Nhamba muTsvakurudzo yeTsika
Tsika dzekutsvaga dzinowanzo kurukurwa munyaya yekubvumidza vatori vechikamu, kuvanzika kwedata, uye kuvimbika kwevaongorori. Zvisinei, imwe nzvimbo inowanzo furatirwa pasinei nebasa rayo guru mukuona kunaka uye kururamisira kwemhedzisiro yekutsvagisa inhamba. Nhamba haisi chishandiso che "kukanganisa nhamba," asi panzvimbo pezvo hwaro hwepfungwa dzesainzi dzinobatsira vaongorori kuwana mhedziso dzine mutoro. Kana nhamba dzikashandiswa zvisirizvo—kungave nekusaziva kana nemaune—mhedzisiro yacho inopfuura zvikanganiso zvehunyanzvi kusvika pakutyora tsika, kutsausa vaverengi, vagadziri vemitemo, uye kunyange veruzhinji.
Sei nhamba dzakabatana zvakananga netsika?
Chinangwa chikuru chekutsvaga ndechekuburitsa ruzivo rwechokwadi. Kushanda uku kunoenderana zvikuru nekuti data rinounganidzwa sei, rinoongororwa sei, uye rinoshumwa sei. Nhamba dzinoita basa muzvikamu zvese zvitatu. Kugadzirwa kwemuenzaniso usina kukodzera, ongororo isina kururama, kana mishumo yekunyengera zvinogona kutungamira kumhedzisiro dzisina kururama dzekutsvaga. Mumamiriro ezvinhu etsika, zvikanganiso izvi zvine njodzi nekuti zvinogona kutungamira kusarudzo dzisina kunaka: semuenzaniso, kusarudzwa kwemishonga isingashande, mitemo yeruzhinji isina kukodzera, kana rusarura rwevanhu nekuda kwekududzirwa kwedata kwakarerekera.
Tsika dzehuwandu hwevanhu dzine chekuitawo nekururamisira. Semuenzaniso, kana chidzidzo chikagumisa kuti mamwe mapoka ari "panjodzi huru" kana "haana mukana" pasina ongororo yakakwana, huwandu hwevanhu hunogona kuva chishandiso chinosimbisa rusarura. Nokudaro, vaongorori vanofanira kunzwisisa kuti kugadzirisa data hakusi nzira isina kwayakarerekera; kunoda kutendeseka nenzira uye kutarisirwa kwekutsanangura.
Hunhu muchikamu chekuronga: dhizaini yekutsvagisa uye saizi yemuenzaniso
Matambudziko etsika anowanzo muka kunyangwe data risati raunganidzwa. Muenzaniso mumwe chete ndewekuona saizi yemuenzaniso. Muenzaniso mudiki kwazvo unogona kukonzera kuti chidzidzo chisave nesimba rakakwana rekuona mhedzisiro chaiyo. Nekuda kweizvozvo, vaongorori vanogona kugumisa kuti hapana mhedzisiro kana paine imwe - izvi zvinogona kukanganisa budiriro yesainzi uye sarudzo dzinoshanda. Kusiyana neizvi, muenzaniso wakakura zvakanyanya unogona zvakare kuva nematambudziko etsika, kunyanya mukutsvagisa kunosanganisira njodzi kune vatori vechikamu, sezvo kuchiisa vanhu vazhinji munjodzi dzisingadiwi.
Nhamba dzinopa maturusi akadai sekuongorora simba uye kuverenga saizi yemuenzaniso kuti ive nechokwadi chekuti tsvakurudzo inoshanda uye ine hunhu hwakanaka. Chaizvoizvo, vaongorori vanofanirwa kugadzira zvidzidzo "zvakakwana" kupindura mubvunzo wekutsvagisa pasina kutambisa zviwanikwa uye pasina kuisa vatori vechikamu panjodzi isingaenzaniswi.
