Kuchera Matongo muMaguta uye Tsvakurudzo muMatunhu eMaguta
Kuchera matongo ndiko kudzidza kwesainzi kwekare kwevanhu kuburikidza nekuchera nekuongorora zvinhu, magadzirirwo ezvivakwa, biodata, uye nzvimbo. Mumamiriro ezvinhu ari kuramba achikura mumaguta nhasi, bazi rezvekuchera matongo mumaguta riri kukura nekukurumidza uye richiwana kutariswa kwakapararira. Kuchera matongo mumaguta, uko kunoongorora zvasara zvetsika mukati menzvimbo dzemaguta, kunopa ruzivo rwakakosha pamusoro pekuti nzanga dzekare dzakavaka sei, dzakatarisira sei, uye dzakabudirira sei munzvimbo dzemaguta. Tsvagiridzo munzvimbo dzemaguta inovhura mahwindo matsva munhoroondo dzichiri dzakavanzwa pasi pechipatapata chemaguta makuru.
1. Chii chinonzi Urban Archaeology?
Kuchera matongo mumaguta inyaya diki yekuchera matongo inotarisa pakutsvaga, kuchera, uye kuongorora zvinhu zvinowanikwa mumaguta. Chinangwa chekuchera matongo uku ndechekufumura nhoroondo iri pasi pemaguta emazuva ano. Guta rega rega rine nhoroondo yaro yakasiyana inogona kuratidzwa kuburikidza nekudzidza kwekuchera matongo, kungave muchimiro chenheyo dzezvivakwa zvekare, migwagwa yekare yakafukidzwa nekongiri yemazuva ano, kana kunyange zvinhu zvemazuva ese zvakaita seceramics, maturusi, uye zvinhu zvekutengeserana.
Sezvo maguta achiramba achikura uye achichinja, zvikamu izvi zvenhoroondo zvinoungana uye zvinosanganisa nguva dzakasiyana. Semuenzaniso, kuchera muRome kunogona kuwana zvikamu kubva munguva dzeRoma, Medieval, uye Renaissance, zvese munzvimbo imwe chete.
2. Nzira dzeKutsvagisa
Tsvagiridzo yezvekuchera matongo munzvimbo dzemaguta inosanganisira nzira dzakasiyana-siyana, dzechinyakare nedzemazuva ano. Imwe nzira yechinyakare ndeyekuchera stratigraphic, umo vanochera matongo vanochera ivhu nenzira yakarongeka kuti vanyore uye vaongorore zvakawanikwa.
Tekinoroji yemazuva ano ine basa rakakoshawo mukuchera matongo mumaguta. Matekiniki akadai seGround-Penetrating Radar (GPR) uye Light Detection and Ranging (LiDAR) anobvumira vanochera matongo kuona zvivakwa zvakavanzwa pasi pevhu pasina kufukunura zvakanyanya. Kushandiswa kweGeographic Information Systems (GIS ) kunobatsirawo kuongorora data renzvimbo nenguva zvinobudirira.
3. Matambudziko nemikana
Kuita tsvakiridzo yezvakacherwa mumatongo muguta guru hakusi nyore. Matambudziko mazhinji anofanira kutarisana nawo, rimwe rawo ibudiriro yemazuva ano, iyo inogara ichichinja nekuparadza nzvimbo dzenhoroondo . Kuwana marezenisi kubva kuhurumende nemamwe mapato ane chekuita nayo kunogonawo kuva chipingamupinyi, tichifunga nezvematambudziko ehupfumi nemagariro evanhu mubudiriro yemaguta.
Zvisinei, kune mikana mikuru zvakare. Nevanhu vakawanda vanogara mumaguta, pane mukana wekushanda pamwe chete pakati pevanochera matongo, vanyori venhoroondo, neveruzhinji. Zvirongwa zvekuchera matongo zvinobatanidzwa, uko vagari vemunharaunda vanobatanidzwa mumapurojekiti, zvinogona kuwedzera divi idzva mukutsvagisa nekuona kuti nzvimbo dzacho dzakachengetedzwa.
4. Chidzidzo Chenyaya: Jakarta Old Town
Muenzaniso weongororo yezvekuchera matongo mumaguta muIndonesia uri muOld Town yeJakarta. Kuchera kwakaratidza nhoroondo refu uye yakaoma yeJakarta, yaimbozivikanwa seBatavia. Kugadzwa kweguta iri neDutch East India Company (VOC) muzana remakore rechi17 kunopa ruzivo rwakadzama nezvenguva yekoloni yeDutch.
Kuchera muOld Town kuJakarta kwakafukunura zvinhu zvakasiyana-siyana, kubva kuzvinhu zvesimbi zvekuEurope neChina kusvika kuzvinhu zvinoshandiswa nevanhu veko mazuva ese. Zvivakwa zvezvivakwa, masvingo, uye nzira dzemvura zvinopawo ruzivo nezvekuvandudzwa kwezvivakwa. Tsvagiridzo iyi ine zvayakanakira pakunzwisisa nhoroondo yetsika dzakasiyana-siyana uye magariro evanhu nehupfumi hwaivepo panguva yekoloni.
