A'oa'oga o le Tuputupu A'e o le Tamaoaiga

A'oa'oga o le Tuputupu A'e o le Tamaoaiga

O le tuputupu aʻe o le tamaoaiga o se faʻailoga taua mo le iloiloina o le alualu i luma o se atunuʻu. O lenei faaupuga e faʻatatau i le faʻateleina o le gafatia tau tamaoaiga o se atunuʻu e gaosia ai oloa ma auaunaga i se vaitaimi faʻapitoa. O se tasi o sini autū o le faiga faʻavae tau tamaoaiga a se atunuʻu o le ausia lea o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga e gafataulimaina ma aofia ai tagata uma. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou talanoaina ai ni nai aʻoaʻoga autū ua atiaʻe e malamalama ai i faiga o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga.

1. Teolosi Fa'a-Klasika

O le aʻoaʻoga masani o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga na muamua fautuaina e tagata atamamai i le tamaoaiga e pei o Adam Smith, David Ricardo, ma Thomas Malthus. Na finau Adam Smith, i lana tusi "The Wealth of Nations" (1776), o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga e faʻamalosia e le vaevaeina o galuega ma le faʻaputuina o tupe faavae. Na talitonu Smith a o faʻateleina le tomai o tagata faigaluega i galuega faʻapitoa, o le a faʻateleina le gaosiga, lea e faʻamalosia ai le tuputupu aʻe o le tamaoaiga.

Na atiina ae e David Ricardo lenei aʻoaʻoga e ala i le atiina ae o le aʻoaʻoga o le faʻatusatusaga o le manuia ma le tufatufaina atu o tupe maua. Na ia faʻamamafaina le taua o le faʻaputuina o tupe faavae ma tekinolosi i le tuputupu aʻe o le tamaoaiga. I le taimi nei, sa i ai se vaaiga e sili atu le le mautonu a Thomas Malthus, ma finau ai o le vave o le tuputupu aʻe o le faitau aofaʻi o le a oʻo atu ai i le soʻona faitau aofaʻi ma le mamafa i punaʻoa.

2. Teolosi Fa'a-Neo-Classical

FAITAU FOI  Fa'atusatusaga o Gini

O le aʻoaʻoga o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga neoclassical e faʻavae i luga o faʻavae o le aʻoaʻoga masani. O se tasi o faʻataʻitaʻiga sili ona lauiloa i lenei vaega o le faʻataʻitaʻiga o le tuputupu aʻe o Solow-Swan, na atiaʻe e Robert Solow ma Trevor Swan i le 1956. O lenei faʻataʻitaʻiga e faʻamamafa ai le matafaioi o le faʻaputuina o tupe faavae, galuega, ma le alualu i luma faatekinolosi i le tuputupu aʻe o le tamaoaiga.

I le faʻataʻitaʻiga a Solow, e faʻalagolago le tuputupu aʻe o le tamaoaiga i le faʻateleina o le gaosiga o mea faigaluega. Peitaʻi, na faʻalauiloa mai foʻi e Solow le manatu o se "tulaga mautu," lea e oʻo atu ai le tamaoaiga i le paleni ma faʻagesegese le tuputupu aʻe o le tamaoaiga aʻo faʻaitiitia faʻamanuiaga faʻaopoopo o le faʻaputuina o tupe faavae. I lenei tulaga, o le alualu i luma o tekinolosi ua manatu o se mea taua e faʻamalosia ai le tuputupu aʻe o le tamaoaiga i se taimi umi.

3. Teolosi o le Tuputupu Aʻe o le Endogenous

Na tulaʻi mai le talitonuga o le tuputupu aʻe o le lalolagi e tali atu i tapulaʻa o le faʻataʻitaʻiga neoclassical, aemaise lava i le faʻamatalaina o puna o le alualu i luma o tekinolosi ma le auala latou te sao ai i le tuputupu aʻe o le tamaoaiga. O Paul Romer ma Robert Lucas o ni tagata autu i le atinaʻeina o lenei talitonuga i le vaitau o le 1980.

O le aʻoaʻoga o le tuputupu aʻe faʻavae i totonu o le atunuʻu e faʻamamafa mai ai o le faʻafaigaluegaina o tupe i le tamaoaiga o tagata, mea fou, ma le malamalama o le mea autū lea e faʻaosofia ai le tuputupu aʻe o le tamaoaiga. I lenei faʻataʻitaʻiga, o tekinolosi e lē o se mea mai fafo, ae o se oloa o gaoioiga tau tamaoaiga e pei o suʻesuʻega ma atinaʻe. O le mea lea, o faiga faʻavae a le malo e lagolagoina ai tupe faʻafaigaluega i aʻoaʻoga ma mea fou e mafai ona i ai se aafiaga tele i le tuputupu aʻe o le tamaoaiga.

