O le Harrod-Domar Theory: O se Iloiloga Loloto
Pendahuluan
O le tuputupu aʻe o le tamaoaiga o se taulaʻiga autū lea mo le tele o atunuu i le lalolagi atoa, o atunuu tau atinaʻe ma atunuu ua atiina aʻe. I lenei tulaga, o aʻoaʻoga tau tamaoaiga e faʻamatalaina ai le auala e mafai ai e se tamaoaiga ona tuputupu aʻe ma atiina aʻe e matua tāua lava. O se tasi o aʻoaʻoga e avea ma faavae mo le suʻesuʻeina o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga o le Aʻoaʻoga a Harrod-Domar. Na faʻalauiloa e Sir Roy Harrod ma Evsey Domar i le ogatotonu o le seneturi 20, o lenei aʻoaʻoga e ofoina atu ai se vaaiga i mea e fuafua ai le tuputupu aʻe o le tamaoaiga, e ui lava e faigofie, ae e maua ai ni malamalamaaga taua mo i latou e faia tulafono tau tamaoaiga.
Latar Belakang
I le vaitaimi ina ua maeʻa le Taua Lona Lua a le Lalolagi, o le tele o atunuu, aemaise lava i Europa, sa i ai i ni tulaga faigata tau tamaoaiga. Sa manaʻomia se faavae malosi o le mafaufau e taiala ai le toe faaleleia ma le atinaeina o le tamaoaiga. O iinei na amata ai ona aoga le Harrod-Domar Theory. O Harrod, o se tagata tamaoaiga Peretania, ma Domar, o se tagata tamaoaiga Amerika, na la atiaeina tutoatasi se faataitaiga e faamatala ai le sootaga i le va o tupe teufaafaigaluega, tupe teu, ma le tuputupu aʻe o le tamaoaiga.
O le Uiga Autū o le Aʻoaʻoga a Harrod-Domar
O le talitonuga a Harrod-Domar o loʻo faʻapea mai o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga e fuafua i le fua faatatau o tupe teu ma le gaosiga o tupe teufaafaigaluega. I le faʻamatematika, e mafai ona faʻaalia lenei faʻataʻitaʻiga e ala i le fua faʻatatau:
\[ G = \frac{S}{C} \]
O fea:
– \( G \) o le fua faatatau o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga.
– \( S \) o le fua faatatau o le sefeina.
– \( C \) o le fua faatatau o le tupe faavae-oloa, o lona uiga o le aofaiga o tupe faavae e manaomia e gaosia ai le tasi iunite o oloa.
Mai lenei fua fa'atatau, e mafai ona iloa ai e mafai ona ausia se tuputupu a'e lelei o le tamaoaiga pe afai e lava le maualuga o le fua faatatau o le teuina o tupe ma e lelei le fa'aaogaina o tupe faavae. I se isi faaupuga, o le tele o tupe maua e teuina ma toe fa'afaigaluegaina i le tamaoaiga, o le vave foi lea ona ausia o le tuputupu a'e o le tamaoaiga. I se isi itu, o le fa'aitiitia o tupe teufaafaigaluega po'o tupe teu e mafai ona o'o atu ai i le fa'agesegese o le tuputupu a'e.
Manatu Faavae
O le aʻoaʻoga a Harrod-Domar e faʻavae i luga o ni nai manatu faʻavae, e aofia ai:
1. Maketi Tauvaga Atoatoa: E manatu o loʻo faʻagaoioia le tamaoaiga i totonu o se maketi tauvaga atoatoa lea e maua ma tufatufaina tutusa ai faʻamatalaga ma punaoa.
2. Fa'aaogaina Atoa o le Malosiaga: Fa'apea o lo'o fa'aaogaina lelei mea uma e gaosia ai.
3. Fua Fa'atatau o Tupe Fa'avae: O le aofa'i o tupe fa'avae e mana'omia e gaosia ai le tasi iunite o oloa gaosi. O lona uiga, i se taimi pu'upu'u, o le tekinolosi e manatu o se fesuia'iga tumau.
