọ. Ẹ̀wọ̀n kọ̀ọ̀kan nínú ìṣètò yìí ni a ń pè ní subunit, wọ́n sì lè ṣe ìbáṣepọ̀ nípasẹ̀ onírúurú àwọn ìsopọ̀ kẹ́míkà. Àpẹẹrẹ kan tí a mọ̀ dáadáa ti amuaradagba pẹ̀lú ìṣètò quaternary ni hemoglobin, èyí tí ó ní àwọn subunits polypeptide mẹ́rin. Ìbáṣepọ̀ láàárín àwọn subunits wọ̀nyí ń jẹ́ kí protein náà ṣe àwọn iṣẹ́ pàtàkì bíi ìsopọ̀ oxygen.
Iṣẹ́ Púrọ́tínì
Àwọn Prótéènì ní oríṣiríṣi iṣẹ́ nínú àwọn ohun alààyè, díẹ̀ lára wọn sì ṣe pàtàkì fún ìwàláàyè. Àwọn iṣẹ́ pàtàkì àwọn Prótéènì nìyí:
1. Ensaym
Àwọn ẹ́ńsáímù jẹ́ àwọn èròjà tó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn ohun tó ń mú kí àwọn ìyípadà kẹ́míkà yára sí i láìsí pé wọ́n ń yí padà títí láé. Àpẹẹrẹ àwọn ẹ́ńsáímù ni amylase, tó ń pín sítaṣíìsì sí àwọn súgà tó rọrùn, àti DNA polymerase, tó ń kópa nínú ìyípadà DNA. Láìsí àwọn ẹ́ńsáímù, ọ̀pọ̀ àwọn ìyípadà tó ṣe pàtàkì nínú ẹ̀dá alààyè yóò máa ṣẹlẹ̀ lọ́ra tàbí kí wọ́n má ṣe bẹ́ẹ̀ rárá.
2. Ilé-iṣẹ́
Àwọn amuaradagba ìṣètò ń pèsè ìrànlọ́wọ́ àti ìrísí ara fún àwọn sẹ́ẹ̀lì, àsopọ̀ ara, àti gbogbo ohun alààyè. Àpẹẹrẹ àwọn amuaradagba ìṣètò ni collagen, amuaradagba pàtàkì nínú àwọn àsopọ̀ ara bíi awọ ara, egungun, àti tendoni, àti keratin, èyí tí ó ń ṣe irun, èékánná, àti ìpele òde awọ ara. Àwọn amuaradagba wọ̀nyí ń fúnni ní agbára àti ìrọ̀rùn tí ó yẹ láti kojú onírúurú ìdààmú ẹ̀rọ.
3. Gbigbe ati Ibi ipamọ
Àwọn èròjà kan ń ṣiṣẹ́ láti gbé àwọn èròjà pàtàkì sínú ara. Fún àpẹẹrẹ, Hemoglobin ló ń gbé atẹ́gùn láti inú ẹ̀dọ̀fóró káàkiri ara. Àwọn èròjà mìíràn bíi ferritin, ń kó irin pamọ́ sínú àwọn sẹ́ẹ̀lì, wọ́n sì ń tú u jáde bí ó ṣe yẹ. Ìrìn yìí ṣe pàtàkì fún mímú iṣẹ́ sẹ́ẹ̀lì àti àwọn ipò ara ṣiṣẹ́.
4. Ìlànà
Àwọn Prótéènì tún lè kó ipa nínú ṣíṣàkóso àwọn ìlànà kẹ́míkà àti ti ara. Àwọn hómónù bíi hómónù jẹ́ àwọn prótéènì tí ó ń ṣàkóso ipele sùgà ẹ̀jẹ̀ nípa ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ fún gbígbà sùgà láti ọwọ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì. Ní àfikún, àwọn ohun tí a fi ń kọ ìwé ni àwọn prótéènì tí ó ń ṣàkóso ìfìhàn àwọn jínì pàtó, tí ó ń pinnu àwọn prótéènì tí ó yẹ kí a ṣe nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì ní àkókò wo.
5. Ààbò àti Ààbò
Àwọn Prótéènì tún ń kó ipa nínú ètò ààbò ara. Àwọn èròjà ara jẹ́ àwọn prótéènì tí àwọn sẹ́ẹ̀lì B ń ṣe nínú ètò ààbò ara, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ láti dá àwọn àkóràn bíi bakitéríà àti àwọn kòkòrò àrùn mọ̀ àti láti dín wọn kù. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, àwọn prótéènì ààbò bíi fibrinogen ń kó ipa nínú ìdìpọ̀ ẹ̀jẹ̀, èyí tí ń dènà pípadánù ẹ̀jẹ̀ púpọ̀ nígbà ìpalára.
6. Ìfàmọ́ra àti Ìṣípopadà
Àwọn Prótéènì tún ṣe pàtàkì fún ìṣíkiri sẹ́ẹ̀lì àti ìfàsẹ́yìn. Actin àti myosin ni àwọn prótéènì pàtàkì tí ó ní ipa nínú ìfàsẹ́yìn iṣan. Wọ́n máa ń yọ́ kọjá ara wọn láti mú ìfàsẹ́yìn tí ó lè mú kí ara ṣiṣẹ́. Ní àfikún, àwọn prótéènì bíi dynein àti kinesin kó ipa nínú ìṣíkiri àwọn èròjà sẹ́ẹ̀lì ní orí àwọn microtubules, èyí tí ó ṣe pàtàkì fún ìpínkiri àwọn organelles àti vesicles.
Ipari
Ni gbogbogbo, awọn ọlọjẹ jẹ́ awọn molikula oniruuru ti o yatọ pupọ ati pe o ṣe pataki fun fere gbogbo apakan ti igbesi aye. Lati eto eto-ajọ wọn ti o ni ipele mẹrin si awọn iṣẹ wọn ti o wa ni enzymatic, structure, transportation, controlulation, decommotion, ati locomotion, awọn ọlọjẹ ṣe ipa pataki ninu mimu igbesi aye ati awọn iṣẹ ti ẹda ara ti awọn ohun alumọni duro. Oye siwaju sii nipa eto ati iṣẹ amuaradagba kii ṣe pataki fun isedale ipilẹ nikan ṣugbọn o tun ṣe pataki ninu awọn ohun elo iṣoogun ati imọ-ẹrọ. Iwadi tẹsiwaju lati ṣafihan awọn aṣiri diẹ sii nipa bi awọn amuaradagba ṣe n ṣiṣẹ, ti o ṣii ọna fun awọn imotuntun ni awọn aaye imọ-jinlẹ ati ilera eniyan.