Hunhu padanho rekuunganidza data: rusaruro uye hunhu hwekuyera
Kusaunganidzwa zvakanaka kwedata hakungogumiri pakuva nedata "rine ruzha", asi kunogonawo kuratidza kusaruramisira uye kusatendeseka. Semuenzaniso, rusaruro rwekusarudza runoitika kana vaongorori vachingotora vatori vechikamu vanotsigira fungidziro yavo kana kuti vari nyore kuwana, vobva vaisa mhedzisiro yacho pachena sekunge inomiririra huwandu hwevanhu. Nhamba dzinodzidzisa pfungwa dzekumiririra, kusarongeka, uye nzira dzekutora sampuli kuti zviwedzere kuvimbika kwemhedzisiro.
Uyezve, kunaka kwechishandiso chekuyera kwakakoshawo. Kushandisa mibvunzo isina kunaka kana isina kuvimbika uye uchiri kuwana mhedziso dzakasimba kune dambudziko retsika. Vaongorori vanosungirwa kuyedza kushanda uye kuvimbika kwechishandiso, kana kuti kuve pachena nezvemiganhu yacho. Nhamba dzinobatsira kuyedza kuenderana kwemukati, kukanganisa kwekuyera, uye kusiyana kwedata, zvichibvumira vaverengi kunzwisisa simba reuchapupu hwakapihwa.
Tsika dziri padanho rekuongorora: p-hacking, HARKing, uye cherry-picking
Munguva yekuburitswa nekukurumidza uye kumanikidzwa kuti pave ne "zvakawanikwa zvakakosha", kutyorwa kwetsika dzezviverengero kunonyanya kuitika ndeye p-hacking. P-hacking inoreva tsika yekuedza ongororo dzakawanda, shanduko dzakawanda, kana nzira dzakawanda dzekugadzirisa data kusvika pawanikwa p-value "yakakosha" yehuwandu hwezviverengero. Iyi tsika inogona kuitwa nemaune kana kuti neusingazivi, asi mhedzisiro yacho yakafanana: kuwedzera mikana yekuwana "kuwana" iyo iri kungoitikawo.
Kunze kwekushandisa p-hacking, kune HARKing (Hypothesizing After Results are Known), iyo inosanganisira kugadzira fungidziro mushure mekuona mhedzisiro uye wozoishuma sekunge yakarongwa kubva pakutanga. Izvi zvinotsausa vaverengi kuti vafunge kuti zvakawanikwa zvakaedzwa zvakasimba asi zviri kunyatsoongorora.
Kutsvaga michero yemichero kune dambudzikowo: vaongorori vanongotaura nezvezvinhu zvakasiyana-siyana, mapoka madiki, kana nguva dzinotsigira nyaya yakati, uku vachiviga data rinopesana. Panyaya dzetsika, kujeka kwakakosha. Ongororo dzekuongorora dzakanaka, asi dzinofanira kuonekwa sedzinoongorora, kwete kutengeswa sedzinosimbisa.
Tsika dzekududzira: kukosha hakusi chokwadi chakakwana
Chikanganiso chinowanzoitika ndechekufunga nezvemhedzisiro "yakakosha" sehumbowo hwakasimba hwekuti hukama hwechikonzero-nemhedzisiro hwakasimbiswa. Zvisinei, kukosha kwehuwandu kunongoratidza kuti data rakawanikwa hariwanzo kuwanikwa kana fungidziro isina basa iri yechokwadi, pasi pezvimwe fungidziro. Hazvirevi kuti mhedzisiro yacho yakakura, yakakosha, kana kuti ine chekuita nayo.
Ndosaka kushuma hukuru hwemhedzisiro uye nguva dzekuvimbana chiri nyaya yetsika. Hukuru hwemhedzisiro hunoratidza hukuru hwemhedzisiro, nepo nguva dzekuvimbana dzichiratidza kusava nechokwadi kwefungidziro. Pasina ruzivo urwu, vaverengi vanogona kutsauswa nenhamba yep chete. Mukutsvagisa kwezvokurapa, semuenzaniso, mhedzisiro yakakosha inogona kuva diki zvekuti haikoshi mukiriniki. Kurerutsa mhedzisiro kungoti "ine mhedzisiro" kana "haina" inzira yekuderedza inogona kutsausa.