5. Kukosha kweKutsvagurudza Kwezvakacherwa Mumaguta
Kutsvagurudza matongo emumaguta kwakakosha nekuda kwezvikonzero zvakati wandei. Chekutanga, kunobatsira kuchengetedza nhaka yetsika pasi pemaguta emazuva ano isati yanyangarika nekuda kwebudiriro nemabasa evanhu. Kuburikidza nekuchera nekunyora zvinyorwa, ruzivo rwakakosha nezvekare runogona kuchengetedzwa nekudzidzwa nezvizvarwa zvinotevera.
Chechipiri, tsvakiridzo iyi inopawo maonero matsva pamusoro pekushanduka-shanduka kwemagariro evanhu, hupfumi, uye zvematongerwo enyika munharaunda dzemaguta. Nekunzwisisa kuti maguta akashanduka sei nekufamba kwenguva, tinogona kuwana ruzivo rwakakosha pamusoro pematambudziko nemhinduro dzakatarisana nenharaunda dzekare, izvo zvinogona kushandiswa mumamiriro ezvinhu emazuva ano.
Chechitatu, ruzivo rwezvakacherwa mumatongo mumaguta runogona kuwedzera pfungwa yekuzivikanwa kwenzvimbo uye kudada. Kubatanidza nharaunda dzemunharaunda mukutsvagisa kunobatsira kuchengetedza hukama hwavo nenhoroondo yavo nenhaka yetsika, ukuwo zvichikurudzira dzidzo neruzivo rwetsika.
6. Kushandira pamwe kweMatunhu Akasiyana-siyana
Tsvagiridzo yezvekuchera matongo mumaguta munzvimbo dzemaguta haigone kuitwa pasina kushanda pamwe chete kwenyanzvi dzakasiyana-siyana. Nyanzvi dzezvekuchera matongo dzinoshanda pamwe chete nenyanzvi dzenhoroondo, vagadziri vezvivakwa, mainjiniya, uye nyanzvi dzezvakatipoteredza kuti vawane mufananidzo wakazara wezvakaitika kare mumaguta. Semuenzaniso, nyanzvi dzezvekuchengetedza zvakatipoteredza dzinogona kubatsira kuona shanduko yemamiriro ekunze kana maitiro ekare ekushandiswa kwevhu akapesvedzera kukura kweguta.
Kushanda pamwe chete nenyanzvi dzeruzivo rwemakombiyuta kuri kuwedzera kukosha nekuvandudzwa kwehunyanzvi hwekuongorora data guru. Data kubva kunzvimbo dzakasiyana-siyana, dzakadai sezvinyorwa zvenhoroondo, mifananidzo yesatellite, uye mhedzisiro yekuchera, inogona kubatanidzwa uye kuongororwa kuti iwane mapatani nehukama hwaisamboonekwa.
7. Remangwana reMatongo eMaguta
Remangwana rezvekuchera matongo mumaguta rinotaridzika zvakanaka, neruzivo rwakakura rwunopihwa netekinoroji dziri kubuda. Kushandiswa kwemadrone pakugadzira mapu emuchadenga, semuenzaniso, kunogona kupa maonero akadzama echimiro nemamiriro enzvimbo pasina kupindira zvakananga. Kugadzirwa kwemamodheru ane mativi matatu uye chokwadi chaicho (VR) kunobvumirawo vanochera matongo neveruzhinji kuti "vapinde" mune zvakaitika kare uye vaone kuti maguta akachinja sei nekufamba kwenguva.
Uyezve, kukura kuri kuita maguta mukukosha kwekuchengetedza nekuremekedza nhaka yetsika dzavo kwakavhura nzira yemapurojekiti akawanda ekuchera matongo mumaguta. Hurumende nemasangano asiri ehurumende pasi rose vari kutanga kuona kukosha kwehupfumi nedzidzo kwekuchengetedza nzvimbo dzenhoroondo mumaguta.
Penutup
Kuchera matongo mumaguta nekutsvagisa munzvimbo dzemaguta kunoita kuti tinzwisise nhoroondo yevanhu. Nekubatanidza nzira dzechinyakare netekinoroji yepamusoro, vanochera matongo vanokwanisa kuwana zvinhu zvakavanzika zvekare pasi pebudiriro yemazuva ano. Pasinei nematambudziko, tsvagiridzo iyi inopa mikana yakakosha yekuwedzera ruzivo rwedu rwenhoroondo yebudiriro yemaguta uye kuona kuti nhaka yetsika inochengetedzwa kuzvizvarwa zvinotevera.
Kuburikidza nekushandira pamwe kwemarudzi akawanda uye kubatanidzwa kwenharaunda, ruzivo rwekuchera matongo mumaguta harungoshandi sechishandiso chesainzi chete asiwo sebhiriji pakati pekare neazvino, ruchitibatanidza zvakanyanya nemidzi yedu yenhoroondo uye hunhu hwedu.