FAITAU FOI  O le A'oa'oga a Schumpeter

4. Teolosi o le Tuputupu Aʻe o Schumpeterian

Na ofoina mai e Joseph Schumpeter, o se tagata atamai tau tamaoaiga lauiloa i le amataga o le 20 seneturi, se vaaiga ese i le tuputupu aʻe o le tamaoaiga. Na faamamafaina e Schumpeter le matafaioi a tagata fai pisinisi ma le "faaleagaina o le foafoaga" i le faalauiloaina o mea fou ma suiga tau tamaoaiga. Na ia finau o lenei faagasologa e aofia ai le suia o tekinolosi tuai i ni tekinolosi fou, lea e faateleina ai le lelei ma le gaosiga.

Sa talitonu Schumpeter o pulega fa'apito le tumau e mafua mai i mea fou e mafai ona fa'aosofia ai nisi tupe teufaafaigaluega ma suiga i le fausaga o alamanuia. E ui o le faatosinaga a Schumpeter e sili atu ona vavalalata i le talitonuga o le tuputupu a'e o le tagata lava ia, o lana taula'iga i le matafaioi o mea fou ma le fa'apisinisi ua faia ai ni sao taua i le malamalama i le fa'agasologa o le tuputupu a'e o le tamaoaiga.

5. Le A'oa'oga Fou o le Tuputupu A'e

I tausaga talu ai nei, ua aliaʻe mai ai ni aʻoaʻoga fou e taumafai e tuʻufaʻatasia elemene o aʻoaʻoga eseese na muamua atu e ala i le faʻaofiina o mea fou e pei o fefaʻatauaʻiga faʻavaomalo, le siosiomaga, ma le tufatufaina atu o tupe maua. O se tasi o faʻataʻitaʻiga o le aʻoaʻoga o le tuputupu aʻe faʻalenatura, lea e faʻamamafa ai tapulaʻa o punaoa faanatura ma suiga o le tau i le auʻiliʻiliga o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga.

O isi a'oa'oga, e pei o le tuputupu a'e fa'atasi, e taula'i i le tufatufaina atu o tupe maua ma avanoa tau tamaoaiga. I lenei vaitaimi o le lalolagi atoa, o mea e pei o le avanoa i maketi faavaomalo ma le tu'ufa'atasia o le tamaoaiga o ni vaega taua fo'i ia o le tuputupu a'e o le tamaoaiga.

FAITAU FOI  Ituaiga o Pisinisi e Pulea e le Itumalo

Aafiaga o Faiga Faavae

O se malamalamaga maeʻaeʻa i le mataupu faavae o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga e iai ni aafiaga taua i faiga faavae a le malo. E mafai e malo ona faia ni laasaga e fausia ai se siosiomaga talafeagai mo le tuputupu aʻe, e pei o le teu faafaigaluega i atinae tetele, toe fuataʻiga o aʻoaʻoga, faʻamalosiauina o faiga faavae tau lafoga, ma le faamautinoaina o loo faasoa atu faamanuiaga o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga i tagata lautele i totonu o le sosaiete.

I le isi itu, o luʻitau e pei o le lē tutusa, faʻaleagaina o le siosiomaga, ma le faʻalagolago i tekinolosi faʻapitoa e manaʻomia ona foia ina ia ausia ai le tuputupu aʻe gafataulimaina. O le foia o nei faʻalavelave, e mafai ai e atunuʻu ona ausia ni tulaga maualuluga ma sili atu ona tutusa o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga.

I'uga

O le tuputupu aʻe o le tamaoaiga o se mea faigata e aʻafia i mea eseese i totonu ma fafo. O aʻoaʻoga o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga, ia ua atiaʻe i le tele o seneturi, e ofoina atu ai ni malamalamaaga taua i le auala e galue ai ma alualu i luma ai tamaoaiga i le aluga o taimi.

I le fa'ai'uga, e taua tele mo le au faia tulafono, tagata a'oga, ma tagata fa'atino ona fa'aauau pea ona atiina ae ma fetu'una'i nei a'oa'oga e fa'afetaia'ia ai lu'itau tau tamaoaiga o lo'o iai nei. O le mea lea, o tulafono fa'avae e fa'avae i luga o se malamalamaga lelei i le a'oa'oga o le tuputupu a'e o le tamaoaiga e mafai ona fesoasoani e ausia ai sini lautele ma sili atu ona gafataulimaina o atina'e i le lumana'i.

Taofi faamatalaga