Hunhu hwekutaura: pachena, kukopa, uye kuwana data
Tsika dzehuwandu hwevanhu dzinodawo kujeka munzira dzekuburitsa ruzivo. Vaongorori vanofanira kutsanangura kuti data rakacheneswa sei, kuti zvinhu zvisiri zvepakutanga zvakabatwa sei, kuti ndezvipi zvakafungidzirwa zvakaedzwa, uye kuti ndeapi mamodheru ehuwandu hwevanhu akasarudzwa uye zvikonzero zvawo. Maitiro aya anobatsira vaverengi kuongorora mhando yekutsvagisa uye kugonesa kukopa.
Munzvimbo dzakawanda, sangano resainzi yakavhurika riri kuramba richizivikanwa senzira yetsika. Kugovana data (uchichengetedza zvakavanzika), kugovera kodhi yekuongorora, uye kunyoresa usati watanga kunogona kuderedza fungidziro yekushandiswa zvisina kunaka. Zvisinei, kuvhurika kunofanirwa kuperekedzwa nekuchengetedzwa kwemazita evatori vechikamu, kunyanya kana paine data rakakosha senge hutano, zvido zvematongerwo enyika, kana mamiriro ehupfumi.
Tsika mukuona data: kuva akatendeseka mukuratidza nhamba
Magirafu nematafura ane simba rekunyengetedza. Saka, mifananidzo inotsausa inotyora tsika. Mienzaniso inosanganisira kucheka maaxes pabhawa kuti mutsauko uratidzike sewakanyanya, kusarudza chiyero chisina kuenzana, kana kubvisa mamwe mapoinzi edata kubva pagirafu pasina tsananguro. Mifananidzo inofanira kubatsira vaverengi kunzwisisa data, kwete kugadzira mafungiro avo nenzira dzekunyengera. Nheyo yetsika pano iri nyore: kupa data nenzira yakaenzana, yakajeka, uye inosimbiswa.
Kusawirirana kwezvido uye kumanikidzwa kwemabhuku
Nhamba hadzipo dzakazvimiririra kubva munharaunda yekutsvagisa. Vatsvagiri vanogona kusangana nekumanikidzwa kubva kune vanotsigira, masangano, kana zvinangwa zvemabhuku. Kusawirirana kwezvido kunogona kukanganisa sarudzo dzekuongorora nedudziro. Nokudaro, kuziviswa kwekusawirirana kwezvido uye rusununguko rwekuongorora zvinhu zvakakosha mutsika dzekutsvaga. Mumamiriro ezvinhu akadaro, nhamba dzinogona kushandiswa "kushongedza" mhedzisiro kuti ienderane nezvinodiwa. Naizvozvo, kutarisirwa kwetsika kubva kumakomiti ekutsvagisa, ongororo yevezera, uye tsika yesainzi ine hutano zvinoshanda sedziviriro kubva pakusazvibata.
Kubatanidza kugona kwenhamba uye kuvimbika kwesainzi
Pakupedzisira, nhamba mutsika dzekutsvaga ruzivo hadzisi dzekungodzivisa hutsotsi chete, asiwo hunyanzvi. Kukundikana kunzwisisa nzira dzekutsvaga ruzivo kunogona kutungamira kumhedzisiro isiriyo, mhedzisiro yacho yakaipa sekushandiswa kwesimba. Nokudaro, kudzidziswa kwakakwana kwenhamba, kubvunzana nenyanzvi dzekuverenga ruzivo, uye tsika yekutarisa fungidziro dzemuenzaniso chikamu chemutoro wetsika dzemuongorori.
Tsvagiridzo yetsika inotendeseka nedata, yakavhurika kune kusava nechokwadi, uye inongwarira pakuita mhedziso. Nhamba dzinopa mutauro wekutaura kusava nechokwadi uku nenzira inoyerwa. Kana dzikashandiswa nemazvo, nhamba dzinosimbisa kuvimbika kwesainzi. Kana dzikashandiswa zvisirizvo, dzinogona kuva chishandiso chinonyengera. Naizvozvo, kunzwisisa nhamba hakusi kungodiwa chete, asi kuzvipira kwetsika kuchengetedza kuvimbana kweveruzhinji uye kuona kuti ruzivo rwunoburitswa rwunobatsira zvechokwadi.
