Ounjẹ ati Ilera Ibisi
Ounjẹ ati ilera ibimọ jẹ awọn aaye meji ti o ni ibatan pẹkipẹki. Ilera ibimọ kii ṣe nipasẹ awọn ifosiwewe homonu, itọju ara, tabi wiwọle si itọju ilera nikan, ṣugbọn tun nipasẹ ipo ounjẹ eniyan lati igba ewe si agbalagba. Ounjẹ to peye ati iwọntunwọnsi n ṣe iranlọwọ fun ara lati ṣe awọn iṣẹ ti o dara julọ ti ara, pẹlu iṣelọpọ homonu, idagbasoke ẹyin ati sperm, deedee iyipo oṣu, ati imurasilẹ fun oyun ati ibimọ.
Kílódé tí oúnjẹ fi ní ipa lórí ètò ìbímọ?
Ara ènìyàn nílò agbára àti oúnjẹ láti ṣe gbogbo iṣẹ́ ìṣẹ̀dá ara. Ètò ìbímọ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ètò tí ó ní ìmọ̀lára jùlọ sí àwọn ìyípadà oúnjẹ. Tí ara kò bá ní agbára tàbí àwọn èròjà oúnjẹ kan, ó máa ń “pa” àwọn ohun àlùmọ́nì mọ́ nípa dídí àwọn iṣẹ́ tí a kò kà sí pàtàkì fún ìwàláàyè. Nítorí náà, àwọn ènìyàn kan lè ní ìṣòro oṣù, ìdínkù nínú dídára sperm, tàbí ìṣòro ìbímọ.
Síwájú sí i, oúnjẹ tún ní ipa lórí ètò ààbò ara àti ìgbóná ara. Àkóràn àwọn ẹ̀yà ara ìbímọ lè ṣẹlẹ̀ ní irọ̀rùn tàbí kí ó ṣòro láti wòsàn kúrò nínú rẹ̀ bí ẹnìkan kò bá ní amuaradagba, irin, zinc, tàbí àwọn vitamin kan. Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, oúnjẹ kì í ṣe nípa ìwúwo nìkan; ó ní í ṣe pẹ̀lú ìlera ìbímọ.
Ounjẹ ti o ṣe atilẹyin fun ilera ibisi ni awọn ọdọ
Àkókò ìbàlágà jẹ́ àkókò pàtàkì nítorí pé ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí àwọn ẹ̀yà ara ìbímọ bá ń dàgbà. Nínú àwọn ọmọbìnrin, oúnjẹ ní ipa lórí ọjọ́ orí oṣù oṣù (oṣù àkọ́kọ́), ìṣètò àkókò ìbímọ, àti ìwọ́ntúnwọ̀nsì homonu. Àìní agbára onígbà pípẹ́ lè fa ìdádúró oṣù àìdọ́gba tàbí fún ìgbà díẹ̀ (amenorrhea). Nínú àwọn ọmọkùnrin, oúnjẹ ní ipa lórí ìṣẹ̀dá testosterone, ìdàgbàsókè, ìdàgbàsókè iṣan, àti dídára sperm nígbà tí ó bá dàgbà.
Àwọn ọ̀dọ́langba tún máa ń ní àìtó ẹ̀jẹ̀ nínú ara, pàápàá jùlọ àwọn ọmọbìnrin tí wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ sí í rí nǹkan oṣù. Àìtó ẹ̀jẹ̀ lè fa àárẹ̀, ìdààmú ọkàn, ìṣòro láti pọkàn pọ̀, àti ní ìgbà pípẹ́, ó lè ní ipa lórí ìmúrasílẹ̀ ara fún oyún. Nítorí náà, rírí dájú pé ó tó iron, folate, Vitamin B12, àti protein ṣe pàtàkì. Àwọn orísun irin tó dára ni ẹ̀dọ̀, ẹran pupa, adìẹ, ẹja, ẹyin, èso, àti ewébẹ̀ aláwọ̀ ewé. A lè mú kí lílo irin láti orísun ewéko pọ̀ sí i nípa jíjẹ Vitamin C (fún àpẹẹrẹ, láti inú osàn, guava, àti tòmátì).
Ipa ti Ipo Ounjẹ lori Irọyin Awọn Obirin
Ìbímọ obìnrin ni ó ní ipa lórí ìwọ́ntúnwọ̀nsí homonu estrogen àti progesterone, dídára ìbímọ, àti ipò ilé ọmọ àti àwọn ẹyin ọmọ. Jíjẹ́ ẹni tí ó ní ìwọ̀n tó kéré tàbí tí ó ní ìwọ̀n tó pọ̀ jù lè da ìyípo ìbímọ jẹ́. Àìní ọ̀rá ara ń dín ìṣẹ̀dá homonu ìbímọ kù. Jíjẹ́ ẹni tí ó ní ìwọ̀n tó pọ̀ jù tàbí tí ó sanra ń mú kí ewu ìdènà insulin pọ̀ sí i, èyí tí ó lè fa àwọn àrùn ovulation, bíi polycystic ovary syndrome (PCOS).