4. Teugatupe ma Tupe Fa'afaigaluega: O le aofa'i atoa o tupe fa'asaoina e toe fa'afaigaluega i le tamaoaiga.
Faitioina o le A'oa'oga a Harrod-Domar
E ui o lenei aʻoaʻoga e ofoina mai ai ni malamalamaaga taua i le sootaga i le va o tupe teufaafaigaluega ma le tuputupu aʻe o le tamaoaiga, ae o loʻo i ai ni faitioga ua laga faasaga i ai, e pei o:
1. Faigofie ma E Lua: O nisi o faitioga e finau mai o lenei faʻataʻitaʻiga e faigofie tele ma e le amanaʻia ai le lavelave o suiga moni tau tamaoaiga, e aofia ai mea e pei o suiga faʻatekonolosi, faiga faʻavae a le malo, ma tulaga faʻaagafesootai ma faʻapolokiki.
2. Manatu Mautu: O manatu o loʻo i lalo o nei faʻataʻitaʻiga e masani ona le moni. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le manatu o tupe teu uma ua faʻafaigaluegaina atoa ma e leai se leai o ni galuega i le lalolagi moni.
3. Fua Fa'atatau o Tupe Fa'avae: E lē tumau pea lenei manatu i se taimi umi auā o lo'o fa'aauau pea ona atina'e le tekinolosi, ma mafai ai ona fa'ateleina le lelei o le gaosiga.
4. Tapula'a i Atunu'u Tau Atina'e: I le taimi muamua, e le'i mafaufauina e le fa'ata'ita'iga a Harrod-Domar fa'afitauli fa'atulagaina e masani ona feagai ma atunu'u tau atia'e, e pei o le maua o puna'oa, le le lava o atina'e, ma lu'itau fa'alapotopotoga.
Aafiaga o Faiga Faavae
E ui ina feagai ma faitioga tetele, ae o loo tumau pea le tāua o le Harrod-Domar Theory, aemaise lava i le faʻatulagaina o faiga faʻavae tau tamaoaiga i atunuu eseese. O nisi o aafiaga o faiga faʻavae e mafai ona maua mai i lenei aʻoaʻoga e aofia ai:
1. Fa'amalosiauina o le Fa'asaoina o Tupe: O faiga fa'avae e fa'alauiloa ai le fa'asaoina o tupe i totonu o le atunu'u e mafai ona fesoasoani e fa'ateleina ai le tulaga o tupe teufaafaigaluega ma fa'avavevave ai le tuputupu a'e o le tamaoaiga.
2. Lelei o Tupe Fa'afaigaluega: E tatau ona fa'aleleia atili le fa'aaogaina o tupe faavae. E mafai e le malo ona fa'afaigaluega i galuega faatino e fa'aleleia atili ai le gaosiga i se taimi umi, e pei o atina'e tetele ma a'oa'oga.
3. Mauaina o Tupe Faavae: Mo atunuu tau atiae, o le lagolago o tupe faavae mai fafo i le tulaga o tupe teufaafaigaluega tuusao po o nonogatupe e mafai ona faatumu ai avanoa i tupe teufaafaigaluega i totonu o le atunuu. Peitai, e tatau ona pulea ma le poto lenei mea ina ia aloese ai mai le lamatiaga o le tele o aitalafu.
4. Fouga Fou ma Tekonolosi: O le fa'amalosiauina o le fouga fou ma le fa'aaogaina o tekinolosi fou e mafai ona fesoasoani e fa'aitiitia ai le fua fa'atatau o tupe fa'afaigaluega, ma fa'ateleina ai le lelei o le gaosiga ma le tuputupu a'e.
I'uga
O le aʻoaʻoga a Harrod-Domar e maua ai se faʻavae taua mo le malamalama i le sootaga i le va o le teuina o tupe, tupe teufaafaigaluega, ma le tuputupu aʻe o le tamaoaiga. E ui o lenei faʻataʻitaʻiga e iai ona tapulaʻa ma ua maua ai faitioga eseese, ae e le mafai ona le amanaʻiaina lona taua, aemaise lava i le tulaga o le fuafuaina o le tamaoaiga ma le faiga faʻavae o le atinaʻe. E avea o se faʻamanatuga o le taua o tupe teufaafaigaluega lelei ma le faʻaaogaina lelei o punaoa i le faʻalauiloaina o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga gafataulimaina. Faatasi ai ma fetuunaiga ma suiga talafeagai, o mataupu faavae autu o lenei aʻoaʻoga e mafai ona faʻaauau pea ona taʻitaʻia le faiga faʻavae o le tamaoaiga i le vaitaimi faʻaonaponei.