Àwọn èròjà kéékèèké náà tún ń kó ipa pàtàkì. A mọ̀ pé folate ṣe pàtàkì fún ìpèsè oyun àti ìdàgbàsókè ọmọ inú oyun ní ìbẹ̀rẹ̀, ṣùgbọ́n ó tún ní í ṣe pẹ̀lú dídára ẹyin àti ìpín sẹ́ẹ̀lì tó dára. Sink àti selenium ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí antioxidants, wọ́n ń ran àwọn sẹ́ẹ̀lì lọ́wọ́ láti dáàbò bo wahala oxidative. Omega-3s ń ṣètìlẹ́yìn fún ìwọ́ntúnwọ̀nsì ìgbóná ara, ó sì lè ṣe àfikún sí ìlera homonu.
Ipa ti Ounjẹ ninu Irọyin Awọn ọkunrin
Àwọn ìjíròrò nípa ìbímọ sábà máa ń dá lórí àwọn obìnrin, síbẹ̀ àwọn ohun tí ó ní ipa pàtàkì nínú ìbímọ ọkùnrin ló ń kópa. Dídára àwọn ohun tí ó ní nínú ẹ̀jẹ̀ ni a máa ń ní ipa lórí iye wọn, ìrísí wọn, àti bí wọ́n ṣe ń rìn. Àìtó àwọn èròjà oúnjẹ bíi zinc, selenium, folate, Vitamin C, Vitamin E, àti Vitamin D lè ní ipa lórí dídára àwọn ohun tí ó ní nínú ẹ̀jẹ̀ nítorí pé àwọn èròjà oúnjẹ wọ̀nyí ní ipa nínú ìṣẹ̀dá sẹ́ẹ̀lì àti ààbò lòdì sí ìbàjẹ́ oxidative.
Àwọn ohun tó ń fa oúnjẹ nínú ìgbésí ayé tún ṣe pàtàkì. Jíjẹ oúnjẹ tó ní ọ̀rá trans, sùgà tó pọ̀ jù, àti pé kò ní okun àti antioxidants tó pọ̀ tó lè mú kí ìgbóná ara àti wahala oxidative pọ̀ sí i. Ní ọ̀nà mìíràn, oúnjẹ tó ní èso, ewébẹ̀, èso, ẹja àti gbogbo ọkà máa ń mú kí ìlera ara àti dídára sperm ṣiṣẹ́ pọ̀ sí i.
Ounjẹ ni oyun: Kii ṣe “Jeun fun Meji” nikan
Nígbà tí a bá lóyún, àìní fún àwọn èròjà kan máa ń pọ̀ sí i nítorí pé ara ìyá gbọ́dọ̀ ṣètìlẹ́yìn fún ìdàgbàsókè ọmọ inú àti ọmọ inú, àti ìyípadà nínú ẹ̀jẹ̀ àti ìwọ̀n àsopọ ara. Síbẹ̀síbẹ̀, èrò náà "jíjẹ fún méjì" ni a sábà máa ń lóye gẹ́gẹ́ bí oúnjẹ àjẹjù láìsí àfiyèsí sí dídára rẹ̀. Èrò tó yẹ jù ni "oúnjẹ fún méjì": yíyan oúnjẹ tó ní èròjà nínú oúnjẹ tó bá àìní rẹ mu.
Awọn ounjẹ pataki nigba oyun pẹlu:
– Folic acid: ń ran lọ́wọ́ láti dènà àbùkù nínú ọmú inú ọmọ. Ó dára kí o mu ìwọ̀n oúnjẹ rẹ kí o tó lóyún.
– Irin: iwulo maa n pọ si nitori ilosoke ninu iwọn ẹjẹ ati lati dena ẹjẹ.
– Kálísíọ́mù àti Fítámìnì D: ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìṣẹ̀dá egungun àti eyín ọmọ inú oyún, wọ́n sì ń tọ́jú ìlera egungun ìyá.
– Púrọ́tíìnì: ó ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè àsopọ ọmọ inú àti ibi ìbí.
– Iodine: ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdàgbàsókè ọpọlọ ọmọ inú àti ètò ìṣiṣẹ́ ara.
– Omega-3 (DHA/EPA): kó ipa pàtàkì nínú ìdàgbàsókè ọpọlọ àti retina.
Àìjẹun tó dára nígbà tí a bá lóyún lè mú kí ewu ìbímọ tó kéré síi, ìbímọ láìpẹ́, àti ìfàsẹ́yìn ìdàgbàsókè pọ̀ sí i. Ní ọ̀nà mìíràn, jíjẹ́ ẹni tó sanra jù máa ń mú kí ewu àrùn àtọ̀gbẹ, ẹ̀jẹ̀ ríru, àti ìṣòro ìbímọ pọ̀ sí i.
Ounjẹ nigba fifun ọmọ ni ọmu ati imularada lẹhin ibimọ
Fífún ọmọ ní ọmú nílò agbára afikún àti omi tó tó. Oúnjẹ ìyá ní ipa lórí dídára wàrà ọmú, pàápàá jùlọ oúnjẹ rẹ̀ tó ní fítámì àti ọ̀rá. A gba àwọn ìyá tó ń fún ọmọ ní ọmú níyànjú láti jẹ onírúurú oúnjẹ: orísun amuaradagba (ẹja, ẹyin, tempeh), àwọn kábọ̀háídéréètì onípele (ìrẹsì brown, oats, sweet potatoes), ọ̀rá tó dára (àfókádó, èso, ẹja ọ̀rá), àti èso àti ewébẹ̀.
Ìwòsàn lẹ́yìn ìbímọ tún nílò oúnjẹ tó dára fún ìwòsàn ọgbẹ́ (bíi lẹ́yìn ìṣẹ́ abẹ cesarean), ìdìpọ̀ ẹ̀jẹ̀, àti ìdúróṣinṣin ìmọ̀lára. Iron, protein, Vitamin C, àti zinc ń ran lọ́wọ́ nínú ìwòsàn. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, mímú ìtòlẹ́sẹẹsẹ oúnjẹ déédéé lè dín ewu àárẹ̀ púpọ̀ kù.
Àìtó oúnjẹ àti àṣejù: Ipa lórí ìlera ìbímọ
Àwọn ìṣòro oúnjẹ kìí ṣe àìtó nìkan ni, ó tún ní àṣejù nínú. Àìtó agbára àti amuaradagba lè dí ìṣẹ̀dá homonu ìbímọ lọ́wọ́, kí ó sì da ìṣẹ́lẹ̀ oṣù rú. Àìtó irin lè fa àìtó ẹ̀jẹ̀, èyí tí ó ní ipa lórí ìlera ìyá, tí ó sì ń mú kí ẹ̀jẹ̀ ṣẹ̀. Àìtó iodine lè ní ipa lórí iṣẹ́ tairodu àti ìdàgbàsókè ọpọlọ ọmọ inú oyún.
Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, oúnjẹ tí ó ní sùgà àti ọ̀rá tí ó kún fún ẹ̀jẹ̀ ní í ṣe pẹ̀lú ìwúwo ara, ìdènà insulin, àti ìgbóná ara. Nínú àwọn obìnrin, èyí lè fa àwọn ìṣòro ovulation. Nínú àwọn ọkùnrin, ìṣànra ara lè dín testosterone kù kí ó sì ní ipa lórí dídára sperm. Nítorí náà, mímú ipò oúnjẹ tó dára jùlọ mọ́ nípasẹ̀ oúnjẹ tí ó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì àti ìṣiṣẹ́ ara déédéé jẹ́ pàtàkì.
Oúnjẹ tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera ìbímọ
Ní ti gidi, oúnjẹ fún ìlera ìbímọ kò ní láti jẹ́ èyí tó díjú. Àwọn ìlànà pàtàkì ni onírúurú àti ìwọ́ntúnwọ̀nsì:
1. Mu ki ounjẹ ẹfọ ati eso pọ si bi orisun awọn vitamin, awọn ohun alumọni ati awọn antioxidants.
2. Yan àwọn èròjà tó dára bíi ẹja, adìẹ, ẹyin, tempeh, tofu, àti èso.
3. Lo awọn kabohaidireeti ti o ni idiju (iresi brown, agbado, oats, cassava) fun agbara ti o duro ṣinṣin.
4. Jẹ ọ̀rá tó dára láti inú ẹja, avocado, èso àti epo ólífì ní ìwọ̀nba.
5. Dín àwọn oúnjẹ tí a ti ṣe iṣẹ́ wọn dáadáa kù, tí ó ní sùgà, iyọ̀, àti ọ̀rá trans.
6. Mu omi tó pọ̀ tó, má sì mu ọtí líle àti sìgá nítorí wọ́n máa ń ní ipa lórí ìbímọ àti oyún.
Penutup
Ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì oúnjẹ ní ìpìlẹ̀ pàtàkì fún ìtọ́jú ìlera ìbímọ ní gbogbo ìpele ìgbésí ayé, láti ìgbà ọ̀dọ́langba títí dé ìgbà ìbímọ, ìṣètò oyún, oyún, àti fífún ọmọ ní ọmú. Oúnjẹ tó dára ń ran ìwọ́ntúnwọ́nsí homonu lọ́wọ́, ó ń ran ìbímọ lọ́wọ́, ó ń mú kí àǹfààní oyún tó dára pọ̀ sí i, ó sì ń dáàbò bo ìyá àti ọmọ lọ́wọ́ onírúurú ewu. Pẹ̀lú oúnjẹ tó dọ́gba, ìgbòkègbodò ara déédéé, àti àyẹ̀wò ìlera déédéé, a lè ṣe ìtọ́jú ìlera ìbímọ ní kíkún àti ní ìdúróṣinṣin.
